เวลาเจอโจทย์ “รูปร่างโมเลกุล” หรือ “รูปร่างพันธะ” ฉันจะไล่ตามทฤษฎี VSEPR (Valence Shell Electron Pair Repulsion) แบบเป็นขั้น ๆ จะทำให้ไม่หลง โดยแกนคิดคือ “คู่ e- รอบอะตอมกลางผลักกันให้ห่างที่สุด” เลยกำหนดรูปทรงได้ 1) อ่านสัญลักษณ์ ABnEm ให้เป็น - A = อะตอมกลาง - B = อะตอมที่มาพันธะรอบ ๆ (จำนวน = n) - E = คู่โดดเดี่ยวบนอะตอมกลาง (lone pair) (จำนวน = m) สิ่งที่ใช้กำหนด “รูปทรงอิเล็กตรอน” คือ n+m (เรียก steric number) 2) แยก “รูปทรงอิเล็กตรอน” vs “รูปร่างโมเลกุล (molecular shape)” - รูปทรงอิเล็กตรอน: มองรวมทั้งพันธะ + lone pair - รูปร่างโมเลกุล: มองเฉพาะตำแหน่งอะตอม B (ไม่วาด lone pair เป็นมุมของโมเลกุล) หลายคนพลาดตรงนี้ เช่น AB2E2 รูปทรงอิเล็กตรอนเป็นทรงสี่หน้า แต่รูปร่างโมเลกุลเป็น “มุมงอ” 3) ตารางสรุปที่ฉันใช้จำ (พร้อมมุมคร่าว ๆ) - SN=2: AB2 = เส้นตรง (linear) ~180° - SN=3: AB3 = สามเหลี่ยมแบนราบ (trigonal planar) ~120° AB2E = มุมงอ (bent) <120° - SN=4: AB4 = ทรงสี่หน้า / tetrahedral คือ ~109.5° AB3E = พีระมิดฐานสามเหลี่ยม (trigonal pyramidal) ~107° AB2E2 = มุมงอ (bent) ~104.5° (ค่าประมาณ) - SN=5 (ทรงพีระมิดคู่ฐานสามเหลี่ยม / trigonal bipyramidal เป็นรูปทรงอิเล็กตรอน): AB5 = พีระมิดคู่ฐานสามเหลี่ยม ~90°/120° AB4E = ทรงสี่หน้าบิดเบี้ยว (seesaw) <90°/<120° AB3E2 = รูปตัวที (T-shaped) ~90° AB2E3 = เส้นตรง ~180° - SN=6 (ทรงแปดหน้า / octahedral เป็นรูปทรงอิเล็กตรอน): AB6 = ทรงแปดหน้า ~90° AB5E = พีระมิดฐานสี่เหลี่ยม (square pyramidal) AB4E2 = สี่เหลี่ยมแบนราบ (square planar) ~90° 4) ทริคที่ช่วยทำข้อสอบเร็ว - Lone pair ผลักแรงกว่า bond pair → มุมพันธะ “เล็กลง” เมื่อมี E เพิ่ม - สำหรับ SN=5 ตำแหน่งที่ชอบให้ E ไปอยู่คือ “equatorial” ก่อน (ช่วยลดแรงผลัก) - ถ้าโจทย์ถาม “รูปร่างพันธะ” ให้ตอบตามการจัดเรียงรอบอะตอมกลาง (มองพันธะเป็นหลัก) แต่ถ้าถาม “รูปร่างโมเลกุล VSEPR” ให้ระบุชื่อทรงตาม ABnEm ที่ได้ 5) วิธีทำเป็นขั้นตอน (ใช้ได้กับทุกข้อ) (1) วาด Lewis ให้ครบ (นับอิเล็กตรอนเวเลนซ์) (2) นับ n = จำนวนพันธะกับอะตอมกลาง (พันธะเดี่ยว/คู่/สาม นับเป็น 1 โดเมน) (3) นับ m = จำนวนคู่โดดเดี่ยวบนอะตอมกลาง (4) ดู n+m เพื่อเลือกตาราง แล้วสรุปรูปร่างโมเลกุล ถ้าคุณอยากให้ช่วยเช็กโจทย์เฉพาะ (เช่น “ทรงสี่หน้าบิดเบี้ยว”, “พีระมิดคู่ฐานสามเหลี่ยม”, “สี่เหลี่ยมแบนราบ” ได้ ABnEm อะไร) ส่งสูตรสาร/โครง Lewis มาได้เลย ฉันจะไล่ให้ทีละขั้นแบบที่ใช้ทำข้อสอบจริง ๆ