So sánh ngành sinh viên chọn học ở Trung Quốc & VN
KHI TRUNG QUỐC TRỒNG KỸ SƯ, VIỆT NAM TRỒNG GÌ?
Bạn có để ý điều gì kỳ lạ trong bảng xếp hạng này không?
Top 20 ngành đại học HOT nhất Trung Quốc 2026 vừa được công bố. Nhìn kỹ lại đi, bạn sẽ thấy một sự thật khá sốc:
- Không có Marketing.
- Không có Quản trị Kinh doanh.
- Không có Kinh tế Quốc tế.
- Không có Truyền thông Đa phương tiện.
- Không có Ngôn ngữ Anh, không có Quan hệ Công chúng.
Toàn bộ 20 vị trí là: Kỹ thuật điện, Cơ khí, Tự động hóa, AI, Giao thông, Y khoa, Viễn thông, Ô tô, Hàng không, Hạt nhân, Năng lượng, Công nghệ thông tin...
Một quốc gia muốn giàu, cần người TẠO RA giá trị – không phải người PHÂN PHỐI giá trị
Hàn Quốc giàu vì có Samsung, Hyundai, LG. Nhật Bản giàu vì có Toyota, Sony, Panasonic. Đài Loan giàu vì có TSMC, Foxconn. Trung Quốc đến lượt mình đã chuyển từ "công xưởng gia công giá rẻ" thành "công xưởng công nghệ cao" với Huawei, BYD, DJI, CATL, Xiaomi, Tencent.
Tất cả những nước này, không có ngoại lệ, đều đi qua giai đoạn đào tạo hàng triệu kỹ sư trước khi giàu lên.
Bảng top 20 ở trên cho thấy Trung Quốc vẫn đang ở giai đoạn đó. Họ vẫn đang trồng kỹ sư, dù đã giàu.
Còn Việt Nam? Chúng ta đang trồng gì?
_______
Nhưng đừng vội nói "ở Việt Nam cũng nhiều người học kỹ thuật mà"
Đúng. Việt Nam không thiếu sinh viên kỹ thuật. Bách khoa Hà Nội, Bách khoa TP.HCM, Bách khoa Đà Nẵng mỗi năm tuyển hàng chục nghìn em.
Vấn đề là "họ ra trường rồi làm gì?"
Dưới bài đăng gốc của bức ảnh này, có một comment chạm rất đúng nỗi đau: "Sinh viên kỹ thuật nước mình vất vả..."
Vất vả ở chỗ nào?
- Học khó nhất trường: toán cao cấp, vật lý kỹ thuật, lập trình, mạch điện, thiết kế cơ khí... cày 4-5 năm bở hơi tai.
- Trong khi bạn bè ngành Marketing, Truyền thông đi event, chạy chiến dịch, build CV đẹp lung linh.
- Ra trường: kỹ sư mới ra ở VN nhận khoảng 8-15 triệu/tháng. Bạn cùng tuổi làm Marketing tại công ty FDI đã nhận 12-20 triệu ngay từ đầu.
- Sau 5 năm: kỹ sư VN lên được 20-30 triệu là khá. Marketing Manager đã ở mức 40-60 triệu.
Trớ trêu chưa? Học khó hơn nhưng lương thấp hơn.
Vì sao lại như vậy?
______
1. Vì Việt Nam thiếu CẦU, không thiếu CUNG
Kỹ sư Việt Nam không hề kém. Họ giỏi không kém kỹ sư Nhật, Hàn, Trung Quốc bằng chứng là khi đi nước ngoài làm việc, họ được trọng dụng và trả lương cao.
Vấn đề là Việt Nam không có doanh nghiệp công nghệ đủ lớn để hấp thụ họ.
So sánh nhanh:
- Trung Quốc: Huawei trả lương kỹ sư mới ra trường 300.000-500.000 NDT/năm (~1-1.7 tỷ VND/năm). BYD, Xiaomi, CATL, Tencent, ByteDance đều ở mức tương đương.
- Việt Nam: FPT, Viettel, VNG, MoMo... đếm trên đầu ngón tay. Lương khởi điểm 15-25 triệu/tháng đã là top.
Phần lớn doanh nghiệp công nghệ tại VN là "FDI gia công" – Samsung Bắc Ninh, Intel Sài Gòn, LG Hải Phòng, Foxconn Bắc Giang. Họ cần kỹ sư, nhưng là kỹ sư vận hành dây chuyền, không phải kỹ sư R&D. Mà vận hành thì lương không thể cao.
Kết quả: hàng vạn kỹ sư VN giỏi mỗi năm phải tìm đường ra nước ngoài.
2. Việt Nam đào tạo, thế giới sử dụng
Đây không phải chuyện hiếm. Đây là làn sóng.
- Sang Nhật làm "kỹ sư cầu nối" – kỹ sư IT/Cơ khí biết tiếng Nhật. Lương quy đổi 30-50 triệu/tháng. Hàng chục nghìn người mỗi năm.
- Sang Hàn theo visa E-7-4 cho lao động chuyên môn. Lương 40-60 triệu/tháng.
- Sang Đức theo chương trình thiếu hụt kỹ sư.
- Sang Singapore, Úc làm IT, kỹ sư phần mềm.
- Sang Đài Loan làm bán dẫn cho TSMC.
Một bạn comment dưới ảnh đã nói câu rất đáng suy nghĩ: "Học thêm tiếng Trung đi :))))"
Câu đùa, nhưng phản ánh đúng thực tế: người giỏi ở Việt Nam ngày càng phải nghĩ đến chuyện đi đâu đó, chứ không phải ở đâu đó.
