พิธีเหยา ⁉️
พิธีเหยา ⁉️
เป็นพิธีกรรมที่เกี่ยวกับความเชื่อทางศาสนาของคนไทยแถบภาคอีสาน โดยจะนิยมทำในแถบภูไทหรือผู้ไทย,ผูไท(จ.กาฬสินธุ์,จ.นครพนม,จ.มุกดาหาร,จ.สกลนคร) พิธีกรรมนี้เป็นการเสี่ยงทาย เมื่อมีการเจ็บป่วยในครอบครัว โดยการเจ็บป่วยนี้จะเชื่อว่าเป็นการกระทำของผี จึงต้องทำการเหยาเพื่อแก้ผี และเพื่อจะได้ทราบว่าผีต้องการอะไร หรือผู้เจ็บป่วยทำผิดผีอะไร หากแก้ผีแล้ว อาการเจ็บป่วยจะหายเป็นปกติ
"เหยา” เป็นความเชื่อและพิธีกรรมหนึ่งในการรักษาสุขภาพของคนในชุมชนผู้ไทที่สืบทอดมาแต่ครั้งบรรพกาล อันสืบเนื่องมาจากความเชื่อดั้งเดิมที่นับถือผี เป็นการทำพิธีเพื่อติดต่อระหว่างผีกับคน ให้ผีช่วยเหลือแก้ปัญหาความเดือดร้อนโดยเฉพาะการเจ็บไข้ได้ป่วย มูลเหตุที่ต้องมีการเหยามาจากสภาพสังคมดั้งเดิมของชาวไทยที่ไม่มีสถานพยาบาลรับรองความเจ็บป่วย ก่อให้เกิดความจำเป็นที่ชาวไทยต้องดิ้นรนหาที่พึ่งยามเจ็บไข้ได้ป่วย ส่วนใหญ่นั้นใช้สมุนไพรพื้นบ้านที่มีในท้องถิ่นในการรักษาและดูแลสุขภาพ
ในอดีตการรักษาโรคภัยไข้เจ็บจำเป็นต้องอาศัยผีเป็นผู้วินิจฉัยโรคบอกวิธีรักษา ในปัจจุบันแม้มีการแพทย์แผนใหม่ที่สามารถวินิจฉัยโรคได้ถูกต้อง แต่โรคบางโรคหรืออาการบางอย่างรักษาไม่หาย ผู้ป่วยที่ไม่มีที่พึ่งจึงจำเป็นต้องพึ่งพิธีกรรม อย่างน้อยจะทำให้จิตใจผู้ป่วยดีขึ้น จึงจัดเป็นพิธีกรรมที่สร้างขวัญและกำลังใจกับผู้ป่วยเป็นหลัก เมื่อผู้ป่วยอยู่ในวาระสุดท้ายของชีวิตหรือผู้ป่วยหายจากโรคและอาการเจ็บป่วยก็จะทำพิธีการเหยา
ผู้ที่ทำพิธีการเหยาเรียกว่า หมอเหยาเป็นผู้ที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษโดยปู่ย่า ตายาย แม่ เป็นหมอเหยามาก่อนลูกก็จะสืบทอดการเป็นหมอเหยา แต่ในปัจจุบันนี้การสืบทอดการเป็นหมอเหยานั้นได้เลือนหายไปจากสังคมของกลุ่มชาติพันธุ์ผู้ไทไปแล้ว ยังเหลือแต่หมอเหยาที่เป็นผู้อาวุโสของชุมชนเท่านั้น และการประกอบพิธีกรรมเหยายังคงเหลือให้เห็นเพียงแต่บางชุมชนเท่านั้น เนื่องจากสังคมสมัยใหม่ได้เขามามีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงขนบธรรมเนียมประเพณีบางอย่างของชาวผู้ไท
ทั้งนี้ กา รเหยาเป็นการติดต่อสื่อสารของมนุษย์และวิญญาณ ซึ่งการติดต่อสื่อสารจะใช้ท่วงทำนองของดนตรีหรือที่ชาวผู้ไทเรียกว่า กลอนลำ (หมอลำ) มีเครื่องดนตรีประเภทแคนประกอบการให้จังหวะ วิธีการติดต่อสื่อสาร กลอนลำและทำนอง เรียกว่า การเหยา
ภาพในงาน มหกรรมผู้ไทนานาชาติ อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์
ภาพ มีลิขสิทธิ์
ในสังคมไทยภาคอีสาน โดยเฉพาะกลุ่มชาติพันธุ์ผู้ไท พิธีเหยาถือเป็นหนึ่งในมรดกทางวัฒนธรรมและความเชื่อที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตและความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับโลกวิญญาณอย่างลึกซึ้ง การเหยาไม่ใช่เพียงแค่พิธีกรรมทางศาสนาหรือความเชื่อเท่านั้น แต่ยังเป็นกระบวนการสื่อสารที่ผสมผสานระหว่างเสียงเพลง กลอนลำ และดนตรีพื้นบ้านอย่างแคนเข้าด้วยกัน หมอเหยาจะใช้การเหยาในการเปิดโอกาสให้ผีหรือวิญญาณสื่อสารกับผู้คน เพื่อชี้แนะว่าผู้ป่วยนั้นมีความผิดหรือถูกล่วงเกินผีอะไร และหาวิธีแก้ไขรักษาให้หายจากโรคภัยไข้เจ็บ พิธีเหยามีบทบาทสำคัญในอดีต เมื่อชุมชนยังขาดการเข้าถึงสถานพยาบาลและเทคโนโลยีทางการแพทย์ การรักษาโดยการเหยาช่วยชุมชนคลายความวิตกกังวลและสร้างความหวัง ซึ่งนอกจากจะใช้สมุนไพรพื้นบ้านสนับสนุนแล้ว ยังใช้พิธีกรรมเป็นการบำบัดทั้งร่างกายและจิตใจของผู้ป่วยด้วย ในยุคปัจจุบัน แม้การแพทย์สมัยใหม่สามารถวินิจฉัยและรักษาโรคได้อย่างถูกต้องกว่า แต่พิธีเหยายังคงมีคุณค่าในแง่ของการสร้างขวัญกำลังใจและความเชื่อมั่นให้ผู้ป่วย โดยเฉพาะในชุมชนที่ยังคงยึดมั่นในความเชื่อโบราณนี้ หมอเหยาที่เป็นผู้อาวุโสของชุมชนทำหน้าที่เป็นผู้เชื่อมโยงระหว่างโลกมนุษย์และวิญญาณ เพื่อให้ชาวบ้านรู้สึกปลอดภัยและมั่นใจว่าผู้เจ็บป่วยจะได้รับการดูแลทั้งทางร่างกายและจิตใจ อีกทั้ง การใช้กลอนลำหรือหมอลำประกอบกับดนตรีแคนในพิธีเหยานั้น ยังสะท้อนให้เห็นถึงความงดงามของวัฒนธรรมผู้ไท และช่วยถ่ายทอดเรื่องราวความเชื่อและภูมิปัญญาของชุมชนสู่คนรุ่นใหม่ ซึ่งนับเป็นวัฒนธรรมที่ควรได้รับการอนุรักษ์และส่งเสริม เพื่อให้มรดกทางจิตวิญญาณนี้ยังคงอยู่และต่อยอดในอนาคตอย่างยั่งยืน ดังนั้น พิธีเหยาไม่เพียงเป็นพิธีกรรมทางความเชื่อเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่บ่งบอกถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติและวิญญาณในสังคมผู้ไทภาคอีสาน และยังช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนผ่านการสืบทอดประเพณีและความเชื่อโบราณนี้อย่างมีคุณค่า