พระนางโสมาสีวิกาเทวะนาคาเทวี
พระนางเป็นพญานาคเก้าเศียร โดยเป็นทั้งผู้สร้างและผู้สาปอาณาจักรขอม ตำนานเล่าว่า พระนางมีอำนาจและพลังมหาศาล เป็นผู้สร้างปราสาทและอารยธรรมในอาณาจักรขอมทั้งหมด รวมทั้งปกครองอาณาจักรขอม ให้กำเนิดประชากร (ร่างเป็นมนุษย์ แต่มีอิทธิฤทธิ์ พลังวิเศษของพญานาค) สร้างทรัพยากรและแหล่งน้ำให้อุดมสมบูรณ์ สร้างอาณาจักรและความเจริญรุ่งเรือง
พระนางโสมาสีวิกาเทวะนาคาเทวีจุติด้วยอิทธิฤทธิ์ขององค์ฤๅษีสามตา ด้วยการอัญเชิญจิตและวิญญาณของเทพพญานาคราชทั้งเก้าที่อยู่ในวังหรือตามสถานที่ของแต่องค์มาสู่กายนิมิตพระนางนาคเก้าเศียร แล้วตั้งชื่อ “โสมา” หรือ “เจ้านางน้อย” มีหน้าที่ถูกกำหนดให้พบกับฤๅษีตนหนึ่ง ต่อมาได้กลายเป็นมเหสีของพระชัยวรมันที่ 7 ให้สมสู่กันแล้วให้กำเนิดลูกหลาน ประชากรนาคขอมและประชากรมนุษย์ โดยที่มิได้ตั้งท้อง ร่วมกันปกครอง ควบคุมการสร้างปราสาทในอาณาจักรขอม สถานที่ประทับคือ ปราสาทพิมานอากาศ ตามตำนาน พิมานอากาศเป็นที่ประทับของ นางนาค (นาคี) ซึ่งถือเป็นเทพีผู้พิทักษ์อาณาจักร
เชื่อกันว่าทุกคืน กษัตริย์ขอม ต้องขึ้นไปบนยอดปราสาทเพื่อร่วมหลับนอนกับนางนาคในปราสาทพิมานอากาศ เพื่อรักษาสิทธิ์ในการครองราชย์และความสงบสุขของบ้านเมือง หากกษัตริย์ไม่ทำพิธีนี้ เชื่อว่าจะเกิดภัยพิบัติและอาณาจักรจะล่มสลาย
พระนางโสมาสีวิกาเทวะนาคเทวี" หรือ "พระนางน้อย" สื่อเรื่องราวความรักของท่านไว้ว่า
“เรามีคนที่เรารัก เรามีคนที่จงรัก เรามีหน้าที่”
"เรามีคนที่เรารัก" หมายถึง พระนางนาคโสมา มั่นคงในรักต่อพญานาคราชเจ้าผู้เป็นคนรักของท่าน คือ องค์อินทรนาคราช (ผู้เป็นเศียรที่ 2) ด้วยการอธิษฐานจิต ขอตามไปจุติเป็นคนรักขององค์อินทรนาคราชในทุกชาติภพ (สื่อ ณ บริเวณด้านหลังสถูปพระธาตุพนมองค์เดิม)
"เรามีคนที่จงรัก" หมายถึง ขุนสักกะนาคราช ผู้จงรักภักดี และมีใจปฏิพัทธ์ต่อพระนางนาคโสมา สละครอบครัวถวายงานเป็นข้ารับใช้ในงานสำคัญที่พระนางประสงค์ด้วยความซื่อสัตย์
เมื่อกระทำการไม่สำเร็จได้แสดงความจงรักภักดี โดยวิธ ีปลิดชีพตนเอง
"เรามีหน้าที่" หมายถึง ท่านมีหน้าที่สร้างความอุดมสมบูรณ์ สร้างประชากร เพื่อขยายอาณาจักรให้เรืองอำนาจแก่พระชัยวรมันที่ 7 ตามความประสงค์ของเทพสามตา เมื่อพระชัยวรมันที่ 7 ไม่มีวาจาสัตย์ตรงตามที่ให้ไว้ ท่านก็เข้มแข็งในการตัดสินใจยุติทุกอย่างลงด้วยความเด็ดเดี่ยว
