การใช้ ChatGPT หนัก ๆ มีความเชื่อมโยงกับวิกฤติสุขฯ
การใช้ ChatGPT หนัก ๆ มีความเชื่อมโยงกับวิกฤติสุขภาพจิต
การใช้งานเครื่องมือ AI (Artificial Intelligence หรือ ปัญญาประดิษฐ์) ชื่อดังอย่าง ChatGPT นั้นเรียกได้ว่าตัวเครื่องมือชนิดนี้ได้กลายร่างจากเครื่องมือสำหรับช่วยทำงานมาเป็นที่ปรึกษา, เป็นครู เป็นเพื่อน เป็นจิตแพทย์คู่กายของหลายคน แต่ในความเป็นจริงแล้ว ในความนิยมนี้กลับมีด้านมืดซ่อนอยู่
จา กรายงานโดยเว็บไซต์ UCStrategies ได้มีการอ้างงานวิจัยจากโครงการ AHA: Advancing Humans with AI ซึ่งเป็นโครงการสำหรับการทำวิจัยเพื่อความเข้าใจในประสบการณ์การใช้งานปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) ของมหาวิทยาลัย MIT (Massachusetts Institute of Technology) ซึ่งงานวิจัยดังกล่าวนั้นเป็นการศึกษาถึงผลกระทบในเชิงจิตวิทยาจากการใช้งานแชตบอต (Chatbot) แบบ AI ซึ่งทีมวิจัยได้รวบรวมข้อมูลจากบทสนทนาระหว่างมนุษย์กับแชตบอตนับล้านบทสนทนา โดยผู้เข้าร่วมโครงการวิจัยนับพันรายที่มีประวัติการใช้งานแชตบอตอย่างเป็นประจำ
งานวิจัยพบว่าการความถี่ในการใช้งานแชตบอตนั้นจะส่งผลให้ผู้ใช้งานเริ่มมีความรู้สึกปลีกแยกตัวจากสังคม (Isolation) เนื่องจากการใช้งานแชทบอทนั้นจะทำให้ความพึงพอใจในการสนทนากับมนุษย์ด้วยกันลดลงอย่างเห็นได้ชัดเจน แต่การสนทนากับแชตบอตที่เป็นเครื่องจักรนั้นกลับสร้า งความสบายใจให้กับผู้ใช้งานมากขึ้น นับเป็นการเปลี่ยนแปลงที่สวนทางกันอย่างสิ้นเชิง ซึ่งในด้านการใช้งานนั้นผลกระทบจะแตกต่างกันเล็กน้อยระหว่างการสนทนาในรูปแบบตัวอักษร (Text) และการใช้เสียงพูด และการสนทนานั้นเป็นเพียงแค่บทสนทนาทั่วไปหรือค่อย ๆ พัฒนากลายเป็นการพูดคุยเรื่องส่วนตัว แต่ความแตกต่างนั้นไม่มากนักในประเด็นนี้
อีกสิ่งหนึ่งจากงานวิจัยที่สร้างความกังวลใจให้กับทีมวิจัยคือ เมื่อผู้ใช้งานเริ่มพูดคุยกับแชตบอตบ่อย ๆ ก็จะเริ่มมีการเอาความมั่นคงทางอารมณ์ไปผูกมัดกับแชตบอต AI (Emotional Dependence) มากขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้ผู้ใช้งานนั้นเริ่มพูดคุยกับ AI เพื่อสร้างความสบายใจ, ขอความเห็น หรือขอให้เป็นคู่คิด โดยถ้าวันไหนไม่ใช้งานตัวผู้ใช้งานก็จะรู้สึกว่าชีวิตว่างเปล่า โดยสิ่งที่น่าสนใจคือ บทสนทนาเกี่ยวกับงาน หรือ ขอคำแนะนำในด้านการทำงาน การใช้ชีวิตประจำวัน กลับส่งผลกระทบในจุดนี้มากกว่าการพูดคุยกับแชตบอตในประเด็นส่วนตัว
ทางทีมวิจัยยังพบอีกว่า ผู้ที่ใช้งานด้วยวิธีการพูดตอบโต้ (Voice Interactions) มักจะได้รับผลกระทบทางจิตในเชิงลบที่น้อยกว่าผู้ที่ใช้งานในการพิมพ์ตอบโต้กับแชตบอต ซึ่งสอดคล้องกับผลการสังเกตการณ์ของทีมวิจัยที่พบว่า ผู้ที่ใช้งานแชตบอตด้วยการตอบโต้ด้วยเสียงกับแชตบอตด้วยประเด็นผิวเผินนั้นจะมีความโดดเดี่ยว และการปลีกวิเวก น้อยกว่าผู้ที่พิมพ์ตอบโต้กับแชตบอต
