สัมภาษณ์V10

เขาชื่อ แสงทอง อายุ26 ปี มีภูมิลำเนาเดิมมาจากเมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว เขาเดินทางเข้ามาทำงานและใช้ชีวิตอยู่ในประเทศไทยเป็นเวลา 3 ปีแล้ว ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เขาตัดสินใจข้ามโขงมาทำงานที่นี่คือสภาพเศรษฐกิจและโอกาสในการสร้างรายได้ที่มั่นคงกว่า เพื่อส่งเงินกลับไปจุนเจือครอบครัวที่บ้านเกิด ปัจจุบันเขาทำงานเป็นพนักงานฝ่ายบริการในธุรกิจโรงแรมแห่งหนึ่ง โดยทำหน้าที่ต้อนรับแขกและประสานงานทั่วไป ในมุมมองที่เขามีต่อประเทศไทย เขาคิดว่าที่นี่เป็นประเทศที่มีความเจริญ มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบครัน และผู้คนมีความเป็นกันเอง ความรู้สึกเมื่อได้มาทำงานที่นี่คือความตื่นเต้นและดีใจที่ได้รับโอกาสใหม่ๆ แม้ว่าปัจจัยด้านเศรษฐกิจในลาวจะเป็นแรงผลักดันหลักที่ทำให้ต้องดิ้นรน แต่เขาก็ภูมิใจที่ได้มาสร้างอนาคตด้วยลำแข้งของตัวเอง

ในฐานะชาวต่างชาติ เขาบอกว่า การปรับตัวในช่วงแรกต้องอาศัยการเรียนรู้พอสมควร ทั้งการปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมการทำงานที่รวดเร็ว การฝึกฝนภาษาไทยเพิ่มเติมเพื่อให้สื่อสารได้อย่างคล่องแคล่ว และการทำความเข้าใจข้อกฎหมายรวมถึงระเบียบปฏิบัติต่างๆ เพื่อให้อยู่ได้อย่างถูกต้อง และการที่เขาต้องจากบ้านเกิดเมืองนอนมาไกลย่อมหลีกหนีความรู้สึกคิดถึงบ้านและความกดดันไปไม่ได้ เขาบอกว่า วันไหนที่ต้องทำงานกะดึกแล้วเจอลูกค้าจำนวนมากจนร่างพัง พอกลับถึงห้องพักด้วยความเหนื่อยล้าจนแทบหมดแรง เขาก็อดคิดถึงอ้อมกอดของพ่อแม่ไม่ได้ ในช่วงงานบุญประเพณีสำคัญที่ครอบครัวในลาวได้มารวมตัวพร้อมหน้ากัน แต่เขายังต้องยืนทำงานอยู่ในไทย ความรู้สึกโดดเดี่ยวและคิดถึงบ้านขึ้นมาทันที มีช่วงที่เกิดอาการป่วยกะทันหัน ไม่มีคนคอยดูแลหรือหายาให้ ต้องฝืนร่างกายไปหาหมอตามลำพัง ทำให้เขารู้สึกเคว้งคว้างและท้อแท้กับการใช้ชีวิตในต่างแดน เวลาที่เจอความกดดันจากงานหรือปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องแก้ด้วยความเร่งรีบ พอกลับมาห้องเขามักจะนึกย้อนถึงชีวิตเรียบง่ายที่บ้านเกิดและอยากกลับไปพักผ่อนที่นั่น บางเดือนที่ค่าครองชีพสูงขึ้นจนเงินเก็บไม่เป็นไปตามเป้าความเครียดเรื่องภาระทางบ้านทำให้เขารู้สึกเหนื่อยล้าทั้งร่างกายและจิตใจ จนบางครั้งแอบคิดอยากจะลาออกแล้วกลับบ้านทันที

บุคคลดังกล่าวมีสถานะเป็น คนต่างด้าว เนื่องจากไม่มีสัญชาติไทยตามกฎหมายว่าด้วยสัญชาติไทย โดยตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏ เขาเป็นบุคคลสัญชาติลาว เขามีภูมิลำเนาเดิมมาจากเมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว เมื่อเขาเดินทางเข้ามาทำงานในประเทศไทย รัฐไทยจึงถือว่าเขาเป็นบุคคลผู้มีสัญชาติอื่น ซึ่งไม่ได้เป็นชนในชาติไทยตามหลักกฎหมายสัญชาติ

ภูมิลำเนามิติกฎหมายในทางมหาชนและเอกชน

ในทางกฎหมายเอกชน

ภูมิลำเนาหมายถึงถิ่นอันเป็นแหล่งสำคัญที่ใช้ในการทำมาหาได้หรือถิ่นที่อยู่เป็นประจำ (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 37) จซึ่งแสงทองมีถิ่นที่อยู่เดิมและครอบครัวอยู่ที่เมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว ซึ่งถือเป็นภูมิลำเนาเดิมในทางเอกชน แต่เมื่อเขาเข้ามาทำงานเป็นพนักงานฝ่ายบริการในธุรกิจโรงแรมและอาศัยอยู่ในประเทศไทยเป็นเวลา 3 ปี สถานที่พำนักและแหล่งทำมาหาได้ในประเทศไทยจึงเข้ามามีผลผูกพันในทางกฎหมายเอกชนด้วยเช่นกัน เช่น การทำสัญญาจ้างแรงงาน หรือการทำนิติกรรมต่างๆ ภายในประเทศไทย

ในทางกฎหมายมหาชน

ภูมิลำเนามหาชนเกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับผู้อยู่อาศัย ซึ่งพิจารณาจากถิ่นที่อยู่จริงและการทะเบียนราษฎร์ (เช่น การถือใบอนุญาตทำงาน หรือการลงทะเบียนแรงงานต่างด้าวตามกฎหมายตรวจคนเข้าเมืองและกฎหมายแรงงาน) เพื่อให้รัฐสามารถควบคุมดูแล บังคับใช้กฎหมายปกครอง และจัดเก็บภาษีได้

ความเชื่อมโยงกับหลักอำนาจอธิปไตย

สถานะความเป็นคนต่างด้าวและภูมิลำเนาของแสงทองมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับ หลักอำนาจอธิปไตย (Sovereignty)ของรัฐ ใน 2 แง่มุมหลัก

1 อำนาจสูงสุดในการปกครองและควบคุมดินแดน (Territorial Supremacy)

2 รัฐไทยมีอำนาจอธิปไตยเหนือดินแดนของตนเอง จึงมีสิทธิ์ขาดในการกำหนดกฎเกณฑ์ เงื่อนไข และระเบียบปฏิบัติสำหรับคนต่างด้าวที่เข้ามาพำนักหรือทำงาน ดังจะเห็นได้จากการที่แสงทองต้องปรับตัวและทำความเข้าใจข้อกฎหมาย ระเบียบปฏิบัติ รวมถึงการขออนุญาตทำงานในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมายมหาชนไทย

การใช้อำนาจรัฐเหนือบุคคลที่ไม่มีสัญชาติ

แม้แสงทองจะมีภูมิลำเนาเดิมและมีความผูกพันทางครอบครัวอยู่ที่ประเทศลาว แต่เมื่อเขาเดินทางข้ามโขงมาพำนักและทำงานในประเทศไทย เขาย่อมต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่งอำนาจอธิปไตยของประเทศไทย รัฐไทยจึงมีอำนาจในการออกกฎหมายควบคุม ดูแลความสงบเรียบร้อย และคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของเขาในฐานะผู้อยู่อาศัยในอาณาเขตภายใต้ร่มเงาแห่งอำนาจอธิปไตยไทยในขณะนั้น