ก่อนหน้านี้... เรามักเข้าใจว่า
ความเหนื่อยจากการทำงาน เกิดจากงานที่เยอะ
ชั่วโมงการทำงานที่ยาว หรือภาระหน้าที่ที่หนักเกินไป
.
แต่ในความเป็นจริง...
มีความเหนื่อยอีกแบบหนึ่ง
ที่หลายคนกำลังเผชิญ โดยไม่ทันรู้ตัว
นั่นคือ...การต้องฝืนเป็นคนที่ไม่ใช่ตัวเองทุกวัน
.
หลายอาชีพ ไม่ได้ใช้แค่แรงกายหรือความคิด
แต่ยังต้องใช้ "อารมณ์"
พนักงานบริการต้องยิ้ม แม้เพิ่งเจอเรื่องแย่มา
หัวหน้าต ้องดูมั่นใจ แม้ในใจจะกังวล
HR ต้องใจเย็น แม้ถูกตำหนิจากหลายฝ่าย
ครูต้องให้กำลังใจนักเรียน ทั้งที่ตัวเองกำลังหมดแรง
แพทย์ พยาบาล ต้องแสดงความมั่นคง แม้เพิ่งสูญเสียคนไข้
.
ในทางจิตวิทยา สิ่งนี้เรียกว่า Emotional Labor
หรือ "การใช้แรงทางอารมณ์ในการทำงาน"
คือการควบคุม ซ่อน หรือแสดงอารมณ์บางอย่าง
เพื่อให้สอดคล้องกับบทบาทที่องค์กรหรือสังคมคาดหวัง
.
แน่นอน...Emotional Labor ไม่ใช่เรื่องผิด
หลายอาชีพจำเป็นต้องทำ
เพราะการทำงานร่วมกับผู้คน ย่อมต้องมีความเป็นมืออาชีพ
.
แต่ปัญหาเกิดขึ้น...เมื่อเราต้อง "แสดง" นานเกินไป
จนไม่มีพื้นที่ให้กลับมาเป็นตัวเอง
.
ลองสังเกตดูว่า...คุณเคยไหม
ยิ้มให้ลูกค้าทั้งที่อยากร้องไห้
พูดว่า "ไม่เป็นไร" ทั้งที่ในใจรู้สึกแย่มาก
ตอบว่า "ไหวครับ" ทั้งที่แทบไม่มีแรงเหลือ
หรือบอกทุกคนว่า "สบายมาก"
เพียงเพราะไม่อยากให้ใครเป็นห่วง
.
เมื่อสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นครั้งคราว ร่างกายอาจรับมือได้
แต่ถ้ามันกลายเป็นกิจวัตรทุกวัน
สมองต้องใช้พลังงานมหาศาล ในการกดอารมณ์ที่แท้จริงไว้
.
และเมื่อเวลาผ่านไป
หลายคนไม่ได้หมดไฟ เพราะงานหนัก
แต่หมดแรง เพราะต้องแสดงบทบาท ตลอดเวลา
.
งานวิจัยด้านจิตวิทยาพบว่า
การต้องฝืนอารมณ์ของตัวเองอย่างต่อเนื่อง
มีความสัมพันธ์กับ ความเครียด ภาวะหมดไฟ (Burnout)
ความเหนื่อยล้าทางอารมณ์
และความพึงพอใจในการทำงานที่ลดลง
โดยเฉพาะเมื่อคนรู้สึกว่า
"ที่ทำงานไม่มีพื้นที่ให้เป็นตัวเอง"
.
คำถามจึงไม่ใช่ "ทำไมคนสมัยนี้อ่อนแอ"
แต่อาจเป็น
"องค์กรสร้างพ ื้นที่ให้คนได้พักจากการแสดงบทบาทบ้างหรือยัง?"
.
เพราะทุกคนเข้าใจ ว่าหน้าที่การงานมีความคาดหวัง
แต่ไม่มีใครสามารถ "สวมหน้ากาก" ได้ตลอดเวลา
.
สำหรับผู้นำ...
การสร้างทีมที่ดี อาจไม่ใช่การทำให้ทุกคนยิ้มอยู่เสมอ
แต่คือการทำให้ทีมรู้ว่า...
พวกเขาไม่จำเป็นต้องแกล้งเข้มแข็งตลอดก็ได้
.
