Hãy lái máy cày của mình qua xương những Sinh Linh chết - Olga Tokarczuk

Bằng giọng văn giàu tính triết lí, giàu sức gợi và thấm đẫm tinh thần phản tư, Hãy lái máy cày của mình qua xương những Sinh Linh chết của Olga Tokarczuk khắc họa hình ảnh bà Janina Duszejko – một người phụ nữ lớn tuổi sống cô độc trên vùng Cao Nguyên hẻo lánh nhưng lại mang trong mình một trái tim nồng nhiệt và nhân hậu dành cho muôn loài. Điều khiến nhân vật này trở nên đặc biệt không phải là sự lập dị mà xã hội gán ghép mà chính là cách bà nhìn thế giới bằng con mắt bình đẳng giữa con người và động vật. Với Janina, mọi sinh vật đều có cảm xúc, nỗi đau và quyền được tồn tại. Quan niệm ấy đối lập hoàn toàn với lối tư duy thực dụng, tàn nhẫn của nhiều cư dân trong vùng - những kẻ mặc nhiên xem thú rừng và mọi sự sống chỉ là nguồn lợi để khai thác hoặc một thú vui săn bắn vô nghĩa.

Bằng việc miêu tả liên tiếp những cái chết bí ẩn của các nhân vật đại diện cho quyền lực: ông Bàn Chân Lớn, cảnh sát trưởng, hội trưởng hội Những người hái nấm, cha cố, tác phẩm mở ra một chuỗi ẩn dụ sâu sắc về sự “trả thù” của tự nhiên. Đằng sau những cái chết ấy là sự phơi bày bộ mặt đạo đức giả của những con người nhân danh luật pháp, truyền thống hay tôn giáo để biện hộ cho sự vô cảm và tàn nhẫn. Chính những mảnh ghép đó giúp hiện lên sự đối lập sâu sắc giữa hai hệ giá trị: một bên là những con người tự cho mình quyền đứng trên mọi sinh linh khác; bên kia là Janina - kẻ bị xem thường nhưng lại có lương tri sáng trong nhất. Qua đó, Tokarczuk đặt ra câu hỏi rằng liệu con người có thật sự xứng đáng với vị thế đẳng cấp hơn những loài khác nếu họ tiếp tục xem mạng sống của những loài vật chỉ là công cụ thỏa mãn cho dục vọng của mình?

Tác phẩm không đậm màu trinh thám – huyền bí mà đặc sắc ở chiều sâu triết lí sinh thái mà tác giả gửi gắm. Tokarczuk không miêu tả thiên nhiên như bối cảnh tĩnh lặng mà là thực thể sống có tiếng nói, có cảm xúc và có thể lên tiếng khi bị xâm hại. Khi luật pháp và những thiết chế xã hội bỏ qua sự sống của rừng núi và động vật, công lí buộc phải được thực thi thông qua hành động của Janina. Nhưng bạo lực không phải để tôn vinh cho công lí mà là một lời nhắc nhở đầy đau xót: khi con người làm ngơ trước nỗi đau của muôn loài thì chính những kẻ yếu đuối nhất phải trở thành người đòi lại công lí. Phải chăng điều đó khiến người đọc phải dừng lại và suy ngẫm về trách nhiệm đạo đức của mình trước thế giới tự nhiên để rồi nhận ra rằng: tự nhiên không phải là thứ để chinh phục, dể thỏa mãn tư lợi mà là một phần của chính chúng ta. Và chỉ khi nhìn thế giới bằng sự thấu hiểu và lòng trắc ẩn, con người mới có thể tìm được lối đi bền vững cho chính mình.