เวลาคนไข้บอกว่า “มีก้อนที่ใต้คาง” หรือ “ใต้คางมีลูกกลมๆ” สิ่งแรกที่ฉันจะถามคือ ก้อนอยู่ตรงกลางใต้คางไหม กดเจ็บหรือไม่เจ็บ โตเร็วแค่ไหน และมีอาการร่วมอะไรบ้าง เพราะก้อนใต้คางเกิดได้หลายสาเหตุ ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่ก็ไม่ควรปล่อยไว้นานค่ะ สาเหตุที่พบบ่อยๆ ของก้อนใต้คาง/คอปูด 1) ต่อมน้ำลายอักเสบ (เช่น ต่อมน้ำลายใต้คาง/ใต้ลิ้น) มักเจ็บหรือบวมมากขึ้นเวลาทานอาหาร บางคนปากแห้ง น้ำลายน้อย หรือมีประวัติดื่มน้ำน้อย พักผ่อนน้อยได้ค่ะ ถ้ามี “นิ่วต่อมน้ำลาย” จะยิ่งบวมๆยุบๆ เป็นๆหายๆ และกดเจ็บได้ 2) ต่อมน้ำเหลืองโต จากหวัด เจ็บคอ ทอนซิลอักเสบ แผลในปาก ฟันผุ/เหงือกอักเสบ มักเจ็บเมื่อกด และค่อยๆยุบใน 2–4 สัปดาห์ 3) ถุงน้ำ/ก้อนซีสต์บริเวณใต้คาง (ก้อนมักนิ่มหรือเด้งๆ กดไม่ค่อยเจ็บ) โตช้า แต่อาจอักเสบได้ 4) ก้อนเนื้อ/เนื้องอกของต่อมน้ำลาย พบไม่บ่อย แต่ควรระวัง โดยเฉพาะก้อนแข็ง โตเร็ว หรือมีอาการชา/หน้าเบี้ยวร่วม ถ้า “มีก้อนใต้คางตรงกลาง กดไม่เจ็บ” ต้องกังวลไหม? ไม่จำเป็นต้องตกใจทันทีค่ะ เพราะก้อนแบบไม่เจ็บอาจเป็นซีสต์หรือก้อนจากต่อมน้ำลายที่อุดตันระยะแรกได้ แต่แนะนำให้สังเกตขนาด ความแข็ง การโตเร็ว และอาการร่วม หากก้อนอยู่เกิน 2–4 สัปดาห์ไม่ยุบ หรือใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ควรตรวจค่ะ อาการที่ควรไปพบแพทย์เร็ว - ก้อนโตเร็ว แข็ง ติดแน่น ขยับได้น้อย - มีไข้สูง ปวดมาก แดงร้อน กลืนลำบาก/อ้าปากลำบาก - น้ำลายหรือหนองไหลจากใต้ลิ้น กลิ่นปากมากผิดปกติ - น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน - ก้อนโตเกิน 2–4 สัปดาห์ หรือกลับมาเป็นซ้ำบ่อยๆ ดูแลตัวเองเบื้องต้นถ้าสงสัยต่อมน้ำลายอักเสบ - ดื่มน้ำบ่อยๆ เลี่ยงแอลกอฮอล์/บุหรี่ - ประคบอุ่นและนวดเบาๆ บริเวณใต้คางตามแนวท่อขับน้ำลาย (อย่ากดแรง) - อมลูกอมรสเปรี้ยว/มะนาว (ถ้าไม่มีแผลในปาก) เพื่อกระตุ้นน้ำลาย - รักษาสุขอนามัยช่องปาก แปรงฟัน/ทำความสะอาดลิ้น ลดการอักเสบจากฟันและเหงือก หมายเหตุ: ถ้าเจ็บมาก บวมมาก หรือสงสัยติดเชื้อ ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง ควรให้แพทย์ประเมินค่ะ โดยรวม “ก้อนใต้คาง อันตรายไหม” ตอบแบบตรงๆ คือ ส่วนมากไม่อันตราย แต่ต้องดูสัญญาณเตือนและระยะเวลาที่ก้อนไม่ยุบ การตรวจโดยแพทย์หูคอจมูกมักเริ่มจากซักประวัติ ตรวจในปาก/ใต้ลิ้น คลำต่อมน้ำลายและต่อมน้ำเหลือง และอาจอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์เพิ่มเติมเพื่อหานิ่วต่อมน้ำลายค่ะ