Đây là một dạng "chảy máu chất xám quy mô công nghiệp". Đào tạo tốn ngân sách nhà nước, nuôi dạy tốn tiền cha mẹ, nhưng giá trị lao động lại được Nhật, Hàn, Đức, Singapore hưởng.
_______
Bức ảnh này không phải chỉ là bảng xếp hạng vui vẻ. Nó là "tấm gương" phản chiếu sự lệch pha giữa hai mô hình phát triển: TQ đầu tư vào người tạo ra giá trị, VN đầu tư vào người phân phối giá trị.
1. Nếu bạn là học sinh sắp chọn ngành:
Đừng chỉ nhìn ngành nào điểm cao mà chọn. Hãy hỏi: 10 năm nữa, thế giới cần gì? Nếu chọn kỹ thuật ở VN, hãy chuẩn bị sẵn 2 kịch bản – làm trong nước hoặc đi nước ngoài. Học ngoại ngữ (Nhật, Hàn, Anh) song song với chuyên môn ngay từ năm 1. Đừng để đến lúc tốt nghiệp mới giật mình không có lựa chọn.
2. Nếu bạn là phụ huynh:
Đừng định hướng con theo trend tuyển sinh hiện tại. Trend hiện tại chính là "quá khứ" của thị trường. Hãy nhìn xu hướng 10-20 năm tới – y tế (đặc biệt chăm sóc người già khi VN già hóa), năng lượng tái tạo, AI, bán dẫn, công nghệ sinh học. Những ngành này TQ đang ưu tiên, VN sẽ đi sau khoảng 10 năm – tức con bạn ra trường vừa kịp.
3. Nếu bạn là nhà đầu tư:
Thì đây là phần quan trọng: VN thường đi sau TQ khoảng 10-15 năm về cơ cấu kinh tế. Ngành nào TQ ưu tiên hôm nay, VN sẽ ưu tiên trong thập kỷ tới. Những doanh nghiệp VN trong các lĩnh vực này – năng lượng tái tạo, bán dẫn, y tế công nghệ, ô tô điện – chính là những "Huawei tương lai" mà bạn có thể đầu tư sớm
Khi Trung Quốc trồng kỹ sư, Hàn Quốc trồng nhà khoa học, Nhật Bản trồng kỹ thuật viên lành nghề thì Việt Nam đang trồng gì?
Câu trả lời, có lẽ, nằm ngay trong bảng tuyển sinh điểm cao của các trường đại học VN năm nay.
Và nó cũng giải thích vì sao thu nhập đầu người của chúng ta vẫn đang loay hoay ở mức trung bình thấp – trong khi các nước cùng xuất phát điểm cách đây 30 năm đã vượt xa.
Khi đọc bài viết về sự khác biệt trong lựa chọn ngành học giữa sinh viên Trung Quốc và Việt Nam, tôi càng thấy rõ hơn rằng việc định hướng ngành học không chỉ là câu chuyện của cá nhân mà còn là câu chuyện của cả nền kinh tế. Ở Trung Quốc, danh sách top 20 ngành học được ưu tiên tập trung mạnh vào kỹ thuật, công nghệ cao và y sinh – những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế đất nước. Điều này thể hiện rõ trong bảng xếp hạng ngành như Kỹ thuật điện và tự động hóa, Trí tuệ nhân tạo, Kỹ thuật ô tô và hàng không. Trong khi đó, tại Việt Nam, mặc dù sinh viên khối kỹ thuật cũng rất đông, nhưng một phần lớn kỹ sư sau khi ra trường lại dễ bị giới hạn bởi thiếu cơ hội phát triển nghề nghiệp trong doanh nghiệp công nghệ nội địa đủ lớn. Họ chủ yếu làm công việc vận hành hoặc gia công cho các doanh nghiệp FDI, chưa thực sự tham gia vào nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới. Chính điều này khiến thu nhập và cơ hội thăng tiến của kỹ sư kỹ thuật tại Việt Nam thấp hơn so với các ngành như Marketing hay Quản trị kinh doanh. Tôi cũng nhận thấy rằng nhiều bạn trẻ Việt Nam giỏi đã chọn con đường ra nước ngoài làm việc, đặc biệt là các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Singapore và Đài Loan. Đây vừa là cơ hội cho cá nhân nhưng cũng là thách thức lớn cho nguồn nhân lực trong nước do hiện tượng chảy máu chất xám. Từ bài học của các quốc gia phát triển như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, sự đầu tư tập trung vào đào tạo kỹ sư và nhà khoa học kỹ thuật là nền tảng để nâng cao giá trị quốc gia. Việt Nam muốn bứt phá cũng cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ nội địa phát triển, tạo môi trường làm việc sáng tạo để giữ chân tài năng. Với những bạn trẻ đang chọn ngành, tôi nghĩ việc tìm hiểu kỹ nhu cầu tương lai về nghề nghiệp và chuẩn bị kỹ năng ngoại ngữ, chuyên môn là rất cần thiết, giúp các bạn có nhiều lựa chọn làm việc trong nước hoặc quốc tế sau này. Ngoài ra, xu hướng công nghệ như AI, năng lượng tái tạo, bán dẫn và y tế công nghệ sẽ là những ngành mọc lên mạnh trong 10-20 năm tới mà Việt Nam sẽ dần đi theo mô hình Trung Quốc đã làm. Tóm lại, bài viết không chỉ là một sự so sánh mà còn là lời cảnh tỉnh để mỗi người, gia đình, nhà trường và nhà đầu tư cùng nhìn nhận lại cách phát triển nguồn nhân lực và lựa chọn đầu tư đúng hướng nhằm nâng cao giá trị và sự phát triển bền vững cho đất nước.
