•รอยสักวิปลาสกับไม้กวาดของแทคำ_อัครเรศ จันทรสันติ
__
เรื่องราวของเด็กหนุ่มแทคำกับชะตาชีวิตพลิกคว่ำพลิกหาย ร้ายแล้วร้ายอีกร้ายต่อไปไม่จบสิ้น ซวยแล้วซวยอีกซวยต่อไป เพราะความเยาว์วัยไม่รู้ตื้นลึกหนาบางของจิตใจมนุษย์ ไม่รู้ถึงความซับซ้อนในวังวนของอำนาจ ความขึ้นและลงของยศฐา ความเคียดแค้นชิงชังความมักใหญ่ใฝ่สูงประดามีของมนุษย์ว่าฝังแน่นหรือต้องแลกมาด้วยสิ่งใดบ้าง
คนเราแม้หลีกไป แล้ว กระนั้นกรรมเก่ายังเฝ้าเว้าวอนฉุดกระชากลากกลับให้ไปเกี่ยวเนื่องอีกจนได้ไม่วันใดวันหนึ่งเช่นตาของแทคำผู้แหลกสลายกับความอำมหิตของมนุษย์ และตนเป็นผู้มีส่วนร่วมให้เกิด เด็กหนุ่มรู้แต่เพียงว่าตาของตนนั้นปลีกวิเวกหลีกผู้คนใช้ชีวิตเงียบๆ เป็นผู้มีฝีมือเป็นเอกในการทำไม้กวาดจากดอกแขม การดัดด้ามไม้กวาดที่เป็นเอกลักษณ์ ไม้กวาดที่อายุการใช้งานยืนยาวกว่าของผู้อื่น
ตาผู้มักคายเอาคำคมประหลาดๆ ออกมาให้เขาได้ยินสม่ำเสมอ ไม่รู้ว่าเพื่อย้ำเตือนกับตัวเองหรือเพื่อสั่งสอนโดยอ้อมแก่แทคำกันแน่ กระนั้นกว่าเด็กหนุ่มจะเรียนรู้ถึงถ้อยคำของตา ราคาของบทเรียนชีวิตก็ฝากริ้วรอยและบาดแผลฉกรรจ์แด่ความปลิ้นปล้อนของมนุษย์
เรื่องเล่าในยุคสมัยของกบฏผีบุญ (อันนี้เราเพิ่งมาเอ๊ะเอาตอนใกล้จะจบนั่นแหละ แบบเอ๋…ฉันเคยเห็นหนังสือชื่อเรื่องนี้นี่นามันต้องใช่แน่ๆ ก่อนอ่านจบเลยแว๊บไปส่องกบฏผีบุญมานิดหน่อย พร้อมทั้งเป็นหมุดหมายในใจว่าจะหาอ่านในวันข้างหน้า) เรื่องของคนจากฝั่งซ้ายและฝั่งขวาของแม่น้ำโขง เรื่องของไทย-ลาว-ล้านช้าง เรื่องของอาณาจักรในอดีตกับการยืดครองถือครอง การผลัดเปลี่ยนเจ้าผู้ครอง ใครแต่งตั้งใครเพื่อดูแลต้องส่งส่วยเครื่องบรรณาแก่ใคร
แทคำตกไปอยู่ในเรื่องราวเหล่านั้น จากเรื่องความแค้นส่วนตัวนำไปสู่การตามหาจวบจนกระทั่งการได้ช่วยและถูกช่วย การตัดสินใจกระทำหรือไม่กระทำบางอย่างด้วยตัวเอง การถูกช่วยพาไปสู่การกระทำแผนสมคบคิดกระบวนการเพื่อบางอย่าง ใช้ความเชื่อผนวกกับปลุกระดมตามบริบทสังคมขณะนั้นและในขณะนี้ก็เฉกเช่น ด้วยคำลำ ซ้ำแล้วซ้ำเล่าหยดรินสู่ใจผู้คน การถูกทรยศหั กหลัง ตระหนักรู้ว่าเป็นแค่เบี้ยตัวหนึ่งเท่านั้นเอง
เรื่องนี้อ่านติดอ่านไหลดี อาจจะมีความกลมไม่กลึงนิดหน่อยแต่เพียงน้อย เป็นเรื่องเล่าย้อนยุคตามวิถีฟากฝั่ง มีคำเฉพาะถิ่นที่เราแสนปลื้มปริ่มว่าการเฝ้าดูยูทูปถึงวิถีชีวิตลาว-อีสาน ภูมิประเทศการใช้ชีวิตใดๆ ไม่ได้ดูเพียงเพราะความรื่นรมณ์เพียงอย่างเดียว ดิฉันได้คำศัพท์ท้องถิ่นมาด้วยค่ะ/ยืดอกเชิดหน้า ถึงขนาดมโนเอาเองว่าฟังภาษาถิ่นอีสานเข้าใจ ซึ่งอันนี้เป็นความเพ้อเจ้อค่ะ รู้เพียงหนึ่งเข้าใจว่ารู้ถึงร้อย
นอกจากความย้อนยุคแอนทีคของสังคมแล้ว ย้อนยุคกระทั่งพร๊อตค่ะ ความโบ๊ะบ๊ะของการเจอโดยบังเอิญเสียเหลือเกิน เหมือนละครย้อนยุคพวกมีปานแดงปานดำที่ก้นไม่มีผิด หากแต่มันเข้ากับบริบทของเรื่องนั้นแหละ
อีกอย่างคือชอบชื ่อเรื่องกับสัญลักษณ์ความหมายที่ผู้เขียนต้องการสื่อในเรื่องไม้กวาดที่โดยปกติทั่วไปใช้สำหรับปัดกวาดสิ่งสกปรกออกจากเรือนชาน แต่ถ้าหากว่าไม้กวาดด้ามนั้นสกปรกเสียเองเล่า มันจะยังปัดกวาดสิ่งสกปรกได้อยู่หรือ
“ไม้กวาดที่สกปรกแล้ว กวาดสิ่งสกปรกได้ไหม”?
