ปรัชญาของ Roland Barthes
June 1st, 2026. 3:07am.
I resolve to live my own conflict to the full, and in so doing to admit that the condition of truth is irony."
- Roland Barthes
หนังสือ Mythologies (มายาคติ) ของ โรลองด์ บาร์ตส์ (Roland Barthes) มีฉบับแปลไทย ของ Chulabook ก็มีขาย เป็นงานเขียนเพื่อวิเคราะห์วัฒนธรรมและสังคม โดยแสดงให้เห็นว่าสิ่งของต่างๆ รวมทั้งค่านิยมที่เราเห็นตลอดมาในชีวิตตามปกติ แท้จริงแล้วเป็น "มายาคติ" ที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อรับใช้ชนชั้นกล างในสังคมโลก หรือมีเพื่อสร้างผลประโยชน์อย่างใดอย่างหนึ่งแก่คนกลุ่มนี้ กุญแจหลักสำคัญของหนังสืออธิบายว่าการถอดรหัสวัฒนธรรมนั้น บาร์ตส์ใช้แนวคิด สัญวิทยา (Semiology) ในการถอดความหมายสิ่งต่างๆเช่น มวยปล้ำ, ภาพยนตร์, ของเล่นเด็ก เพื่อหาความหมายแฝงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังความหมายตรงมายาคติ (Myth): คือความหมายที่ถูกสร้างขึ้นและนำมาทำให้ดูเป็นเรื่อง "ธรรมดา" ที่ใครๆยอมรับ เพื่อกลบเกลื่อนอุดมการณ์ความเชื่อบางอย่าง เป็นที่น่าสนใจว่าแท้จริงแล้วบาร์ตส์นั้นต้องการให้ผู้อ่านเกิดความเข้าใจในระดับที่ลึกซึ้ง และเริ่มตั้งคำถามกับสิ่งที่สังคมครอบงำอยู่ ไม่หลงเชื่อภาพมายาที่ถูกสร้างขึ้นหนังสือเล่มนี้แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ บทความสั้นๆ ที่วิเคราะห์ปรากฏการณ์ต่างๆ และบทสรุปเชิงทฤษฎีที่อธิบายถึงกลไกการทำงานของมายาคติอย่างเป็นระบบ
ถ้าให้พูดกันตามจริงแล้วปรัชญาเป็นทางที่ก้อยไม่ถนัดหรือเข้าใจในระดับลึกมาก เป็นศาสตร์ในด้านที่ต้องใช้คำว่าก้อยสนใจ และพยายามเข้าใจมากกว่า เคยอ่านแนวปรัชญามาไม่มาก บางทีก็อ่านที่เข้าใจง่ายๆมาบ้างเช่น Breakfast with Socrates พอดีไปเจอหนังสือเล่มนี้เข้าของ Roland Barthes น่าสนใจดี ซื้ออ่านแน่นอนให้เข้าใจมากขึ้น เขียนโพสต์เกือบทั้งคืนโดนด่าหมดแล้วจ้า มีคนด่าเยอะมาก แย่ๆทั้งนั้น ทำใจแล้ว เขียนโพสต์ไม่มีเจตนาไม่ดี หรือจะเถียงกลับใครทั้งนั้น แค่อาจจะแบบอยากอ่านเรื่องน่าสนใจ แล้วเขียนโพสต์คุยกับตัวเอง ที่โดนด่าไม่ได้พยายามอยากอ่าน ดันปะเหมาะเคราะห์ดีเห็นเข้าเอง เจ็บเอง แต่ก็ทำใจยอมรับแล้วจ้า
Credit of the photo belongs to the rightful owner.
ในฐานะคนที่เคยอ่านเกี่ยวกับปรัชญาของ Roland Barthes มาก่อน ผมอยากแชร์ประสบการณ์ที่ช่วยให้เข้าใจงานเขียนของเขามากขึ้น โดยเฉพาะในหนังสือ Mythologies ที่พูดถึง "มายาคติ" หรือความหมายที่ถูกสร้างขึ้นในวัฒนธรรม เพื่อครอบงำหรือสร้างผลประโยชน์ให้กับกลุ่มคนบางกลุ่ม ตัวอย่างเช่น การที่เรามองมวยปล้ำหรือของเล่นเด็กในแง่ธรรมดา เป็นเพียงความบันเทิง แต่ Barthes ชวนให้เราคิดว่ามันมี "ความหมายแฝง" ที่สะท้อนอุดมการณ์ทางสังคมบางอย่างซ่อนอยู่ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องชนชั้น หรือค่านิยมที่เราคิดว่ายอมรับได้โดยไม่ตั้งคำถาม จากประสบการณ์ส่วนตัว ตอนที่อ่าน Mythologies ผมพบว่าแนวทางการใช้สัญวิทยา (Semiology) ของ Barthes ไม่ใช่แค่การวิเคราะห์สัญลักษณ์อย่างผิวเผิน แต่เป็นการเชื่อมโยงสิ่งที่ดูเหมือนธรรมดาเข้ากับบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่กว้างขึ้น ซึ่งทำให้เราเกิดความตระหนักรู้และตั้งคำถามต่อ "ความจริง" ที่คิดว่ารู้แล้วว่าเป็นของแท้ อีกประเด็นที่น่าสนใจคือการที่ Barthes เน้นว่า "ความจริง" นั้นมักมีสภาพเป็นเรื่องของ "ประชด" หรือ irony ผมคิดว่านี่คือการยอมรับว่าในโลกแห่งความคิดและสังคม ความหมายจริงๆ มักไม่ชัดเจน และมีหลายชั้นที่ซับซ้อนกว่าที่ทุกคนเข้าใจในเบื้องต้น นอกจากนี้ หนังสือ Mythologies ยังเหมาะกับคนที่สนใจศึกษาปรัชญาและวัฒนธรรมสมัยใหม่แบบเบาๆ เพราะบทความสั้นๆ ที่เขียนในเล่มช่วยให้เข้าใจง่ายขึ้น และยังได้รับการถอดความจากภาษาฝรั่งเศสเป็นไทย ทำให้เข้าถึงความคิดของ Barthes ได้โดยตรง ผมเองแม้ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญทางปรัชญา แต่การได้อ่านและพยายามทำความเข้าใจในแนวคิดของ Barthes ทำให้ผมมองสังคมและวัฒนธรรมในมุมมองที่กว้างและลึกขึ้นมากกว่าเดิม และเชื่อว่าหลายคนที่สนใจจะพบว่าเป็นประโยชน์อย่างมากสำหรับการคิดวิเคราะห์สิ่งรอบตัวอย่างมีวิจารณญาณ