การฝึกความคิดสร้างสรรค์ไม่ใช่พรสวรรค์ที่ต้องมีมาแต่เกิด แต่มันคือ "กล้ามเนื้อ" ที่ยิ่งฝึกยิ่งแข็งแรง ถ้าอยากเริ่มพัฒนาแบบเห็นผลและสนุกไปกับมัน
แนะนำให้ลองเริ่มต้นจาก 4 ขั้นตอนง่ายๆนี้
1. เปลี่ยนโหมดจาก "ผู้บริโภค" เป็น "ผู้สังเกต"
คนที่มีความคิดสร้างสรรค์มักจะเป็นคนช่างสังเกต ลองเปลี่ยนวิธีมองสิ่งรอบตัวในชีวิตประจำวันดู
ตั้งคำถามว่า "ทำไม" และ "ถ้าเกิดว่า..." (What if?): เช่น ถ้าเห็นเก้าอี้ตัวหนึ่ง ลองคิดเล่นๆ ว่า "ถ้าเก้าอี้ตัวนี้พูดได้ มันจะบ่นเรื่องอะไรกับเรา?" หรือ "ทำไมปุ่มเปิดแอร์ต้องอยู่ตรงนี้ ถ้าไปอยู่บนพื้นจะเป็นยังไง?"
พกสมุดโน้ตหรือเปิดแอปจดไอเดีย: ความคิดดีๆ มักมาตอนเราไม่ได้ตั้งใจ (เช่น ตอนอาบน้ำ หรือเดินเล่น) อย่าปล่อยให้มันลอยหายไป จดมันไว้ทันที แม้จะเป็นไอเดียที่ดูไร้สาระก็ตาม
2. ทลายความกลัว "ความผิดพลาด"
ศัตรูตัวฉกาจของความคิดสร้างสรรค์คือ การเซนเซอร์ตัวเอง หรือกลัวว่าไอเดียจะไม่ดีพอ
ฝึก Brainstorm แบบห้ามตัดสิน: เวลาคิดไอเดียใหม่ๆ ให้เน้น "ปริมาณ" มากกว่า "คุณภาพ" ปล่อยให้ความคิดไหลออกมาให้มากที่สุด โดยไม่มีคำว่า "ถูก" หรือ "ผิด"
ยินดีรับความล้มเหลว: ไอเดียที่แย่ 99 ไอเดีย อาจนำไปสู่ไอเดียที่ยอดเยี่ยมที่สุดเพียง 1 ไอเดียก็ได้
3. ผสมผสานสิ่งที่ไม่เกี่ยวข้องกัน (Cross-Pollination)
นวัตกรรมส่วนใหญ่บนโลกนี้ไม่ได้เกิดจากสิ่งใหม่แกะกล่อง แต่เกิดจาก "การเอาสองสิ่งที่มีอยู่แล้วมาผสมกันในแบบใหม่"
หาความรู้ข้ามสายงาน: ถ้าชอบเรื่องหนึ่ง ลองไปอ่านหรือศึกษาเรื่องที่ตรงกันข้าม หรือไม่เคยสนใจดูบ้าง เช่น ถ้านักคิดเลขลองไปศึกษาเรื่องศิลปะ ลองไปศึกษาเรื่องประวัติศาสตร์หนังสือ การข้ามสายแบบนี้จะทำให้เกิดมุมมองแปลกใหม่
ลองเล่นเกม "จับคู่สุ่ม": สุ่มคำมา 2 คำที่ไม่เกี่ยวกันเลย แล้วลองคิดว่าจะเอามาสร้างเป็นโปรเจกต์ ผลิตภัณฑ์ หรือเรื่องเล่าอะไรได้บ้าง
4. ลงมือทำแบบจำกัดกรอบ (Creative Constraints)
บางครั้ง "อิสระที่มากเกินไป" ทำให้เราคิดไม่ออก (Blank Page Syndrome) การตั้งกฎหรือข้อจำกัดให้ตัวเองจะช่วยเค้นความคิดสร้างสรรค์ได้ดีขึ้นอย่างไม่น่าเชื่อ