#พญานาค #ขอม #เล่าเรื่อง #พระแม่โสมาสีวิกานาคเทวี #โบราณสถาน
หลังจากอ่านและไล่เรียงตำนาน “พระแม่โสมาสีวิกาเทวะนาคเทวี” (หลายคนเรียกสั้น ๆ ว่า “พระแม่โสมา” หรือ “พระนางโสมาสีวิกาเทวี”) สิ่งที่ช่วยให้เข้าใจง่ายขึ้นคือการแยกเป็น 3 ส่วน: ตัวตน/บทบาท, สถานที่สำคัญ และใจความของตำนานที่คนมักค้นหา 1) พระแม่โสมา คือใคร (สรุปแบบจับประเด็น) ในตำนาน พระแม่โสมาสีวิกาเทวะนาคเทวีถูกเล่าว่าเป็น “นาค 9 เศียร” มีอำนาจด้านการสร้าง ความอุดมสมบูรณ์ และการคุ้มครองอาณาจักรขอม จึงทำให้คำค้นอย่าง “ประวัติแม่โสมาสีวิกาเทวนาคเทวี” มักต้องการคำตอบว่า ท่านเกี่ยวข้องกับการสร้างปราสาทและความรุ่งเรืองอย่างไร—แก่นคือท่านเป็นผู้มีฤทธิ์ สร้างทรัพยากร/แหล่งน้ำ และทำให้บ้านเมืองมั่นคง รวมถึงมีบทบาททั้ง “สร้าง” และ “ยุติ/สาป” เมื่อเงื่อนไขคำสัตย์ไม่เป็นไปตามตำนาน 2) ปราสาทพิมานอากาศ: ทำไมถูกย้ำในเรื่องเล่า คำว่า “ปราสาทพิมานอากาศ” และประโยค “ที่ประทับของนางนาค” เป็นคีย์เวิร์ดที่คนเจอบ่อย เพราะตำนานผูกสถานที่นี้กับพิธีกรรมของกษัตริย์ขอม—เล่าว่าต้องขึ้นไปยังยอดปราสาทเพื่อประกอบพิธีร่วมกับ “นางนาค” เพื่อคงสิทธิ์ในการครองราชย์และความสงบสุขของบ้านเมือง เมื่ออ่านถึงจุดนี้ ฉันมองว่ามันทำหน้าที่เหมือน “สัญลักษณ์ของสัญญา” ระหว่างผู้ปกครองกับพลังศักดิ์สิทธิ์ผู้พิทักษ์อาณาจักร มากกว่าจะเป็นแค่เรื่องรักโรแมนติก 3) ความหมายประโยค “เรามีคนที่เรารัก เรามีคนที่จงรัก เรามีหน้าที่” ประโยคนี้เป็นเหมือนหัวใจของเรื่อง และช่วยให้เข้าใจตัวละครได้ลึกขึ้น - “เรามีคนที่เรารัก” ในตำนานโยงถึงความมั่นคงในรัก/คำอธิษฐานข้ามภพชาติ - “เรามีคนที่จงรัก” คือภาพของผู้ภักดีที่ยอมทุ่มทั้งชีวิตเพื่อภารกิจของพระแม่โสมา - “เรามีหน้าที่” คือแก่นที่ทำให้เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ตำนานรัก แต่เป็นตำนาน “ภาระหน้าที่ต่ออาณาจักร” ทั้งการสร้างความอุดมสมบูรณ์ การขยายผู้คน และการตัดสินใจเด็ดขาดเมื่อคำมั่นถูกทำลาย ถ้าใครกำลังหาข้อมูลเพื่อปะติดปะต่อ “พระแม่โสมาสีวิกาเทวะนาคเทวีคือใคร” แนะนำให้อ่านโดยจับ 2 คำนี้ไว้: “ผู้พิทักษ์” และ “คำสัตย์” เพราะแทบทุกตอนในตำนานจะวนกลับมาที่การคุ้มครองบ้านเมืองผ่านเงื่อนไขของสัญญา/พิธีกรรม และนั่นคือเหตุผลที่ชื่อพระแม่โสมา มักถูกเล่าคู่กับอาณาจักรขอมและปราสาทพิมานอากาศเสมอ