พระพุทธเจ้าไม่ใช่เทพเจ้า

หลายคน (รวมถึงเราในช่วงแรก ๆ) มักเผลอเข้าใจว่า “พระพุทธเจ้า” คือเทพเจ้าผู้ดลบันดาล แต่พอได้อ่านพุทธประวัติและพุทธวจนแบบสรุปจริง ๆ จะเห็นภาพชัดว่า พระพุทธเจ้าเป็น “มนุษย์” คนหนึ่ง คือเจ้าชายสิทธัตถะ ผู้เกิดเป็นลูกกษัตริย์ มีชีวิตจริง เจ็บจริง เหนื่อยจริง และเลือกออกจากเรือนมาแสวงหาความจริงด้วยตัวเอง ไม่ใช่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ลอยมาจากอากาศหรือไม่มีตัวตน ถ้าพูดแบบเข้าใจง่าย “แก่น” ที่ทำให้ต่างจากการเป็นเทพเจ้าคือ พระพุทธเจ้าตรัสรู้ด้วยการพัฒนาใจของตนเอง แล้วนำทางให้คนอื่นทำตามได้ ไม่ได้บอกให้เราแค่ขอพรอย่างเดียว จุดนี้ทำให้พุทธประวัติอ่านแล้วรู้สึกใกล้ตัวมากขึ้น เพราะท่านเริ่มจากมนุษย์เหมือนเรา พุทธประวัติช่วงสำคัญที่หลายคนค้นหา คือช่วง “พระเจ้าตรัสรู้” โดยก่อนถึงตรงนั้น เจ้าชายสิทธัตถะผ่านการทดลองทางจิตใจและการปฏิบัติหลายแบบ ทั้งความสุขแบบโลก ๆ และความทรมานตนแบบสุดโต่ง สุดท้ายจึงพบทางสายกลาง แล้วนั่งภาวนาอย่างมั่นคงจนเกิดความรู้แจ้ง อีกคำที่มักสงสัยคือ “พญามาร คืออะไร” จากที่เราอ่านและฟังสรุปหลายแหล่ง จะเข้าใจได้ 2 ชั้นพร้อมกัน: ชั้นหนึ่งคือ “มาร” ในเชิงเรื่องเล่า/สัญลักษณ์ที่มาทดสอบก่อนตรัสรู้ อีกชั้นที่เอามาใช้กับชีวิตคือ “มารในใจ” เช่น ความกลัว ความลังเล ความอยาก ความท้อ และความคิดฟุ้งซ่าน เวลาเราตั้งใจทำสิ่งดี ๆ ก็มักเจอแรงดึงกลับแบบนี้เหมือนกัน ถ้าคุณกำลังหา “รูปพระพุทธเจ้า” เพื่อใช้เป็นแรงเตือนใจ ลองตั้งเจตนาก่อนว่าเราจะใช้รูปนั้นเตือนให้ทำอะไร เช่น เตือนให้มีสติ พูดดี ทำดี หรือฝึกใจให้สงบ ไม่ใช่แค่ตั้งไว้เพื่อความสวยงามอย่างเดียว (บางคนชอบโทนเรียบ ๆ แนว white wallpaper 4k ก็เข้ากับการทำมุมสงบในห้องได้ดี) สิ่งที่เราได้จากการทบทวนเรื่องนี้คือ พอเข้าใจว่าพระพุทธเจ้าไม่ใช่เทพเจ้า เราจะ “กล้ารับผิดชอบชีวิตตัวเอง” มากขึ้น เพราะทางพ้นทุกข์ไม่ได้อยู่ที่การรอปาฏิหาริย์ แต่อยู่ที่การฝึกใจทีละนิดในชีวิตประจำวัน เหมือนที่มนุษย์คนหนึ่งเคยทำสำเร็จมาแล้ว