ตั้งโจทย์ที่มีข้อจำกัด: เช่น วาดรูปโดยใช้แค่สีเดียว, แต่งเรื่องสั้นความยาวไม่เกิน 100 คำ, หรือออกแบบวิธีแก้ปัญหาโดยห้ามใช้เงินสักบาท
ในการฝึกช่วงแรก ให้โฟกัสที่ "ความสนุกในการทดลอง" มากกว่าผลลัพธ์ที่สมบูรณ์แบบ ยิ่งอนุญาตให้ตัวเองได้คิดแปลกๆ มากเท่าไหร่ กล้ามเนื้อความสร้างสรรค์ก็ยิ่งเติบโตเท่านั้น
Cr. ภาพจาก Pinterest ค่ะ
จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมพบว่าการฝึกความคิดสร้างสรรค์ไม่ใช่เรื่องที่ต้องเกิดมาพร้อมกันกับพรสวรรค์แต่แรก แต่เป็นสิ่งที่สามารถพัฒนาได้ด้วยการฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอเหมือนกับการออกกำลังกายกล้ามเนื้อ ขั้นตอนแรกที่ผมพยายามทำคือการเปลี่ยนจาก "ผู้บริโภค" มาเป็น "ผู้สังเกต" จริงๆ แล้วการสังเกตแบบตั้งคำถาม "ทำไม" และ "ถ้า... จะเป็นอย่างไร" ช่วยเปิดประตูของความคิดใหม่ๆ ได้มากมาย ผมมักจะพกสมุดโน้ตติดตัว เพื่อจดทุกไอเดียแม้จะดูเหมือนไม่สำคัญในตอนนั้น นอกจากนี้ การทลายความกลัวความผิดพลาดก็สำคัญมาก ผมเคยลองทำ Brainstorm แบบไม่ตัดสินเลยแม้แต่น้อย ปล่อยให้ความคิดลื่นไหลเต็มที่และไม่กลัวว่าคิดบ้าๆ บอๆ จะผิด เพราะไอเดียที่ดูแย่ในตอนแรก อาจกลายเป็นไอเดียที่เจ๋งในอนาคต อีกเทคนิคที่น่าสนุกคือการผสมผสานสิ่งที่ไม่เกี่ยวข้องกัน (Cross-Pollination) เช่น ผมลองเอาความรู้ด้านศิลปะมาผสมผสานกับเทคโนโลยี จนได้ไอเดียโปรเจกต์เล็กๆ ที่ไม่เหมือนใคร การเล่นเกมจับคู่คำสุ่มสองคำที่ไม่เกี่ยวกันก็เป็นวิธีที่ช่วยกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์อย่างดี สุดท้าย การตั้งข้อจำกัดให้กับตัวเองกลับเป็นสิ่งที่ช่วยเรียกพลังความคิดได้ดีมาก การกำหนดเงื่อนไขเช่น วาดภาพหนึ่งสี หรือเขียนเรื่องสั้นไม่เกิน 100 คำ ทำให้รู้สึกท้าทายและต้องใช้จินตนาการอย่างบีบเค้น ผมว่ากล้ามเนื้อความคิดสร้างสรรค์ของเราจะโตขึ้นเรื่อยๆ ถ้าเรามีความสนุกกับการทดลองเหล่านี้และไม่กลัวที่จะคิดแปลกๆ คำแนะนำเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้ไม่มีอะไรซับซ้อน แต่ถ้าใครสนใจพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ สามารถลองเอาไปปรับใช้ดู รับรองว่าจะช่วยพัฒนากล้ามเนื้อความคิดสร้างสรรค์ของคุณได้อย่างเห็นผลจริงๆ