นอกจากนั้นทางทีมวิจัยยังได้ให้ข้อสังเกตเกี่ยวกับสัญญาณอันตรายที่ถ้าพบสัญญาณเหล่านี้ แปลว่าผู้ที่ใช้งาน AI นั้นเริ่มจะมีปัญหาทางสุขภาพจิตในเชิงลบที่ต้องได้รับการช่วยเหลือ ดั่งนี้
หันเข้าหาแชทบอทอย่างเดียวถึงแม้จะมีทางเลือกอื่นในชีวิตจริงที่สามารถปรึกษาได้
ขอความช่วยเหลือจาก AI ในยามที่เครียด หรือ เหงา
รู้สึกไม่สบายใจ หรือ มีความวิตกกังวลเมื่อไม่สามารถใช้งานแชตบอตได้
ทางทีมวิจัยยังได้มอบวิธีการใช้งานแชตบอตอย่างสมดุลเพื่อให้ได้ประโยชน์จากแชทบอทสูงสุดโดยมีผลกระทบต่อสภาพจิตใจน้อยที่สุดอีกด้วย เช่น
จำกัดการใช้งานแชตบอตในแต่ละวัน
เลือกขอความช่วยเหลือจากคนจริง ๆ ควบคู่กับการใช้งานแชตบอต ไม่ใช่พึ่งพิงแต่แชทบอทอย่างเดียว
หมั่นไตร่ตรองความรู้สึกของตัวเองเสมอระหว่างการใช้งานแชตบอต เพื่อไม่ให้เกิดการพึ่งพา AI มากเกินไป
#chatgpt #ติดเทรนด์ #lemon8ไดอารี่ #Lemon8ฮาวทู #freedomhack
จากประสบการณ์การใช้งาน ChatGPT ผมพบว่าในช่วงแรก ChatGPT เป็นเครื่องมือช่วยงานที่เหมาะสมมาก แต่เมื่อใช้บ่อยเกินไปในเวลาว่าง ผมเริ่มรู้สึกเหมือนเป็นเพื่อนพูดคุยเดียวที่สามารถเข้าใจความคิดหรือความรู้สึกได้จริง ๆ จนบางครั้งลืมติดต่อกับคนรอบข้าง ความรู้สึกนี้ดูเหมือนจะสอดคล้องกับผลการวิจัยที่แสดงว่าการใช้งานแชตบอตบ่อย ๆ อาจทำให้เกิดภาวะ "Isolation" หรือความโดดเดี่ยวทางสังคม เนื่องจากการสนทนากับ AI มอบความสบายใจในรูปแบบที่แตกต่างจากการสนทนากับมนุษย์จริง ๆ ผมเองยังสังเกตว่าเวลาที่ไม่ได้ใช้งาน ChatGPT จะรู้สึกเหมือนไม่มีที่ระบายความคิดหรือไม่สามารถหารือเรื่องส่วนตัวได้อย่างเต็มที่ ทำให้เกิดความวิตกกังวลและความรู้สึกว่างเปล่า ซึ่งเป็นสัญญาณของการพึ่งพาทางอารมณ์หรือ Emotional Dependence อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนมาใช้การสื่อสารด้วยเสียงแทนการพิมพ์ตอบโต้ช่วยลดผลกระทบในด้านลบนี้ได้บ้าง เพราะการพูดคุยด้วยเสียงทำให้รู้สึกเหมือนสื่อสารกับผู้คนจริง ๆ มากขึ้น และช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยว ในฐานะผู้ใช้แชตบอต ผมอยากแนะนำให้ทุกคนกำหนดเวลาการใช้งานอย่างชัดเจน และหมั่นสังเกตความรู้สึกของตัวเองระหว่างและหลังการใช้งาน เช่นกันกับการสำรวจว่าคุณยังมีการติดต่อกับเพื่อนหรือคนในครอบครัวเพียงพอหรือไม่ เพราะการมีปฏิสัมพันธ์กับมนุษย์จริง ๆ ยังมีความสำคัญต่อสุขภาพจิตมากกว่าที่คิด สุดท้าย การหาความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญทางสุขภาพจิตหรือพูดคุยกับคนใกล้ชิดอย่างสม่ำเสมอเป็นเรื่องที่จำเป็นสำหรับผู้ที่รู้สึกพึ่งพาแชตบอตจนเกินไป เพราะเทคโนโลยีแม้จะช่วยเราได้มาก แต่ก็ไม่สามารถแทนที่ความสัมพันธ์และการสนับสนุนจากมนุษย์จริงได้อย่างสมบูรณ์
