ĐÓNG CỬA STARTUP VÌ CHỌN NHẦM CO-FOUNDER
ĐÓNG CỬA STARTUP VÌ CHỌN NHẦM CO-FOUNDER
Sáng nay về tới nhà, nhận được thư thông báo từ ACRA (Cơ quan Quản lý DN Singapore) là startup đầu tiên mình mở cuối cùng cũng đã xong thủ tục đóng cửa. Startup này của mình đau thương lắm. Phải tới giờ mình mới có thể kể về nó mà không còn thấy đau nữa. Mình chia sẻ lại, hy vọng ai đó đang chuẩn bị khởi nghiệp sẽ không mắc phải lỗi như mình.
Cái nền móng tưởng như hoàn hảo:
Hồi đó mình vẫn làm full-time ở Google và theo học Global Executive MBA (GEMBA) ở INSEAD. Mình tìm được người đồng sáng lập là bạn học cùng khoá. Ý tưởng là xây dựng một ngân hàng số dành cho gia đình "family fintech" để dạy trẻ em về tài chính (financial literacy), concept giống như Greenlight ở Mỹ hay GoHenry ở Anh. Hai vợ chồng bạn ấy tới gặp và pitch idea với mình, sau đó tụi mình mang đi thi ở Tech in Asia và giật giải. Tin tưởng tuyệt đối, mình tự bỏ tiền túi ra trước (S$250K) để bạn làm sản phẩm trước khi mình chính thức nghỉ Google. Mình lead GTM và gọi vốn, bạn lead sản phẩm. Hồi đó mình có 5-6 VCs đồng ý đầu tư và cả mấy angel investors nữa nhưng check size nho nhỏ. Mình chốt nhận đúng 1 khoản USD$1.6M từ quỹ ở bên US để cap-table ko bị loạn cho vòng pre-seed. Nhưng ngay sau khi nghỉ Google ra làm full-time, mình mới phát hiện ra quá nhiều thứ mà trước kia vì quá hào hứng mà không để ý.
Vấn đề: Khi sự minh bạch bị rẻ rúng
- Nhập nhèm tiền bạc: Chi tiêu cá nhân nhưng dùng tiền công ty. Số tiền nhỏ thôi, không đáng bao nhiêu nhưng nó thể hiện tính cách con người. Ví dụ: đi hội chợ tìm nguồn đồ cho công ty, mua quà về cho con cũng tìm cách claim về công ty.
- Khuất tất nhân sự: Lương trả cho đội tech ở Indo có những khoản bất thường (tên người nhận không khớp bảng lương). Thậm chí, tiền refund khi chuyển văn phòng cũng "biến mất" thay vì trả về cho công ty.
- Mưu đồ riêng: Mình phát hiện bạn có một staff riêng để xây dựng thị trường Indo và muốn giữ riêng phần đó cho mình. Cái này mình phát hiện ra cũng ly kỳ lắm, mình còn giữ cả bản ghi âm nói chuyện với nhân viên bên đó.
- Đòi hỏi hưởng thụ: Đi làm startup nhưng đòi hỏi cuộc sống như làm Corporate. Đi công tác bạn nhất quyết phải đi Singapore Airlines vì bảo "có tuổi rồi, không ngồi máy bay giá rẻ được".
- Tư duy "làm quan": Bạn ấy muốn làm CEO nhưng lại thiếu nhạy bén kinh doanh (business acumen) lẫn kỹ năng giao tiếp. Bạn bảo nếu để mình làm CEO thì bạn bị mất mặt vì bạn già hơn, rồi suggest cho... vợ bạn vào làm CEO thay thế.
- Đòi khống chi phí: Bạn liên tục đòi làm khống lương và chi phí để báo cáo nhà đầu tư rồi bỏ túi riêng. Mình nhất quyết không đồng ý. Nếu muốn lương cao, mình đã ở lại làm thuê cho tư bản, còn đã chọn startup là chấp nhận khổ, lương chỉ đủ sống bình thường thôi.