สามารถพูดว่า
"วันนี้ผมเหนื่อย"
"วันนี้ฉันไม่โอเค"
โดยไม่ต้องกลัว ว่าจะถูกมองว่าอ่อนแอ
.
เพราะความเหนื่อยที่อันตรายที่สุด
ไม่ใช่ความเหนื่อยจากการทำงานหนัก
แต่คือความเหนื่อย จากการต้องใช้พลังทั้งหมด
เพื่อฝืนเป็นคนที่ไม่ใช่ตัวเอง
.
และบางครั้ง...
สิ่งที่ช่วยเยียวยาคนได้มากที่สุด
อาจไม่ใช่วันหยุดเพิ่มอีกหนึ่งวัน
แต่คือการมีพื้นที่ ที่ไม่ต้อง "แสดง" ตลอดเวลา
#ออแบท ดร.อธิษฐ์กร นิยมเดชาธีรฉัตร
#BatAthitkorn #นักจิตวิทยาองค์กร
#PsychologicalLeadership #Arthittalk
www.aptslutions.com
ในประสบการณ์การทำงานที่ต้องใช้ "อารมณ์" มากกว่าความรู้สึกจริงของตัวเอง ผมพบว่าการที่ต้องยิ้มแย้มและแสดงความมั่นใจตลอดเวลาทำให้เกิดความรู้สึกเหนื่อยล้าอย่างลึกซึ้งกว่าแค่ความเหนื่อยทางร่างกายมากนัก หลายครั้งที่พนักงานบริการต้องยิ้มแม้มีเรื่องเครียด หรือหัวหน้าที่ต้องแสดงความมั่นใจแม้จะกังวลใจภายใน นั่นคือการฝืนแสดงอารมณ์ซึ่งสะสมจนกลายเป็นปัญหาทางใจที่เรียกว่า Emotional Labor ซึ่งส่งผลไม่ต่างจากความเครียดสะสมหรือภาวะหมดไฟ (Burnout) ผมเองก็เคยเผชิญกับความรู้สึก "กลัวถูกมองว่าอ่อนแอ" และเก็บอารมณ์ไม่ดีไว้จนไม่ได้รับการดูแล ช่วงเวลานั้น หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะรู้สึกว่า "เหนื่อยง่าย ๆ ทั้งที่ไม่ได้ทำงานหนัก" สองขาค่อย ๆ เหมือนหมดแรงไปพร้อม ๆ กับหัวใจที่หนักอึ้ง สิ่งที่ช่วยได้มากสำหรับผมคือการได้พูดคุยแบบเปิดเผยในที่ทำงาน ที่ไม่มีการตัดสินว่าความรู้สึกเหนื่อยหรือไม่โอเคคือความผิด หรือเป็นสัญญาณของความไม่สามารถ การมี "พื้นที่ปลอดภัย" ที่ให้พนักงานได้แสดงความเป็นตัวเองโดยไม่ต้องสวมหน้ากากอย่างต่อเนื่อง ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการดูแลสุขภาพจิตในที่ทำงาน สำหรับองค์กรและผู้นำ การเป็นน้ำใจที่เข้าใจและยอมรับความเหนื่อยล้าทางอารมณ์ และสนับสนุนให้ทีมสามารถพูดออกมาได้ว่า "วันนี้ฉันเหนื่อย" หรือ "วันนี้ฉันไม่โอเค" โดยไม่มีความกลัวหรือความรู้สึกถูกตัดสิน จะช่วยลดความเครียดสะสมและเพิ่มความผูกพันในทีมได้อย่างมาก ผมอยากแนะนำให้ทุกคนเริ่มจากตัวเองก่อน รับรู้และยอมรับความรู้สึกที่แท้จริงในแต่ละวัน อย่าฝืนหรือซ่อนอารมณ์จนมันสะสมเป็นทรงพลังทำร้ายจิตใจในระยะยาว เพราะ "ไม่ผิดที่จะรู้สึก" และการดูแลใจเป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้กับการดูแลสุขภาพกายเลย สุดท้ายนี้ ผมเชื่อว่าการลดความเหนื่อยจากการต้อง "แสดง" มากเกินไป และให้เวลาได้พักผ่อนในแบบของตัวเองอย่างแท้จริง จะช่วยให้ทุกคนกลับมามีพลังและความสุขกับการทำงานได้อย่างยั่งยืน
