เวลาค้นหา “แบบประเมิน NIHSS ภาษาไทย” ส่วนใหญ่จะตั้งใจหาเอกสารสำหรับประเมินความรุนแรงของโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) แบบเป็นขั้นตอน และอยากให้ให้คะแนนได้ตรงกันระหว่างคนประเมิน เราเลยขอสรุปแนวทางใช้งานแบบอ่านง่าย (เหมาะกับการทบทวนก่อนขึ้นวอร์ด/ก่อนสอบ) โดยยึดโครงสร้างของ NIHSS เดิมนะคะ NIHSS (National Institutes of Health Stroke Scale) เป็นสเกลมาตรฐานที่ใช้ประเมินความรุนแรงของอาการทางระบบประสาทในผู้ป่วยสงสัย Stroke คะแนนรวมอยู่ที่ 0–42 โดย “ยิ่งสูงยิ่งรุนแรง” ประโยชน์หลัก ๆ คือใช้สื่อสารทีม, ติดตามอาการเป็นช่วง ๆ, และช่วยประกอบการตัดสินใจรักษาในบางบริบท ภาพรวมหัวข้อที่ต้องประเมินใน NIHSS (จำเป็นต้องทำตามลำดับเพื่อให้เทียบกันได้) 1) ระดับความรู้สึกตัว (LOC) และการตอบคำถาม/ทำตามคำสั่ง: ดูว่าเรียกแล้วลืมตา ตอบสนองดีไหม เช่น ถามเดือน/อายุ หรือให้ทำคำสั่งง่าย ๆ (กำมือ-ปล่อย) 2) การเคลื่อนไหวลูกตา (Gaze): มองตามนิ้วได้ไหม มีตาเข/มองไปด้านเดียวค้างหรือเปล่า 3) ลานสายตา (Visual fields): ทดสอบมองตรงแล้วชี้จำนวนมือด้านซ้าย-ขวา 4) ใบหน้า (Facial palsy): ให้ยิ้ม/แยกเขี้ยว/หลับตาแน่น ดูมุมปากตก 5) แขนซ้าย-ขวา (Motor arm): ยกแขนค้างตามเวลาที่กำหนด สังเกตตกลงหรือยกไม่ได้ 6) ขาซ้าย-ขวา (Motor leg): ยกขาค้าง สังเกตการตก 7) การทรงตัว/ประสานงาน (Limb ataxia): แตะปลายจมูก-แตะส้นเท้า ถ้ามี ataxia จริงให้คะแนน (ระวังปนกับอ่อนแรง) 8) ความรู้สึก (Sensory): ทดสอบการรับความรู้สึกเจ็บ/สัมผัสเทียบซ้าย-ขวา 9) ภาษา (Best language): ให้บรรยายภาพ/ตั้งชื่อสิ่งของ/อ่านประโยค เพื่อแยก aphasia 10) การพูดชัด (Dysarthria): ให้พูดคำ/ประโยคมาตรฐาน ดูพูดไม่ชัดจากกล้ามเนื้อปากลิ้น 11) การละเลยด้านใดด้านหนึ่ง (Extinction & inattention/Neglect): ทดสอบรับสิ่งเร้าพร้อมกันสองข้าง (double simultaneous stimulation) ทริคที่ช่วยให้ให้คะแนน “ตรงกัน” มากขึ้น (อันนี้เราชอบทำเวลาใช้แบบประเมินภาษาไทย) - เตรียมคำถาม/คำสั่งให้เป็นมาตรฐานทุกครั้ง เช่น ใช้ประโยคเดิม ลดความต่างระหว่างผู้ประเมิน - แยก “ทำไม่ได้เพราะไม่เข้าใจภาษา/ง่วง/ใส่ท่อ” ออกจาก “ทำไม่ได้เพราะขาดการทำงานทางระบบประสาท” แล้วบันทึกเหตุผลประกอบ - เวลาประเมิน Motor ให้จัดท่าถูกต้องก่อน (มุมแขน/ขาตามที่กำหนด) ไม่งั้นคะแนนจะเพี้ยนง่าย - ถ้าผู้ป่วยเจ็บ/ปวด/ไม่ร่วมมือ ให้บันทึกสภาพแวดล้อม เพราะมีผลต่อคะแนนรวม - แนะนำให้บันทึกคะแนนเป็นข้อ ๆ ไม่ใช่จำแค่คะแนนรวม เพื่อให้ทีมอ่านแล้วรู้ว่าผิดปกติด้านไหน การตีความคะแนนรวมแบบคร่าว ๆ (เพื่อการสื่อสาร) - 0 = ปกติ/ไม่มีความผิดปกติที่สเกลจับได้ - คะแนนต่ำ ๆ มักเป็นอาการเล็กน้อย แต่ยังต้องดูอาการสำคัญบางอย่าง (เช่น aphasia/neglect) ที่กระทบคุณภาพชีวิตมาก - คะแนนสูงขึ้นสัมพันธ์กับความรุนแรงมากขึ้นและความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนมากขึ้น ถ้าเป้าหมายคือ “หาแบบฟอร์ม NIHSS ภาษาไทย” แนะนำให้เลือกฉบับที่มีคำแปลสอดคล้องกับหัวข้อ NIHSS ทั้ง 11 หมวด และมีช่องให้กรอกคะแนนรายข้อ + รวมคะแนนท้ายหน้า เวลาใช้งานจริงจะลดการสับสนมากค่ะ ถ้าอยากให้เราช่วยทำสรุปเป็นชีทสั้น ๆ แบบพกขึ้นวอร์ด (ภาษาไทย) บอกได้เลยว่าอยากได้เวอร์ชัน 1 หน้า หรือแบบละเอียดพร้อมตัวอย่างการให้คะแนนในแต่ละข้อค่ะ