การอบรมอสม.รุ่น 69

จากการอบรม อสม. รุ่น 69 รอบนี้ ได้เห็นเลยว่า “เครื่องมือเล็กๆ” ช่วยเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพได้จริง โดยเฉพาะเคสที่เจอบ่อยมากคือคนที่ตั้งใจออกกำลังกาย แต่พอผ่านไปไม่กี่วันก็ “ลืม” ว่าวันไหนทำแล้วบ้าง เหมือนตัวอย่าง “นายเขียว” ที่หลายคนคุ้นจากข้อสอบ/แบบฝึกหัด เทคนิคที่ อสม. ใช้ในกรณีแนะนำให้ทำปฏิทิน “กากบาท” คือแนวคิดการปรับพฤติกรรมแบบ “การเสริมแรงทางบวก (Positive reinforcement)” และ “การติดตามตนเอง (Self-monitoring)” พูดง่ายๆ คือให้ผู้รับคำแนะนำเห็นความสำเร็จของตัวเองเป็นภาพทุกวัน พอกากบาทต่อเนื่องก็จะรู้สึกอยากรักษาสถิติ ไม่อยากให้ขาดตอน วิธีทำให้เวิร์ก (จากที่ลองใช้กับคนในชุมชน) 1) เลือกปฏิทินที่เห็นง่าย: ติดไว้หน้าตู้เย็น/หัวเตียง หรือทำเป็นกระดาษ A4 แปะผนัง 2) ตั้งกติกาชัดเจน: วันนี้ “ทำครบตามเป้าหมาย” เช่น เดินเร็ว 30 นาที/ยืดเหยียด 10 นาทีแล้วค่อยกากบาท 3) ใช้สัญลักษณ์ 2 แบบ: กากบาทสีแดง = ทำได้, วงกลม = ทำได้ไม่ครบ เพื่อไม่ให้รู้สึกล้มเหลวและยังเห็นความคืบหน้า 4) ทบทวนทุกสัปดาห์กับ อสม.: ถามสั้นๆ ว่าอะไรทำให้ทำได้/อะไรเป็นอุปสรรค แล้วช่วยปรับเป้าหมายให้เหมาะ (เป้าหมายเล็กลงแต่ทำสม่ำเสมอสำคัญกว่า) 5) เพิ่มแรงจูงใจ: ถ้ากากบาทครบ 5 วัน/สัปดาห์ ให้รางวัลเล็กๆ เช่น ชมเชยต่อหน้าเพื่อนบ้าน/ให้เลือกกิจกรรมที่ชอบในวันหยุด ส่วนใครที่กำลังหา “อบรมออนไลน์ อสม.” เพื่อทบทวนเนื้อหา แนะนำให้เริ่มจากเพจ/หน่วยงานสาธารณสุขระดับจังหวัดและอำเภอ (เช่น สสจ., สสอ., รพ.สต.) เพราะมักประกาศรอบอบรมและเอกสารประกอบให้ดาวน์โหลด และถ้ามีการอบรมแบบ Zoom/Live ให้จดหัวข้อที่เกี่ยวกับงานจริง เช่น การสื่อสารปรับพฤติกรรม, NCD, การคัดกรองความเสี่ยง แล้วนำมาลองใช้กับเคสเหมือน “ปฏิทินกากบาท” จะเห็นผลเร็วมาก บรรยากาศในห้องอบรมที่ได้ทำกิจกรรมกลุ่ม/จดบันทึก/ฟังวิทยากร ทำให้รู้สึกว่า อสม. ไม่ได้แค่ “บอกให้ทำ” แต่เป็นคนช่วยออกแบบวิธีที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวันของชาวบ้าน ซึ่งเทคนิคกากบาทนี่แหละเป็นตัวอย่างที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง