วิธีปฐมพยาบาลผู้มีอาการชัก: สิ่งที่ควรทำและควรหลีกเลี่ยงเพื่อความปลอดภัย

อาการชักเป็นภาวะที่เกิดจากความผิดปกติของสัญญาณไฟฟ้าในสมอง ส่งผลให้ผู้ป่วยมีการเคลื่อนไหวของร่างกายที่ควบคุมไม่ได้ เกร็ง กระตุก หรืออาจหมดสติชั่วคราว หลายคนรู้สึกตกใจเมื่อพบเหตุการณ์ดังกล่าวและอาจเข้าไปช่วยเหลือด้วยวิธีที่ไม่ถูกต้อง ซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยได้รับบาดเจ็บมากขึ้น

การเรียนรู้วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นที่ถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ทุกคนควรรู้

อาการชักมีลักษณะอย่างไร

อาการชักอาจแสดงออกได้หลายรูปแบบ เช่น

* หมดสติและล้มลง

* ร่างกายเกร็งหรือกระตุกเป็นจังหวะ

* กัดลิ้นหรือขบฟันแน่น

* มีน้ำลายฟูมปาก

* ไม่ตอบสนองต่อการเรียก

* หลังหยุดชักอาจสับสน ง่วงซึม หรือจำเหตุการณ์ไม่ได้

โดยทั่วไป อาการชักส่วนใหญ่มักหยุดได้เองภายใน 1–3 นาที

สิ่งที่ควรทำเมื่อพบผู้ป่วยกำลังชัก

1. ตั้งสติและสังเกตเวลา

จดจำหรือจับเวลาว่าอาการชักเริ่มต้นเมื่อใด เนื่องจากระยะเวลาของการชักเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับทีมแพทย์

2. ป้องกันการบาดเจ็บ

เคลื่อนย้ายสิ่งของแข็ง ของมีคม หรือเฟอร์นิเจอร์ที่อาจทำให้ผู้ป่วยกระแทกออกจากบริเวณใกล้เคียง

หากทำได้ ให้รองศีรษะด้วยผ้าพับ หมอน หรือสิ่งนุ่มๆ เพื่อลดแรงกระแทก

3. คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น

โดยเฉพาะบริเวณคอ เช่น เนกไท ปกเสื้อ หรือผ้าพันคอ เพื่อช่วยให้หายใจสะดวกขึ้น

4. ปล่อยให้ผู้ป่วยชักไปตามธรรมชาติ

ไม่จำเป็นต้องพยายามหยุดการกระตุกของร่างกาย เพราะอาการชักเกิดจากการทำงานผิดปกติของสมองและไม่สามารถหยุดได้ด้วยการกดหรือจับยึดร่างกาย

5. หลังหยุดชักให้จัดท่านอนตะแคง

เมื่ออาการชักสิ้นสุดลงและร่างกายเริ่มคลายตัว ให้จัดผู้ป่วยนอนตะแคงเพื่อช่วยให้ทางเดินหายใจโล่ง ลดความเสี่ยงจากการสำลักน้ำลาย เสมหะ หรืออาเจียน

6. อยู่ดูแลจนกว่าผู้ป่วยจะฟื้นตัว

หลังหยุดชัก ผู้ป่วยอาจมีอาการมึนงง สับสน เหนื่อยล้า หรือหลับได้ ควรอยู่ดูแลและให้ข้อมูลแก่บุคลากรทางการแพทย์หากจำเป็น

สิ่งที่ไม่ควรทำอย่างเด็ดขาด

มีความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการช่วยเหลือผู้ป่วยชักที่ยังพบได้บ่อย ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายได้

ห้ามง้างปากหรือยัดสิ่งของเข้าปาก

ไม่ว่าจะเป็นช้อน ไม้ นิ้วมือ ผ้า หรือวัตถุใดๆ เพราะอาจทำให้ฟันหัก เกิดการบาดเจ็บในช่องปาก หรือทำให้สิ่งของหลุดเข้าไปอุดกั้นทางเดินหายใจ

ห้ามพยายามดึงลิ้น

ผู้ป่วยจะไม่กลืนลิ้นของตนเอง การพยายามดึงลิ้นอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บทั้งต่อผู้ป่วยและผู้ช่วยเหลือ

ห้ามกดแขน ขา หรือร่างกายเพื่อหยุดการชัก

การจับยึดร่างกายอย่างรุนแรงอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อ ข้อต่อ หรือกระดูก

ห้ามป้อนน้ำ อาหาร หรือยา

จนกว่าผู้ป่วยจะรู้สึกตัวดีและสามารถกลืนได้ตามปกติ

เมื่อใดควรโทรขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

ควรโทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 หากพบว่า

* อาการชักนานเกิน 5 นาที

* มีอาการชักต่อเนื่องหลายครั้งโดยไม่ฟื้นสติ

* เป็นการชักครั้งแรกในชีวิต

* ได้รับบาดเจ็บระหว่างชัก

* มีปัญหาการหายใจหลังหยุดชัก

* ชักขณะอยู่ในน้ำ

* เป็นหญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยโรคประจำตัวรุนแรง

สรุป

เมื่อพบผู้ที่มีอาการชัก สิ่งสำคัญที่สุดคือการป้องกันการบาดเจ็บ จับเวลาการชัก และดูแลทางเดินหายใจหลังอาการหยุดลง ไม่ควรง้างปาก ยัดสิ่งของเข้าปาก หรือจับกดร่างกายเพื่อหยุดการชัก หากอาการชักนานเกิน 5 นาที หรือมีภาวะฉุกเฉินร่วมด้วย ควรรีบโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือจากทีมแพทย์โดยเร็วที่สุด

ความรู้เรื่องการปฐมพยาบาลที่ถูกต้องอาจช่วยลดการบาดเจ็บและเพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ป่วยได้อย่างมากในช่วงเวลาวิกฤต

ปฐมพยาบาล

วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อพบผู้มีอาการชัก: สิ่งที่ควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำ