พระสมเด็จเกศบัวตูม แม่พิมพ์ช่างหลวง

หลายคนที่เสิร์ช “พระสมเด็จเกศบัวตูม วัดระฆัง / พิมพ์ช่างหลวง หลวงวิจารณ์ เจียรนัย” มักอยากรู้ 3 เรื่องพร้อมกันคือ 1) มี “กี่พิมพ์” กันแน่ 2) แบบไหนเรียก “พิมพ์เล็ก” 3) ถ้ากลัวเจอของทำใหม่/ของปลอม ควรดูอะไรเป็นหลัก 1) พระสมเด็จเกศบัวตูมมี “กี่พิมพ์”? จากที่ผมสะสมข้อมูลสายนี้ คนเล่นพระจะพูดถึงชุดแม่พิมพ์ช่างหลวงที่เกี่ยวกับช่วง พ.ศ.2408-2409 และมีบันทึกว่าเป็น “หลายแม่พิมพ์” (มักอ้างว่าราว 20 แม่พิมพ์) ดังนั้นเวลาเจอคำว่า “มีกี่พิมพ์” คำตอบในทางปฏิบัติคือ มีหลายแม่พิมพ์/หลายบล็อก และยังแตกย่อยเป็นรายละเอียดเล็กๆ เช่น ความสูง-ความอวบขององค์พระ เส้นซุ้ม เส้นฐาน และจังหวะรายละเอียดบางจุดที่ต่างกันตามบล็อกแกะ 2) “สมเด็จเกศบัวตูมพิมพ์เล็ก” ดูยังไง? คำว่า “พิมพ์เล็ก” โดยมากคือการเรียกตามขนาดและสัดส่วนเมื่อเทียบกับพิมพ์มาตรฐานในกลุ่มเดียวกัน ไม่ใช่แปลว่าเล็กทุกจุด แต่จะเล็กลงแบบรวมๆ ทั้งความกว้าง/สูง และระยะขอบพิมพ์ดูชิดกว่า ถ้าคุณมีขนาดอ้างอิง ลองวัดจริงแล้วจดไว้ เช่น กลุ่มนี้มักพูดกันแถวๆ กว้างประมาณ 2.5 ซม. สูงประมาณ 3.6 ซม. (แล้วแต่บล็อก) การมี “สเกล” ช่วยมากเวลาไปเทียบองค์อื่น 3) แนวทางเช็กเบื้องต้นเวลาเจอคำว่า “หลวงวิจารณ์ เจียรนัย ปลอม” ของสายดังๆ มักมีงานทำเลียนแบบเสมอ ผมแนะนำให้เช็กเป็นขั้นๆ แบบนี้ - เริ่มจาก “ทรงพิมพ์”: เกศบัวตูมจะให้ฟีลทรงล่ำสัน บึกบึน หนากว่าพิมพ์ทั่วไป รายละเอียดควรดูลงตัว ไม่แข็งทื่อเหมือนแกะใหม่ - ดู “ความหนาและมิติ”: ของทำใหม่หลายองค์จะหนาแบบทื่อๆ หรือบางแบบแบนๆ มิติไม่เป็นธรรมชาติ - ดู “ผิวและเนื้อ”: กลุ่มนี้มักเล่ากันว่าเป็นเนื้อมวลสารผสมผงวิเศษตามตำรับวัดระฆัง ผิวเก่าจะมีความแห้งนวล/มีมิติของการหดตัวตามกาลเวลา มากกว่าผิวสดที่ดูฉ่ำ/แน่นผิดธรรมชาติ - ดู “ความสอดคล้อง”: พิมพ์ เนื้อ อายุ การสึก และคราบ ต้องไปทางเดียวกัน ถ้าพิมพ์เหมือน แต่ผิวดูใหม่ หรือคราบทำเกินจริง ให้หยุดก่อน ทริคส่วนตัวเวลาเช่าหรือซื้อ: ขอรูปหลายมุม (ด้านหน้า-ข้าง-หลัง-ขยายผิว) เทียบกับองค์มาตรฐานในสายเดียวกัน และถ้าเป็นไปได้ให้ผ่านมือผู้รู้/กลุ่มสะสมเฉพาะทางก่อนเสมอ เพราะคำว่า “แม่พิมพ์ช่างหลวง” และ “พ.ศ.2408-2409” เป็นคีย์เวิร์ดที่ทำให้ราคาขยับ การตรวจให้รอบคอบคุ้มที่สุดครับ