ผีปอบ

หลังๆมานี้ผมได้มีพี่ๆเพื่อนฝากเรื่องเล่าหลังสุดจะมีเรื่องปอบเข้ามาเกี่ยวข้องมาหลอกลอนคนที่ใฃมาฝากเรื่องเล่าที่ไปเจอเหตุกราณน์มาจนทำให้เสียคนที่รักไปวันนี้เรามาเจาลึกความเชื่อเรื่องผีปอบกัน

ด้วยเรื่องราวเกี่ยวกับ ‘ผี’ ที่ผูกพันกับสังคมไทยมาอย่างยาวนานอย่าง ‘ผีปอบ’ พูดคุยกับ ผศ. ดร.พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ถึงความเชื่อเรื่อง ‘ผีปอบ’ ในสังคมไทย กับการมองผีปอบในอีกแง่มุมที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิต สังคม และวัฒนธรรม

ผีปอบ เป็นความเชื่อดั่งเดิมที่อยู่ในกลุ่มวัฒนธรรมไทย-ลาว โดยเฉพาะในภาคอีสาน พบหลักฐานที่บันทึกเรื่องของผีปอบตั้งแต่ในสมัยอยุธยา คือพจนานุกรม หรือ อักขราภิธานศรับท์ ของหมอบรัดเลย์ ในสมัยรัชกาลที่ 3 ที่มีการกล่าวถึงผีปอบ

ผีปอบมีกี่ประเภท เกิดมาได้อย่างไร?

ผี โดยทั่วไปแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ผีดี กับ ผีร้าย กรณีของผีปอบจะถูกจัดว่าเป็นผีร้าย ซึ่งเราต้องแยกระหว่างภาพของผีปอบที่ปรากฏในสื่อ กับความเชื่อในวัฒนธรรมท้องถิ่น ผีปอบที่เรารับรู้ผ่านสื่อ ส่วนใหญ่จะมีภาพจำจากภาพยนตร์เรื่องปอบผีฟ้า เรื่องบ้านผีปอบ ซึ่งผีปอบในภาพยนตร์ จะแสดงลักษณะทำท่าหยิบ ทำท่าจก ส่วนปอบผีฟ้าจะเป็นลักษณะน่ากลัว แบบต้องการจะกินเลือดกินเนื้อ

ด้าน ผีปอบ ที่อยู่ในความเชื่อและวัฒนธรรมท้องถิ่น แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือผีปอบมนต์ และผีปอบเชื้อ

ผีปอบมนต์ คือผีปอบที่เกิดจากคนมีวิชา มีของ แล้วทำผิด ทำสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เช่น การใช้มนต์ไปในทางที่ผิดทำให้ตัวเองร่ำรวย ใช้มนต์ในการเรียกข้าวเปลือกมาจากไร่นาของคนอื่น แล้วควบคุมมนต์นั้นไม่ได้ มนต์ก็เข้าตัวทำให้กลายเป็นผีปอบ

ผีปอบเชื้อ เป็นผีปอบที่สืบทอดผ่านทางตระกูล แต่ส่วนใหญ่จะเป็นการสืบเชื้อสายทางผู้หญิงเป็นหลัก

นอกจาก ผีปอบแบบบุคคล ยังมีผีปอบอีกรูปแบบหนึ่งในภาคอีสาน คือผีปอบระดับหมู่บ้าน คือผีปอบที่เชื่อกันว่าทำให้เกิดอาเพศ สิ่งปกติเกิดขึ้นกับหมู่บ้าน เมื่อมีเรื่องไม่ดี ชาวบ้านก็จะหาคนที่มีความอาวุโส ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง แล้วทำพิธีกรรมตักผี ช้อนผี โดนการใช้ข้อง หรือตะกร้าใบเล็ก ๆ ดักจับผี แล้วก็เอาไปเผา

ทำไมผีปอบส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง

มีการสำรวจเชิงสถิติ พบว่า ประมาณ 94 – 95 เปอร์เซ็นต์ ของผีปอบส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย ถ้าเราทำความเข้าใจ อาจจะต้องย้อนกลับไปในยุคตั้งแต่ก่อนประวัติศาสตร์ ในสังคมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่ผู้หญิงเป็นใหญ่มาตั้งแต่ดั้งเดิม เหตุเพราะเมื่อเกิดสังคมแบบเกษตรกรรม ผู้หญิงอยู่ติดบ้าน ผู้ชายออกไปหาอาหารนอกบ้าน ผู้หญิงจึงเป็นคนที่ควบคุมทรัพยากรทางเศรษฐกิจ ทำให้บทบาทของผู้หญิง ตั้งแต่ประมาณ 4 พันปีที่แล้วเป็นใหญ่มาโดยตลอด จนกระทั่งประมาณ 2,000 – 2,500 ปี บทบาทเริ่มเปลี่ยน ผู้ชายขึ้นมาเป็นผู้นำ แต่อย่างไรก็ตามด้วยโครงสร้างทางสังคม และอีกหลาย ๆ ปัจจัย ทำให้ผู้หญิงมีสถานภาพที่สำคัญมาโดยตลอด

เมื่อผู้หญิงเป็นใหญ่ในบ้าน เราจะเห็นได้ว่า ผีปอบ เป็นผีที่ติดบ้าน ไม่ใช่ผีที่เร่ร่อน ไป ๆ มา ๆ และส่วนใหญ่จะเกิดในสังคมหมู่บ้านชนบท ที่ทุกคนรู้จักกัน ไม่ค่อยเกิดขึ้นในเมือง

เวลาพูดถึงอำนาจของ ผี จึงเป็นอำนาจของผู้หญิง ไม่ใช่ของผู้ชาย ซึ่งไม่ใช่แค่ผีปอบ แต่มีหลายผีที่เป็นผู้หญิง เช่น ผีต้นไม้ ผีฟ้า โดยผีฟ้าในภาคอีสาน ดั้งเดิมเป็นผู้ชาย แต่ผู้ที่ติดต่อกับผีฟ้าได้เป็นผู้หญิง การที่ผีฟ้าเป็นผู้ชาย ก็เพราะอิทธิพลของสังคมแบบชายเป็นใหญ่ที่เริ่มเข้ามา และเราจะเห็นได้ว่า พอมีอิทธิพลจากศาสนาพุทธ ศาสนาฮินดู คนที่ทำหน้าที่ในการปราบผีจะเป็นบทบาทของ ‘พระ’ บทบาทของ ‘จอมขมังเวทย์’ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ชาย

“ความเชื่อพวกนี้ตราบใดที่ยังไม่กระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานของคนอื่น จะเชื่อก็เชื่อไป ผมว่าไม่ได้มีปัญหานะ แต่ถ้าเป็นความเชื่อที่ไปคุกคามต่อสิทธิเสรีภาพของคนอื่น เช่นการกล่าวหาว่าใครเป็นปอบ จะโดยความเชื่อหรือไม่ก็ตาม แล้วก็ไปทำร้ายเขาด้วยการเอาหมอผีไปตี อันนี้เป็นปัญหาละ ทุกวันนี้เรามีความคิดในเชิงปัจเจกมากขึ้น ผมเชื่อว่าทุกคนมีวิจารณญาณในการตัดสินใจเชื่อ” ผศ. ดร.พิพัฒน์ กล่าวทิ้งท้ายไว้

#ออโต้TheGhost

#ปอบ

#ปอบผีฟ้า

#ปอบลง