ในประสบการณ์ส่วนตัวของผม การเมืองไทยมักถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงเรื่องสันดานหรือลักษณะนิสัยของพรรคการเมืองและผู้เลือกตั้ง ซึ่งหลายครั้งประเด็นนี้สร้างความขัดแย้งอย่างหนักในสังคม โดยเฉพาะช่วงรณรงค์แก้ไขรัฐธรรมนูญที่ผู้คนแบ่งเป็นฝ่ายต่าง ๆ ที่มีความเชื่อและเจตนารมณ์ไม่เหมือนกัน จากที่ได้ติดตามและพูดคุยกับคนหลากหลายกลุ่ม ผมพบว่าการเลือกตั้งมักเปรียบเสมือนการสะท้อนสันดานหรือทัศนคติของประชาชนเอง ซึ่งบางทีปัญหาก็ไม่ได้อยู่ที่รัฐธรรมนูญเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่แนวคิดและพฤติกรรมของทั้งผู้สมัครและผู้เลือกตั้งด้วย เช่น การวิพากษ์วิจารณ์หรือโจมตีกันด้วยคำพูดที่รุนแรง โดยเฉพาะประเด็นการด่าทอพระมหากษัตริย์และใช้ถ้อยคำรุนแรงจนทำให้เกิดความแตกแยกในสังคม คำใน OCR อย่างเช่น "สันดานพวกมึง!" หรือ "พ่นน้ําลายจาบจ้วงพระองค์" เป็นต้น แสดงให้เห็นถึงความรุนแรงของถ้อยคำที่เกิดขึ้นในสังคม ซึ่งผมมองว่า ก่อนที่จะไปแก้ไขรัฐธรรมนูญ ควรเริ่มจากการปรับเปลี่ยนมุมมองและความเคารพซึ่งกันและกันในระดับคนและชุมชนก่อน เพื่อให้เกิดความปรองดองและเคารพสิทธิการเลือกตั้งกันอย่างแท้จริง ส่วน #ส้มเน่า และ #ยุบพรรคประชาชน เป็นต้น ก็สะท้อนถึงความต้องการให้มีการเปลี่ยนแปลงในพรรคการเมืองและผู้แทนราษฎร ซึ่งถ้ามองในแง่บวก ก็ถือเป็นการแสดงออกทางประชาธิปไตยที่ประชาชนห่วงใยและเรียกร้องความรับผิดชอบ แต่ถ้าการแสดงออกนั้นนำไปสู่ความเกลียดชังหรือความรุนแรง ก็อาจทำให้ความขัดแย้งยืดเยื้อและยากต่อการแก้ไข สุดท้าย ผมอยากแนะนำว่าการเมืองควรเริ่มจากการเคารพกัน ไม่ว่าจะเลือกพรรคใดก็ตาม การวิจารณ์ควรใช้เหตุผลและความจริง อย่าปล่อยให้ความโกรธและคำพูดรุนแรงมาทำลายสังคม เพราะถ้าเรารับฟังกันและกัน เปิดใจที่จะเปลี่ยนแปลงสันดานของตัวเองก่อนที่จะไปแก้รัฐธรรมนูญ ก็จะช่วยให้ประเทศเดินหน้าต่อไปได้อย่างมั่นคงและสันติสุขมากขึ้นครับ