ต่างชาติหรือคนไทย ใครออกแบบชุดพระราชนิยม ?

เวลาเห็นคนค้นหา “รูปพระราชินีสิริกิติ์สวยๆ / ฉลองพระองค์พระพันปีหลวง / เครื่องเพชรราชวงศ์จักรี / มงกุฎราชินีไทย” เรามักจะโฟกัสที่ความสวยก่อน แล้วค่อยย้อนกลับมาสงสัยทีหลังว่า “ชุดนี้ใครออกแบบ?” เราเองก็เคยงงเหมือนกัน เพราะบางภาพเป็นชุดไทยเต็มยศ ดูไทยมากๆ แต่บางภาพเป็น evening dress หรือชุดตะวันตกที่ใช้ผ้าไทยและงานปักระยิบระยับ เลยทำให้ชื่อ Balmain โผล่มาในบทสนทนาบ่อย จากที่รวบรวมอ่านหลายแหล่งและดูข้อมูลประกอบภาพ (บางภาพมีคำว่า Evening dress, 1979 และมีข้อความว่า Her Majesty continued to collaborate with House of Balmain) จะเห็นว่า “บริบทของชุด” สำคัญมาก ถ้าเป็น “ชุดไทยพระราชนิยม 8 แบบ” ที่กลายเป็นมาตรฐานอ้างอิงของชุดไทยในปัจจุบัน หลักๆ จะเกี่ยวกับการออกแบบโดยพระราชินีและทีมช่างไทย เป็นการคัดสรรเอกลักษณ์และภูมิปัญญาไทยให้ชัดเจน ทั้งสัดส่วน รายละเอียด และการใช้ผ้าไทย แต่ถ้าเป็นช่วงเสด็จเยือนต่างประเทศ หรือชุดสากลอย่างเดรสกลางคืน (evening dress) แล้วนำผ้าไทยไปตีความในรูปแบบตะวันตก—ตรงนี้แหละที่ชื่อห้องเสื้ออย่าง House of Balmain ถูกพูดถึงมาก โดยเฉพาะงานเดรสที่ใช้ผ้าไหมไทย/ผ้ามัดหมี่ (mat mii) และเพิ่มดีเทลงานปัก ลูกปัด เลื่อม คริสตัล หรือ embroidery ให้ดูหรูหราแบบสากล แต่ยังคงกลิ่นอายไทยจากเนื้อผ้าและลวดลาย ถ้าใครอยากดูภาพแล้วแยกให้ออกแบบง่ายๆ เราใช้ทริคนี้: 1) ดูทรงชุดว่าเป็น “โครงไทยชัด” (ห่มสไบ/จีบหน้านาง/โครงชุดไทยประยุกต์ตามแบบพระราชนิยม) หรือเป็น “โครงตะวันตก” (เดรสยาว ไหล่ ดาร์ต คอร์เซ็ต) 2) ดูคำบรรยายภาพ/ปีที่บันทึกไว้ เพราะหลายภาพระบุชัดว่าเป็นชุดที่ทำร่วมกับ Balmain 3) ดูวัสดุและเทคนิค ถ้าเจองาน bead, sequin, crystal หนักๆ บนผ้าไหมไทย มักเป็นลุคสากลที่ตั้งใจให้ขึ้นกล้องและเหมาะกับงานรัฐพิธีต่างประเทศ ส่วนเรื่อง “เครื่องเพชร ราชวงศ์จักรี” ที่หลายคนสนใจ เวลาเจอภาพฉลองพระองค์ที่จัดเต็ม เราว่าความงามอยู่ที่ความพอดีของชุดกับเครื่องประดับ เช่น สร้อย เข็มกลัด ต่างหู หรือเครื่องศีรษะ (คนมักเรียกรวมๆ ว่ามงกุฎราชินีไทย) ซึ่งช่วยยกระดับลุคให้สมพระเกียรติ และทำให้ภาพดูสง่างามมากขึ้น สุดท้าย ต่อให้เป็นฝีมือทีมไทยหรือร่วมงานกับต่างชาติ เรามองว่า “คุณค่า” อยู่ที่การนำผ้าไทยและอัตลักษณ์ไทยไปอยู่ในเวทีที่เหมาะสม ทำให้คนทั้งไทยและต่างชาติจำภาพฉลองพระองค์ได้ และนี่น่าจะเป็นเหตุผลที่คนยังค้นหารูปและลุคเหล่านี้ซ้ำๆ จนถึงทุกวันนี้