ใส่ใจเกิ้นนน จนบางทีก็ดูไม่ออก เก็บหมดทุกเม็ด!! 👍🏻
อาการช็อค (Shock) คือภาวะที่ร่างกาย “เลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญไม่พอ” ทำให้สมอง หัวใจ ไต ทำงานแย่ลงอย่างรวดเร็ว บางครั้งคนรอบข้างจะดูไม่ออก เพราะตอนแรกอาจแค่ซีด เหงื่อออก หรือมึน ๆ แต่จริง ๆ อันตรายมาก อาการช็อคเกิดจากอะไรได้บ้าง (สาเหตุที่พบบ่อย) 1) ขาดน้ำ/เสียเลือด (Hypovolemic shock) เช่น ท้องเสียอาเจียนหนัก ๆ เหงื่อออกมากจากแดดจัด เลือดออกจากอุบัติเหตุ/แผลลึก/ประจำเดือนมากผิดปกติ 2) แพ้รุนแรง (Anaphylaxis) เช่น แพ้อาหาร ยา หรือแมลงต่อย อาจมีผื่นลมพิษ หน้าบวม หายใจมีเสียงหวีด แน่นคอ 3) ติดเชื้อรุนแรง (Septic shock) มักมีไข้ หนาวสั่น ซึม หายใจเร็ว ความดันตก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุอาจไม่ค่อยมีไข้แต่ซึมลง 4) หัวใจทำงานผิดปกติ (Cardiogenic shock) เช่น กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หัวใจเต้นผิดจังหวะ เจ็บหน้าอก เหนื่อยมาก ตัวเย็น 5) จากระบบประสาท/เป็นลม (Neurogenic/vasovagal) เช่น ตกใจ เจ็บปวด เห็นเลือด ยืนนาน ๆ แล้วหน้ามืด เป็นลม ความดันตก สัญญาณเตือนที่ควรสงสัยว่า “กำลังช็อค” - หน้ามืด สับสน ซึมลง หรือหมดสติ - ตัวเย็น เหงื่อออกมาก มือเท้าเย็น ซีด/ริมฝีปากเขียว - หายใจเร็ว หอบ แน่นหน้าอก - ชีพจรเร็ว เบา หรือจับชีพจรได้ยาก - ปัสสาวะน้อย กระหายน้ำมาก (โดยเฉพาะกรณีขาดน้ำ) ทำอย่างไรดี (ปฐมพยาบาลแบบที่เรายึดใช้) 1) ประเมินความปลอดภัยและเรียกช่วยเหลือทันที ถ้าหมดสติ หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือสงสัยแพ้รุนแรง ให้โทร 1669 2) ให้นอนราบและยกขาสูงเล็กน้อย (ประมาณ 20–30 ซม.) ถ้าไม่สงสัยกระดูกสันหลัง/ขาหัก และไม่หอบมาก 3) คลายเสื้อผ้าให้หายใจสะดวก รักษาความอบอุ่น (ห่มผ้า) เพราะคนช็อคมักตัวเย็น 4) ถ้าหมดสติแต่ยังหายใจ ให้จัดท่าพักฟื้นตะแคงกันสำลัก และเฝ้าดูการหายใจตลอด 5) ถ้าสงสัยแพ้รุนแรงและมีปากกาอะดรีนาลีน (EpiPen) ให้ใช้ตามคำแนะนำทันที แล้วรีบไปโรงพยาบาล สิ่งที่ไม่ควรทำ - ไม่ฝืนให้กินน้ำ/อาหารในคนที่ซึม ง่วงมาก คลื่นไส้ หรือหมดสติ เพราะเสี่ยงสำลัก - ไม่ปล่อยให้นั่ง/ยืนทันที โดยเฉพาะคนที่หน้ามืด เพราะอาจทรุดซ้ำ - ไม่รอดูอาการนานถ้ามีสัญญาณอันตราย (หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ซึมลง ผื่นบวมแน่นคอ เลือดออกมาก) ทิปส่วนตัวเพื่อ “ดูออกให้ไว” เราใช้หลักง่าย ๆ คือ ถ้าคนเริ่มซีด มือเท้าเย็น เหงื่อแตก พูดไม่ค่อยรู้เรื่อง หรือหายใจเร็วผิดปกติ ให้คิดไว้ก่อนว่าอาจเข้าข่ายช็อค แล้วรีบพาไปจุดปลอดภัย โทรขอความช่วยเหลือ และเฝ้าดูอาการใกล้ชิด เพราะภาวะนี้เวลาเป็นเรื่องสำคัญจริง ๆ
