พระสมเด็จเพชรดำ กรุวังหน้า
พระสมเด็จเพชรดำ พิมพ์อกครุฑเศียรบาตร กรุวังหน้า
พระพิมพ์นี้ส่วนหนึ่งได้มาจากบริเวณวังหน้า ปัจจุบันคือพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ มีการแตกกรุประมาณช่วงปีพุทธศักราช 2503 เนื่องจากเจดีย์เก่าในบริเวณวัดพระแก้ววังหน้า หรือวัดบวรสุทธาวาส ใกล้โรงละครแห่งชาติ องค์หนึ่งได้เกิดชำรุดหักพังทลายลง ทำให้พระพิมพ์ที่บรรจุอยู่ภายในเจดีย์ไหลหล่นลงมาเป็นจำนวนมาก และนอกจากนั ้นยังถูกค้นพบบริเวณเพดานโบสถ์วัดบวรสุทธาวาส อีกด้วย
พระวังหน้าได้มีการจัดสร้างขึ้นมา ตั้งแต่สมัยกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท (บุญมา) และมีการสร้างจำนวนมากที่สุดในสมัยกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ อุปราชองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์จักรี ซึ่งท่านได้มีการสร้างพระมาตั้งแต่ดำรงราชอิสริยยศเป็นพระองค์เจ้ายอดยิ่งยศฯ ท่านได้สร้างพระพิมพ์ร่วมกับเจ้าคุณกรมท่า หรือ เจ้าพระยาภานุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) พระพิมพ์วังหน้าส่วนใหญ่ข้างหลังจะเรียบ และมีบ้างในบางองค์ที่ด้านหลังประทับตราครุฑ กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญทรงให้เจ้าฟ้าอิศราพงศ์และช่างในพระองค์แกะพิมพ์ถวายสมเด็จพระพุฒาจารย์โต พรหมรังสี จัดสร้างขึ้นเพื่อแจกพระประยูรญาติและเจ้านายผู้ใหญ่ ข้าราชบริภารในวังหน้า
สมเด็จวังหน้ามีอยู่ด้วย กันมากมายหลายพิมพ์ทรงเช่น พิมพ์เทวดาทรงเครื่อง พิมพ์ซุ้มระฆัง พิมพ์กลีบบัว พิมพ์เศียรโล้น พิมพ์อุ้มบาตร พิมพ์ปิดตา พิมพ์ข้างเม็ด พิมพ์รูปเหมือนสมเด็จโต บางพิมพ์ฝังอัญมณี มีจารึกไว้ด้านหลังและพิมพ์สี่เหลี่ยมชิ้นฟักอีกหลายพิมพ์
พระพิมพ์ชุดนี้เป็นจัดสร้างในช่วงระหว่างสมัยพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ลักษณะพิมพ์ทรงองค์พระจะสวยงามประณีตกว่าพิมพ์ชาวบ้านทั่วไป จัดสร้างที่วังหน้าโดยนำเอาผงวิเศษจากวัดระฆังและมวลสารศักดิ์สิทธิ์จากหลายสถานที่มาผสมเป็นมวลสารการสร้างพระในวาระนี้ แล้วประกอบพิธีพุทธาภิเษกโดยสมเด็จพระพุฒาจารย์โต พรหมรังสีอีกครั้งก่อนแจกจ่าย ส่วนพระที่เหลือจากการแจกในครั้งนี้ได้ทำการบรรจุไว้ในเจดีย์และเพดานโบสถ์ วัดบวรสุทธวาส พระอีกจำนวนหนึ่งได้นำไปบรรจุในเจดีย์ทองและเพดานโบสถ์วัดพระแก้ว ในวังหลวง
เชื่อกันว่าพระที่จัดสร้างในวาระนี้มีพุทธคุณสูงมาก เพราะอทิสมานกายหลวงปู่เทพโลกอุดร ได้มาทำการอธิษฐานจิตปลุกเสกให้ด้วย
ปัจจุบันพระสมเด็จเพชรดำแทบจะเป็นตำนานไปแล้ว เพราะหาพบเห็นได้ยากยิ่งนัก
พระสมเด็จเพชรดำ กรุวังหน้า นับเป็นหนึ่งในพระเครื่องที่มีประวัติศาสตร์และคุณค่าทางศิลปวัฒนธรรมสูงมาก นอกเหนือจากประวัติที่ได้กล่าวถึงในบทความแล้ว ประสบการณ์ส่วนตัวของผู้ที่ได้สัมผัสพระเครื่องรุ่นนี้มักจะเล่าถึงความพิเศษของพุทธลักษณะและมวลสารที่ผสมผสานจากวัดระฆังและสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ต่างๆอย่างละเอียดยิบ หลายคนที่เป็นนักสะสมพระเครื่องบอกว่าการหา "พระสมเด็จเพชรดำ" โดยเฉพาะพิมพ์อกครุฑเศียรบาตรจากกรุวังหน้านั้นเหมือนเป็นการค้นหาขุมทรัพย์ เพราะองค์พระมีความวิจิตรและพิถีพิถันในงานแกะพิมพ์มาก รวมถึงผิวพระที่เรียบเนียนและสีเข้มลึกที่ดูแตกต่างจากพระสมเด็จทั่วไป บางครั้งก็จะพบรอยจารหรืออัญมณีฝังที่ด้านหลังซึ่งถือเป็นลักษณะเฉพาะที่เพิ่มความหายากและคุณค่าของพระเครื่องนี้ นอกจากนี้ยังมีความเชื่อว่าวิธีการปลุกเสกโดยหลวงปู่เทพโลกอุดรและสมเด็จพระพุฒาจารย์โต ทำให้พระสมเด็จเพชรดำมีพุทธคุณสูง เป็นที่เคารพบูชาในหมู่ผู้ศรัทธา ทั้งในเรื่องการป้องกันภัยและให้โชคลาภ ในแง่การสะสมและลงทุน พระสมเด็จเพชรดำจากกรุวังหน้า เป็นพระที่ราคาค่อนข้างสูงและหายากมาก เนื่องจากจำนวนที่เหลือน้อยและถูกเก็บรักษาอย่างระมัดระวัง โดยผู้ที่ได้ครอบครองมักจะต้องรักษาองค์พระอย่างดีเพื่อรักษามูลค่าและคุณค่าทางจิตใจ สำหรับผู้สนใจขอแนะนำให้ศึกษาลักษณะและรายละเอียดของพิมพ์อกครุฑเศียรบาตรอย่างละเอียด รวมถึงเรียนรู้วิธีการดูองค์พระแท้จากของปลอม รวมทั้งประวัติของกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญและเจ้าคุณกรมท่าผู้เกี่ยวข้องกับการจัดสร้างพระสมเด็จชุดนี้ จะช่วยให้เข้าใจความสำคัญและความลึกซึ้งของพระสมเด็จเพชรดำกรุวังหน้าได้ดียิ่งขึ้น