ทำไมถึงเรียกว่า “แร้งวัดสระเกศ” ?

ตอนแรกเราก็เข้าใจว่า “แร้งวัดสระเกศ” เป็นแค่คำพูดติดปากหรือเรื่องเล่าหลอนๆ แต่พอไปอ่านประวัติและต่อจิ๊กซอว์กับสถานที่จริงแถวๆ นั้น ถึงรู้ว่ามันมีรากจากเหตุการณ์ใหญ่ในกรุงเทพฯ สมัยก่อน และเกี่ยวกับ “ประวัติวัดสระเกศ” โดยตรงเลย คำว่า “แร้งวัดสระเกศ” มักถูกเล่าคู่กับช่วงโรคระบาดครั้งใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ 2 มีบันทึกว่าในช่วงเวลาสั้นๆ มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก (บางแหล่งเล่าว่าหลายหมื่นคน และหนักถึงระดับเป็นหมื่นภายในไม่กี่สัปดาห์) พอมีผู้เสียชีวิตมาก เมืองก็จัดการศพไม่ทัน ศพจำนวนหนึ่งถูกนำมารวมเพื่อรอการจัดการบริเวณนอกกำแพงเมือง ซึ่งเป็นจุดที่คนสมัยก่อนเรียกกันว่า “ประตูผี” หรือย่านที่ใช้เป็นทางนำศพออกจากเมือง เมื่อมีศพมากและอยู่รวมกัน กลิ่นก็ยิ่งแรง ทำให้แร้งซึ่งเป็นสัตว์กินซากบินตามกลิ่นมารวมตัวจำนวนมาก ภาพ “ฝูงแร้ง” เกาะตามกองซากหรือบินวนอยู่แถวๆ วัดสระเกศเลยกลายเป็นภาพจำของผู้คนในยุคนั้น จากนั้นคำว่า “แร้งวัดสระเกศ” ก็ถูกใช้เรียกเหตุการณ์/ภาพจำนี้ และค่อยๆ กลายเป็นสำนวนที่เล่าต่อกันมา แล้วทำไมต้องเป็น “วัดสระเกศ”? ถ้ามองตามภูมิศาสตร์ วัดสระเกศอยู่ไม่ไกลจากแนวพื้นที่เมืองเก่าและบริเวณประตูผีในอดีต การเคลื่อนย้ายศพออกไปนอกกำแพงเมืองจึงเกี่ยวข้องกับพื้นที่ละแวกนี้ค่อนข้างมาก เวลาอ่านคำค้นอย่าง “แร้งวัดสระ เกศ” หรือ “แร้งวัดสระเกศ” ในกูเกิล หลายคนมักกำลังหาคำอธิบายว่าเป็นเรื่องจริงไหม เกิดช่วงไหน และเกี่ยวกับประตูผีอย่างไร ซึ่งประเด็นหลักก็คือ “โรคระบาด + การจัดการศพไม่ทัน + แร้งตามกลิ่น” นั่นเอง อีกอย่างที่น่าสนใจคือ พอพูดถึงประตูผี คนยุคนี้จะนึกถึงของกินก่อนเลย (แถวนี้ขึ้นชื่อเรื่องร้านอาหารหลายร้าน) แต่ในเชิงประวัติศาสตร์ “ประตูผี” มีความหมายค่อนข้างตรงตัวว่าเป็นจุดที่ใช้กับพิธีหรือการนำศพออกจากเมือง ดังนั้นเวลาไปเดินแถวนั้น เราจะรู้สึกว่าเรื่องเล่ามันไม่ใช่แค่ตำนานลอยๆ แต่ผูกกับสถานที่จริงที่เรายังไปถึงได้ ถ้าใครตั้งใจไปตามรอย แนะนำให้แยก 2 โหมด: โหมดเที่ยวกับโหมดเรียนรู้ประวัติศาสตร์ โหมดเที่ยวคือแวะไหว้พระ/ชมวิวที่วัดสระเกศ (ภูเขาทอง) แล้วค่อยไปหาอะไรกินย่านประตูผี ส่วนโหมดเรียนรู้คือก่อนไปลองอ่านไทม์ไลน์โรคระบาดสมัยรัชกาลที่ 2 และดูแผนที่เมืองเก่าว่าแนวกำแพงเมืองกับตำแหน่งประตูผีอยู่ตรงไหน จะเข้าใจที่มาคำว่า “แร้งวัดสระเกศ” ได้ภาพชัดขึ้นมาก