*วันที่8 ก.พ. อย่าไปเลือกไม้กวาดกันนะ ถามตัวเองแบบประโยคด้านบนนั่นแหละ เพราะไม้กวาดสะอาดคงหามิได้😝
ถ้าใครเสิร์ชคำว่า “เรือนรักวิปลาส” แล้วลังเลว่าจะอ่านเรื่องไหนต่อดี ขอชวนแวะมาที่เล่มนี้ค่ะ เพราะฟีลมันไปทาง “ความวิปลาสของเรือน/ผู้คน/อำนาจ” มากกว่าจะเป็นรักหวานๆ อ่านแล้วได้รสชาติขมๆ ค้างๆ อยู่ในใจ โดยเฉพาะประเด็นที่คนตัวเล็กถูกสถานการณ์บังคับให้เลือก และสุดท้ายกลับกลายเป็นแค่ “หมาก” ในเกมของคนมีอำนาจ สิ่งที่เราชอบมากคือบรรยากาศย้อนยุคริมฝั่งโขง ไทย-ลาว-ล้านช้าง มันมีความเป็นพรมแดนของความเชื่อ ความกลัว และการปลุกระดมที่จับต้องได้ ระหว่างอ่านจะเจอคำท้องถิ่นกับรายละเอียดวิถีชีวิตที่ทำให้ภาพชัดขึ้น (ใครชอบงานเล่ากลิ่นอายประวัติศาสตร์แบบไม่เป็นตำรา น่าจะอิน) แล้วพอเรื่องพาไปแตะบริบทยุค “กบฏผีบุญ” จะยิ่งเห็นว่าความเชื่อถูกใช้เป็นเครื่องมือได้ยังไง—ทั้งเพื่อปลอบใจคน และเพื่อผลักคนให้ทำสิ่งที่ไม่คิดว่าจะทำ อีกจุดที่เหมาะกับคนที่ชอบแนวเรือนรักวิปลาส คือธีม “บ้าน/เรือน” ในเชิงสัญลักษณ์ค่ะ ในเรื่องนี้ไม้กวาดที่ตาของแทคำทำจากดอกแขมไม่ใช่แค่อาชีพหรือพร็อพประกอบฉาก แต่มันเหมือนตัวแทนของศีลธรรมและความสะอาดทางใจ ยิ่งอ่านยิ่งสะดุดกับคำถามที่ผู้เขียนโยนไว้ว่า “ไม้กวาดที่สกปรกแล้ว กวาดสิ่งสกปรกได้ไหม?” เพราะมันสะท้อนตัวละครหลายคนมาก—บางคนตั้งใจจะ ‘กวาด’ ความเลวร้ายออกไป แต่ตัวเองกลับเลอะเทอะไปก่อนแล้ว ถ้าอยากอ่านให้สนุกขึ้น เราแนะนำให้จับประเด็น 3 อย่างนี้ระหว่างอ่านค่ะ 1) แทคำเริ่มต้นจากความไม่รู้ แล้วค่อยๆ เรียนรู้ราคาแพงของการเชื่อคนผิด—สังเกตว่าความซวยของเขา “ถูกออกแบบ” หรือ “บังเอิญ” แค่ไหน 2) ความสัมพันธ์ระหว่างความแค้นส่วนตัวกับความขัดแย้งระดับสังคม มันไหลไปถึงกันได้ยังไง 3) สัญลักษณ์บนหน้าปก/ภาพรวม—คนถือไม้กวาดเหมือนไพ่คิง/แจ็ค พื้นหลังแผนที่โบราณ เหมือนบอกเราตั้งแต่แรกว่าทุกคนถูกวางตำแหน่งไว้บนกระดาน ปิดท้ายแบบความเห็นส่วนตัว: เล่มนี้อาจมีจังหวะ “บังเอิญ” แบบละครอยู่บ้าง แต่ถ้ารับได้ คุณจะได้เรื่องที่อ่านเพลินและชวนคิดหนักพอสมควร โดยเฉพาะคนที่ชอบแนวเรือนรักวิปลาสที่ไม่ได้ขายความรัก แต่ขายความจริงของมนุษย์ค่ะ
