พญางำเมือง
💥 พญางำเมือง เป็นพระราชโอรสของพญามิ่งเมือง ประสูติในเวลารุ่งเช้า วันพฤหัสบดี ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 6 ปีจอ พ.ศ. 1781 (จ.ศ. 600) เมื่อพระชนมายุได้ 14 พรรษา ได้ไปศึกษาเล่าเรียนพระเวทกับเทพฤๅษีตนหนึ่งที่ดอยด้วน เรียนอยู่ 2 ปี ครั้นพระชนมายุได้ 16 พรรษา ได้ไปศึกษาศิลปศาสตร์ในสำนักสุกทันตฤๅษี กรุงละโว้ (ลพบุรี) เป็นศิษย์ร่วมสำนักเดียวกับพญามังราย และพ่อขุนรามคำแหงมหาราช พระร่วงเจ้าแห่งกรุงสุโขทัย จึงสนิท สนมร่วมผูกไมตรี เป็นพระสหายตั้งแต่นั้นมา พญางำเมือง มีพระมเหสีนามว่า "นางพญาอั้วเชียงแสน"
ปี พ.ศ. 1801 (จ.ศ. 620) พญามิ่งเมืองสิ้นพระชนม์ จึงเสด็จขึ้นครองราชสมบัติแทน พญางำเมืองเป็นผู้มีสติปัญญาเฉลียวฉลาด มีอิทธิฤทธิ์มาก เมื่อพระองค์เสด็จ ไปทางไหน "แดดก่บ่ร้อน ฝนก่บ่รำ จักหื้อบดก่บด จักหื้อแดดก่แดด" จึงได้รับ พระนามว่า "งำเมือง" นอกจากนั้น พระองค์มีพระทัยหนักแน่นในศีลธรรม มีพระราชศรัทธา เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ไม่ชอบทำสงคราม ทรงดำเนินพระราโชบาย การปกครองบ้านเมือง ด้วยความเที่ยงธรรม พยายาม ผูกไมตรีจิตต่อเจ้าประเทศราชที่มีอำนาจเหนือคน เพื่อหลีกเลี่ยงภัยสงครามแม้กระนั้น ก็ยังถูกพญามังรายยกกองทัพมาตี เมื่อปี พ.ศ. 1805 แต่ในที่สุดพญางำเมืองก็ยอมยกเมืองปลายแดน คือ เมืองพา น เมืองเชียงเคี่ยน เมืองเทิง เมืองเชียงของ ให้แก่พญามังราย ด้วยหวังผูกไมตรีต่อกันและคิดว่าภายภาคหน้าจะขอคืน
พญางำเมืองถือเป็นบุคคลทางประวัติศาสตร์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในภูมิภาคล้านนาและภาคเหนือของประเทศไทย ความรู้และภูมิปัญญาของพระองค์มีรากฐานมาจากการศึกษาพระเวทและศิลปศาสตร์ร่วมสมัยกับบุคคลสำคัญ เช่น พญามังราย และพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ทำให้ท่านไม่เพียงแต่เป็นผู้ปกครองที่ฉลาดเฉลียวเท่านั้น แต่ยังเป็นนักการทูตที่มีวิสัยทัศน์ในการรักษาสันติภาพและความสัมพันธ์อันดีระหว่างรัฐต่างๆ อิทธิฤทธิ์ของพญางำเมืองคำกล่าวขานถึงความสามารถเหนือธรรมชาติ เช่น "แดดก่บ่ร้อน ฝนก่บ่รำ" แสดงให้เห็นว่าท่านได้รับเคารพรักและมีชื่อเสียงในหมู่ประชาชนและเหล่าศิษย์ร่วมสำนัก นอกจากนี้พระราชจริยวัตรที่เน้นหลักธรรมและศีลธรรม ช่วยสร้างความเชื่อมั่นและเสริมสร้างภาพลักษณ์ของการปกครองที่เป็นธรรมและสันติ อีกหนึ่งจุดที่น่าสนใจคือ การตัดสินใจยกเมืองปลายแดน เช่น เมืองพาน เมืองเชียงเคี่ยน เมืองเทิง และเมืองเชียงของ ให้แก่พญามังราย ซึ่งถึงแม้ว่าจะเป็นการเสียเมือง แต่ก็สะท้อนถึงยุทธศาสตร์การผูกไมตรีและมิตรภาพเพื่อหลีกเลี่ยงสงครามที่รุนแรง การยอมถอยเพื่อปกป้องความสงบและความมั่นคงของชุมชน ในปัจจุบัน อนุสาวรีย์พญางำเมืองที่จังหวัดพะเยา เป็นสถานที่สำคัญที่แสดงถึงความเคารพและรำลึกถึงคุณูปการของพระองค์ ประชาชนมักจะมากราบไหว้และอุดเทียนเพื่อแสดงความเคารพ นี่เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า พญางำเมืองไม่ใช่เพียงแค่บุคคลในประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของคุณธรรม ความเฉลียวฉลาด และความเมตตาซึ่งยังคงสร้างแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นหลังในพื้นที่นี้ การศึกษาประวัติของพญางำเมืองจึงไม่เพียงแต่ช่วยเพิ่มพูนความรู้ทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังช่วยให้เราเห็นถึงบทเรียนด้านการบริหารปกครองและการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างรัฐซึ่งเป็นองค์ความรู้ที่ยังคงมีค่ายิ่งในปัจจุบัน