Những bài học "xương máu" từ vụ này:
- Integrity (Sự liêm chính) là số 1: Hãy nhìn cách người ta cư xử từ những việc nhỏ nhất. Hồi đó mình quá ngu ngơ, không kiểm tra kỹ trước khi hợp tác. Sau này mới biết, ý tưởng "triệu đô" đó thực ra bạn ấy đã làm cùng một nhóm khác ở INSEAD, bị người ta bỏ vì bất đồng, rồi hai vợ chồng mới mang bộ deck đó đi tìm mình.
- Red Flag cho ai đòi hưởng thụ: Muốn giàu nhanh hay sống sang chảnh thì xin đừng làm startup.
- Ý tưởng chỉ là hạt cát: Ai mà cứ khư khư giữ ý tưởng vì sợ bị lấy cắp, hoặc nghĩ ý tưởng đáng giá triệu đô thì lầm to. Amazon hay Facebook cũng chỉ là bản nâng cấp từ những mô hình có sẵn. Execution (Thực thi) mới là cái quyết định sống còn.
- Đừng ảo tưởng về Media: Startup của mình hồi đó lên cả Bloomberg, Marketwatch... Thực tế là chẳng ai quan tâm bạn gọi vốn bao nhiêu đâu, quan trọng là bạn sống được bao lâu. Bây giờ mình biết rồi, mấy giải thưởng hay báo chí đó đa phần có tiền là lên được hết. Nhìn Elizabeth Holmes (Theranos), Sam Friedman (sàn FTX) hay các "kỳ lân" đổ vỡ ở Singapore như Honestbee, Zilingo; Byju’s ở Ấn Độ; eFishery ở Indo... thì rõ.
Chia sẻ vậy hy vọng giúp ích được cho ai đó đang chọn co-founder. Còn mình, mình đã chữa lành và bước tiếp rồi. À mình còn nghe nói là bạn kia sau này về Ấn Độ làm 1 startup nữa cũng với 1 bạn cùng khoá INSEAD nhưng mà cũng toang rồi!
Chào nhé, một kỷ niệm đau thương nhưng đã tạo ra một phiên bản Phoebe mạnh mẽ hơn của ngày hôm nay.
What doesn’t kill you, makes you stronger!
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy việc chọn đúng co-founder không chỉ giúp khởi nghiệp thuận lợi mà còn quyết định sự sống còn của toàn bộ dự án. Qua câu chuyện đóng cửa startup do tranh chấp nội bộ và thiếu sự minh bạch tài chính, ta thấy rõ tầm quan trọng của việc kiểm tra kỹ lưỡng trước khi hợp tác. Rút ra từ các dấu hiệu cảnh báo (red flag) như chi tiêu không rõ ràng, đòi hỏi hưởng thụ cao không phù hợp với môi trường startup, hay mưu mô riêng nhằm giữ lợi thế cá nhân, là những điểm cần đặc biệt lưu ý. Mình từng chứng kiến những mâu thuẫn tương tự của một số startup trong khu vực Đông Nam Á, dẫn tới việc tan rã đội ngũ và thất bại dự án dù ý tưởng rất tiềm năng. Ngoài ra, câu chuyện từ ACRA về việc đình chỉ hoạt động công ty cũng nhấn mạnh về việc tuân thủ pháp lý và minh bạch trong quản lý tài chính. Một startup dù có nhận vốn đầu tư triệu đô cũng khó tồn tại nếu không đảm bảo tính liêm chính trong mọi hoạt động. Thực tế, ý tưởng chỉ là bước khởi đầu. Việc thực thi, quản lý đội ngũ và xây dựng lòng tin với nhà đầu tư, cộng sự mới là yếu tố sống còn. Mình khuyên các bạn khởi nghiệp nên đặt uy tín, sự trung thực và tinh thần đồng đội lên hàng đầu khi lựa chọn co-founder. Đừng để những vấn đề nhỏ vụn vặt từ tiền bạc hay lợi ích cá nhân làm tan vỡ một giấc mơ lớn. Bài học đau thương này cũng là lời nhắc nhở rằng, dù bạn có giành giải thưởng hay được báo chí đưa tin, yếu tố quyết định vẫn là sự bền vững và minh bạch của doanh nghiệp. "Điều không giết được bạn sẽ khiến bạn mạnh mẽ hơn" - tinh thần này rất đúng với mỗi người khởi nghiệp khi phải vượt qua khó khăn, vấp ngã để trưởng thành hơn trong tương lai.