หลายคนที่กำลัง “อยากท้อง” หรือกำลังกังวลเรื่องความเสี่ยงหลังมีเพศสัมพันธ์ มักจะถามเหมือนกันว่าอสุจิอยู่ได้กี่วัน หรือจริง ๆ อยู่ได้กี่ชั่วโมงกันแน่ จากที่หาข้อมูลและสรุปให้เข้าใจง่าย ๆ คือ “อสุจิไม่ได้อยู่ได้นานเท่ากันทุกสถานการณ์” ค่ะ ถ้าเป็นอสุจิที่อยู่นอกร่างกาย (เช่น โดนอากาศ แห้งบนผิวหนัง หรือบนผ้า) ส่วนใหญ่จะตายเร็วมาก เพราะแห้งและอุณหภูมิไม่เหมาะ บางเคสอยู่ได้แค่ไม่กี่นาทีถึงชั่วโมง แต่ถ้าอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ชื้นและอุ่นกว่า ก็อาจนานขึ้นเล็กน้อย อย่างไรก็ตาม โอกาสที่จะ “ยังแข็งแรงพอปฏิสนธิ” มักต่ำมากเมื่ออยู่นอกร่างกายค่ะ แต่คำถามที่คนค้นหากันเยอะคือ “อสุจิอยู่ในช่องคลอดได้กี่วัน / อยู่ในตัวผู้หญิงได้กี่วัน” ตรงนี้โดยทั่วไปอสุจิสามารถมีชีวิตอยู่ในระบบสืบพันธุ์เพศหญิงได้ประมาณ 2–5 วัน (บางแหล่งจะบอกช่วงใกล้เคียงกัน) โดยเฉพาะถ้าเข้าไปถึงมูกปากมดลูกที่เป็นมิตรในช่วงไข่ตก จะช่วยให้อสุจิอยู่ได้นานขึ้นและเคลื่อนที่ได้ดีขึ้นค่ะ ดังนั้นคำตอบที่คนมักสรุปคือ “อสุจิมีอายุอยู่แค่ 2–5 วัน” นั่นเอง แล้วอสุจิปฏิสนธิกี่วัน? จริง ๆ การปฏิสนธิไม่ได้ต้องรอหลายวันค่ะ มันเกิดขึ้นเมื่อมี “ไข่ตก” และมีอสุจิที่ยังแข็งแรงรออยู่หรือเพิ่งเข้าไปใหม่ โดยหลังไข่ตก ไข่จะมีชีวิตอยู่ได้ราว 12–24 ชั่วโมงเท่านั้น ดังนั้นหน้าต่างเวลาที่มีโอกาสปฏิสนธิสูงมักเป็นช่วง 1–2 วันก่อนวันไข่ตกไปจนถึงวันไข่ตก (เพราะอสุจิอยู่รอได้หลายวัน) นี่เลยเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนมีเพศสัมพันธ์ก่อนวันไข่ตกหลายวันก็ยังท้องได้ค่ะ ปัจจัยที่ทำให้อสุจิอยู่ได้นานขึ้น/สั้นลงในช่องคลอด เช่น - ช่วงตกไข่: มูกปากมดลูกใส ลื่น เป็นมิตร อสุจิอยู่ได้นานขึ้น - ความเป็นกรดด่างในช่องคลอด: ถ้าสภาพแวดล้อมไม่เหมาะ อสุจิจะอ่อนแอเร็ว - คุณภาพอสุจิ: จำนวนและการเคลื่อนไหวของอสุจิในแต่ละคนไม่เท่ากัน ถ้าตั้งใจอยากมีลูก วิธีที่ช่วยได้คือเช็กวันไข่ตก (นับรอบเดือน/ใช้ชุดตรวจไข่ตก) แล้ววางแผนช่วงมีเพศสัมพันธ์ให้ครอบคลุม 2–3 วันก่อนและวันไข่ตกค่ะ แต่ถ้ากังวลเรื่องพลาดท้อง แนะนำใช้การคุมกำเนิดที่เหมาะสม และถ้ามีความเสี่ยงสูงให้ปรึกษาเภสัช/แพทย์เรื่องยาคุมฉุกเฉินให้เร็วที่สุดนะคะ