หลังผ่าฟันคุด “ความสะอาด” สำคัญมาก เพราะช่วยลดโอกาสติดเชื้อ ลดกลิ่นปาก และลดความเสี่ยงภาวะรูถอนฟันอักเสบ (dry socket) เราเคยกังวลเหมือนกันว่าจะแปรงโดนแผลหรือทำให้เลือดหลุด เลยสรุปเป็นขั้นตอนที่ทำแล้วเวิร์ก (อิงคำแนะนำที่คลินิกส่วนใหญ่ใช้) ดังนี้ 1) ช่วง 24 ชั่วโมงแรก: เน้นประคองแผล ไม่รบกวนลิ่มเลือด - งดบ้วนปากแรง ๆ และงดดูดหลอด/บ้วนน้ำแรง ๆ เพราะอาจทำให้ลิ่มเลือดหลุด - ถ้าต้องบ้วน ให้ “อมแล้วปล่อยไหลออก” เบา ๆ - แปรงฟันได้ตามปกติ แต่หลีกเลี่ยงบริเวณแผล ใช้แปรงขนนุ่มและแปรงช้า ๆ - ถ้ามีเลือดซึมเล็กน้อยถือว่าพบได้ ให้กัดผ้าก๊อซตามที่หมอให้และพัก 2) หลังครบ 24 ชั่วโมง: เริ่มทำความสะอาดแผลแบบอ่อนโยน - บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น (น้ำอุ่นผสมเกลือเล็กน้อย) วันละ 3–4 ครั้ง โดยเฉพาะหลังอาหารและก่อนนอน วิธีนี้ช่วยลดคราบอาหารและลดการอักเสบได้ดี - ถ้าหมอให้ “น้ำยาบ้วนปากฆ่าเชื้อ” ให้ใช้ตามที่สั่งเท่านั้น และไม่ใช้ถี่เกินไป เพราะบางสูตรทำให้ระคายเคือง/ฟันติดสีได้ 3) การแปรงฟัน/ไหมขัดฟันทำยังไงให้ไม่เจ็บ - แปรงฟันวันละ 2 ครั้งเหมือนเดิม แต่โซนใกล้แผลให้ “ปัดเบา ๆ” และเลี่ยงการกดแปรงลงบนเหงือก - ไหมขัดฟันใช้ได้ในซี่อื่น ๆ ตามปกติ แต่อย่าพยายามสอดเข้าไปใกล้แผลถ้าจะไปกระแทก - ถ้ามีรอยเย็บ ให้ทำความสะอาดรอบ ๆ อย่างนุ่มนวล ไม่ดึงไหม 4) คราบอาหารติดรูแผลต้องทำยังไง - ช่วงแรก ๆ อาจรู้สึกเหมือนมีเศษอาหารติด อย่าใช้ไม้จิ้มฟัน/ของแหลมเขี่ยเด็ดขาด - ใช้วิธีบ้วนน้ำเกลืออุ่นแบบเบา ๆ หลายรอบแทน - ถ้าหมอให้กระบอกฉีดล้างแผล (syringe) ค่อยเริ่มใช้ตาม “วันที่หมอบอก” (บางเคสให้เริ่มหลัง 5–7 วัน) และฉีดเบา ๆ ไม่แรงจนเจ็บ 5) อาหาร/พฤติกรรมที่ช่วยให้แผลสะอาดและหายไว - เลี่ยงอาหารร้อนจัด เผ็ดจัด แข็ง/กรอบ และเศษเล็ก ๆ (เช่น ถั่ว เมล็ดพืช) ที่ชอบเข้าไปติดแผล - ดื่มน้ำเยอะ ๆ พักผ่อนให้พอ - งดบุหรี่และแอลกอฮอล์อย่างน้อย 3–7 วัน (บุหรี่เพิ่มความเสี่ยง dry socket ชัดเจน) 6) สัญญาณที่ควรกลับไปพบหมอ - ปวดมากขึ้นหลังวันที่ 2–3 แบบตุบ ๆ ร้าว หายไม่ลง หรือมีกลิ่นปากแรงผิดปกติ - บวมมากขึ้น มีหนอง มีไข้ หรือเลือดไหลไม่หยุด ปล. ถ้าใครต้องถอนฟันแล้วไม่อยากมีช่วง “ฟันหลอ” ก็มีตัวเลือกอย่างฟันปลอมถอดได้แบบใส่ทันทีหลังถอน (Immediate denture) ที่ทำพิมพ์ปากไว้ก่อนและใส่ได้เลยหลังถอนฟัน แต่หลังแผลยุบอาจต้องปรับให้กระชับขึ้นนะ