Nhiều Founder tỷ đô bắt đầu từ trường học 📚

Nhiều founder tỷ đô bắt đầu từ trường học. Vậy họ đã học gì ⁉️

Trở thành founder startup có vẻ là một con đường tương đối “xa vời” với phần đông các bạn trẻ ở VN. Phần lớn các bạn mà anh gặp đều chỉ nghĩ đến việc apply, đỗ job, có công việc ở các tập đoàn, công ty tư vấn hoặc ngân hàng lớn. Không có nhiều bạn nghĩ rằng mình lại có thể tự xây dựng và làm chủ một doanh nghiệp, trở thành một nhân vật như Mark Zuckerberg, thậm chí sau này có thể phát triển và IPO công ty của mình lên sàn chứng khoán.

Thế nhưng, thực tế là có rất nhiều doanh nhân nổi tiếng đã khởi xướng những ý tưởng kinh doanh đầu tiên cho startup của họ trong quá trình họ đi học Master - và những startup đó sau này đã trở thành những cái tên tỷ đô mà ai cũng biết đến. Vậy cụ thể thì đâu là những kỹ năng em nên học khi đi học Master nếu sau này em muốn theo đuổi con đường khởi nghiệp/chủ doanh nghiệp.

Kỹ năng quan trọng nhất của founder không phải “startup skill”

Các trường đại học rất biết cách đánh vào tâm lý của các bạn trẻ với khát khao làm founder bằng các môn học kiểu như “entrepreneurship”, “innovation”, “ideation”… Thực tế, rất nhiều skill quan trọng của founder nghe cực kỳ nhàm chán: bán hàng, tuyển người, quản lý vận hành, phân tích số, hiểu khách hàng, giao tiếp, ưu tiên, ra quyết định, execution.

1. Nhìn business từ góc độ tổng quan

Trước khi đi học, nhiều người có thói quen chỉ nhìn business từ function của mình. Marketer thì nhìn từ growth, brand, content, customer. Finance thì nhìn từ số, lợi nhuận, dòng tiền, valuation. Những góc nhìn này đều có giá trị. Nhưng với tư cách là một founder, em phải hiểu cả hệ thống. Hãy đặt mình ở vị thế “không biết gì” và đừng giới hạn bản thân ở bất cứ chuyên môn cụ thể nào. Em vẫn cần có một chuyên môn hẹp đủ vững, nhưng hãy luôn nhìn bài toán từ nhiều góc độ khác nhau.

Khi đi học, đừng chỉ chọn những môn và project nằm trong vùng quen thuộc của mình. Nếu em xuất thân từ marketing, hãy học thêm finance và operations. Nếu em đến từ finance, hãy học thêm product, customer behavior và go-to-market. Nếu em là engineer, hãy học thêm sales, pricing và business model. Mục tiêu không phải là trở thành chuyên gia ở mọi thứ. Mục tiêu là đủ hiểu để biết một quyết định ở function này sẽ kéo theo hệ quả gì ở function khác.

2. Học sales và kỹ năng thuyết phục

Đây là phần mà nhiều founder đánh giá thấp nhất, vì sales thường bị xem là công việc ngoài vùng chiến lược. Anh thấy các bạn VN thường có ấn tượng mạnh với những công việc kiểu như sales bất động sản, sales bảo hiểm nên cứ nhắc đến sales là lại nghĩ đến hình ảnh tư vấn, mời chào, chốt khách cả ngày.

Nhưng thực ra công việc của một founder là phải đi sales cả ngày. Không chỉ sales cho người tiêu dùng, mà còn phải sales cho investor để họ tin mà đầu tư vào startup của em, sales cho co-founder để họ sẵn sàng bỏ cơ hội khác và đi cùng mình, sales cho những nhân viên đầu tiên để họ chấp nhận rủi ro, sales cho đối tác để họ đồng ý làm với một bên mới như mình. Nếu em không thuyết phục được người khác, gần như em không thể build được công ty.

Vì vậy, học cách sales ở đây không phải là nói năng sao cho hay, dẻo miệng, hay ép người khác mua thứ họ không cần. Sales tốt là khả năng hiểu người đối diện đang cần gì, sợ gì, nghi ngờ điều gì, và mình có thể tạo đủ niềm tin để họ hành động hay không.

Trường top là một môi trường rất tốt để luyện kỹ năng này thông qua các buổi pitch trong lớp, tham gia club, làm leader, tuyển người vào project, network với alumni, nói chuyện với nhà đầu tư, tham gia startup competition hoặc incubator. Không giống như làm startup thật, em gần như không phải chịu rủi ro gì ngay lập tức nếu em sales không tốt. Nhưng nếu em thật sự nghiêm túc với kỹ năng này, khoảng thời gian 2 năm có thể giúp em phát triển rất nhiều.

3. Học cách network

Networking trong startup khác với networking trong corporate. Trong corporate, networking nhiều khi xoay quanh việc tìm job, xin referral, hiểu quy trình tuyển dụng, hoặc xây dựng quan hệ để thăng tiến trong một hệ thống có sẵn.

Còn trong startup, networking thực tế hơn rất nhiều. Em sẽ cần rất nhiều vai trò khác nhau để giúp mình xây dựng sản phẩm và quy trình. Chẳng hạn như một co-founder có kỹ năng bổ sung cho mình, một người hiểu sâu về thị trường mình muốn vào, hay một khách hàng đầu tiên sẵn sàng thử sản phẩm.

Vậy làm sao để network được với những người đó?

Cách tệ nhất là đi gặp ai cũng nói: “Em muốn khởi nghiệp, anh/chị có lời khuyên gì không?” Câu này quá rộng, người nghe không biết giúp kiểu gì.

Cách tốt hơn là đi vào networking với một vấn đề cụ thể.

Ví dụ, nếu em muốn build startup trong ngành giáo dục, đừng chỉ hỏi “edtech có tiềm năng không?”. Hãy hỏi: “Với các doanh nghiệp edtech, pain point lớn nhất hiện tại là educate thị trường, giữ chân người dùng, hay tối ưu biên lợi nhuận?” Nếu em muốn build một hệ thống vận hành supply chain, hãy hỏi: “Doanh nghiệp đang gặp khó khăn nhất ở forecast sai, tồn kho cao, hay shipment delay?”

Câu hỏi càng cụ thể, người được hỏi càng có khả năng nhớ đến em và cho em câu trả lời có giá trị.

Với co-founder tiềm năng, đừng tìm người chỉ vì họ cũng “muốn startup”. Hãy tìm người đã từng làm việc với em, có thể là cùng làm project, cùng tham gia competition, cùng build prototype. Đừng chọn co-founder chỉ sau một buổi cà phê nghe hợp vibe. Em chỉ biết người đó có đáng tin hay không khi đã thấy người đó làm việc, khi họ mệt mỏi và cách họ phản ứng khi gặp khó khăn.

4. Học cách tuyển người và làm việc với người giỏi

Một founder không có năng lực thường gặp hai vấn đề: không thu hút được người giỏi, hoặc thu hút được rồi nhưng không quản lý hoặc giữ chân được họ.

Startup giai đoạn đầu gần như không có gì để offer ngoài niềm tin. Chưa có brand mạnh, lương chưa chắc cao, quy trình chưa ổn định, tương lai thì mơ hồ. Người giỏi có rất nhiều lựa chọn khác an toàn hơn. Vì vậy, nếu họ chọn đi cùng em, họ không chỉ chọn job mà còn đặt cược vào founder. Họ phải tin rằng em biết lắng nghe, biết ra quyết định, biết sửa sai, và sẽ cho họ được nhiều giá trị nếu business thành công.

Nhưng thu hút được người giỏi mới là bước đầu. Làm việc với họ còn khó hơn. Người giỏi thường không muốn bị quản lý kiểu cầm tay chỉ việc. Họ muốn hiểu mục tiêu, có quyền tự chủ, được làm việc với người đủ năng lực, và thấy công sức của mình thật sự ảnh hưởng đến công ty. Nếu founder không biết giao việc, không biết ưu tiên, không biết phản hồi, hoặc thay đổi hướng liên tục không có lý do, người giỏi sẽ rất nhanh mất niềm tin.

Ở trường, em phải làm project với những người rất khác mình, nhưng họ đều là những người rất giỏi ở chuyên môn của họ. Thậm chí họ còn có thể là người có cái tôi lớn, tiêu chuẩn cao và không dễ bị thuyết phục. Em phải học cách gây ảnh hưởng khi không có quyền lực chính thức: làm sao để người khác muốn làm cùng mình, tin mình, nghe mình, phản biện mình, rồi vẫn cùng nhau hoàn thành việc.

5. Học cách ra quyết định trong mơ hồ

Corporate thường đã có quy trình rõ ràng, data từ quá khứ, ngân sách lớn, có nhiều team để hỗ trợ nếu có vấn đề xảy ra. Nhưng startup thì thiếu gần như tất cả. Em vừa không có tiền, vừa không có nhiều thời gian, vừa thiếu nhân lực, thiếu cả cảm giác “mình biết mình đang làm gì”.

Founder phải ra quyết định khi mọi thứ chưa rõ ràng

Có nên đổi phân khúc khách hàng không? Có nên gọi vốn bây giờ không? Có nên tuyển người này không? Có nên build feature này không? Nên bán cho B2B hay B2C trước?

Vậy học cái này bằng cách nào?

Cách học tốt nhất là tự đặt mình vào những tình huống không có đáp án mẫu. Đừng chỉ chọn những môn, project hoặc công việc mà đề bài đã rõ, thầy cô hoặc sếp đã nói sẵn thế nào là đúng. Hãy chọn những môi trường buộc em phải tự định nghĩa vấn đề trước khi giải nó.

Những cơ hội như case method, startup lab, consulting project, practicum, incubator, venture competition hoặc field project rất có giá trị vì chúng mô phỏng giai đoạn khó nhất của startup khi dữ liệu không có, stakeholder thì mâu thuẫn, mục tiêu chưa rõ ràng.