“เนบิวลากะโหลกศีรษะ” จากกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์
กล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ (JWST) เผยภาพ “เนบิวลากะโหลก (Cranium Nebula)” หรือ PMR 1 เป็นเนบิวลาดาวเคราะห์ (Planetary Nebula) ห่างจากโลกประมาณ 5,000 ปีแสง ลักษณะโดดเด่นของเนบิวลาแห่งนี้คือมีรูปร่างคล้ายสมองและกะโหลกศีรษะที่ล่องลอยอยู่ในห้วงอวก าศ เกิดจากช่วงวาระสุดท้ายของดาวฤกษ์มวลปานกลางปลดปล่อยชั้นแก๊สและฝุ่นออกสู่อวกาศ
ภาพสุดคมชัดนี้เป็นข้อมูลในช่วงอินฟราเรดใกล้ จากกล้อง NIRCam (Near-Infrared Camera) ของกล้อง JWST ที่เผยให้เห็นแถบสีดำที่ผาดผ่านระหว่างใจกลางของเนบิวลา ดูคล้ายกับสมองที่แบ่งเป็นสองซีกและอยู่ภายในหัวกะโหลกใส ๆ ทำให้เนบิวลานี้ได้รับฉายาว่า “เนบิวลากะโหลกเปิด (Exposed Cranium nebula)”
นักดาราศาสตร์คาดว่า แถบสีดำที่พาดผ่านนี้เกิดจากการการปะทุหรือการไหลออกของสสารจากดาวฤกษ์บริเวณใจกลาง โดยทั่วไปจะเกิดขึ้นในรูปแบบของลำแสงคู่ที่พุ่งออกมาในทิศทางตรงกันข้าม ซึ่งข้อมูลในช่วงอินฟราเรดกลางจากอุปกรณ์ MIRI (Mid-Infrared Instrument) สนับสนุนหลักฐานการไหลออกของสสสารจากดาวฤกษ์ อีกทั้งยังเผยให้เห็นเปลือกนอกที่เป็นแก๊สไฮโดรเจนที่ขยายตัวออกมาก่อนหน้า ส่วนภายในแ สดงให้เห็นชั้นเมฆฝุ่นและแก๊สหลากหลายชนิดผสมกัน
เนบิวลากะโหลก ถูกสังเกตการณ์ในช่วงอินฟราเรดได้เป็นครั้งแรกโดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศสปิตเซอร์ (Spitzer Space Telescope) ที่ปลดระวางไปแล้ว ซึ่งต่อมาเครื่องมือขั้นสูงของกล้อง JWST แสดงรายละเอียดที่ช่วยเสริมให้เนบิวลามีลักษณะคล้ายสมองมากยิ่งขึ้น โดยภาพนี้เป็นภาพถ่ายช่วงอินฟราเรดใกล้ที่ถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2026
โดยทั่วไปช่วงวาระสุดท้ายของดาวฤกษ์แต่ละดวงจะมีจุดจบที่แตกต่างกันขึ้นอยู่กับมวล หากดาวฤกษ์ดวงนี้มีมวลมากพอ มันจะระเบิดเป็นซูเปอร์โนวา (supernova) แต่หากเป็นดาวฤกษ์มวลน้อยหรือมวลปานกลางจะเกิดจากการไหลออกของแก๊ส และสร้างเป็นชั้นแก๊สที่มีรูปร่างแปลกตาและโดดเด่น ดั่งเช่น เนบิวลากะโหลก
เรียบเรียง : กฤษดา รุจิรานุกูล - เจ้าหน้ าที่สารสนเทศดาราศาสตร์ สดร.
อ้างอิง :
[1] Webb Studies Cranium Nebula - NASA
[2] NASA’s Webb Examines Cranium Nebula - NASA Science
การได้ชมภาพเนบิวลากะโหลกจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ (JWST) ถือเป็นประสบการณ์ที่น่าตื่นเต้นอย่างมากสำหรับผู้สนใจดาราศาสตร์ เพราะภาพถ่ายนี้ไม่เพียงเผยให้เห็นความงดงามของกลุ่มแก๊สและฝุ่นในช่วงวาระสุดท้ายของดาวฤกษ์ แต่ยังเปิดเผยรายละเอียดที่ช่วยให้เราเข้าใจวิวัฒนาการของดาวฤกษ์ในระดับลึกขึ้น สิ่งที่ทำให้เนบิวลากะโหลกนี้โดดเด่นคือรูปร่างที่เหมือนสมองและกะโหลกศีรษะ ซึ่งเกิดจากการไหลออกของสสารและการปะทุรุนแรงบนดาวฤกษ์มวลปานกลางในช่วงสุดท้ายของชีวิตดาวภาพถ่ายที่ได้จากกล้อง NIRCam และอุปกรณ์ MIRI บนเจมส์ เว็บบ์แสดงให้เห็นแถบสีดำพาดผ่านใจกลางเนบิวลา ซึ่งนักดาราศาสตร์เชื่อว่าเกิดจากลำแสงคู่ที่พุ่งออกมาจากดาวฤกษ์บริเวณศูนย์กลาง นี่เป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้เรารู้จักกระบวนการและลักษณะของการปลดปล่อยสสารในจักรวาลอย่างละเอียด ในฐานะผู้ที่ติดตามข่าวสารเกี่ยวกับอวกาศ ฉันรู้สึกทึ่งกับความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีของกล้อง JWST ที่ทำให้เราสามารถมองเห็นรายละเอียดที่เคยเป็นปริศนาได้อย่างชัดเจน ยิ่งไปกว่านั้น ภาพนี้ยังช่วยเปิดมุมมองใหม่ ๆ เกี่ยวกับการทำงานของดาราศาสตร์อินฟราเรดในอนาคต รวมไปถึงความสำคัญของการศึกษาเนบิวลาเพื่อเข้าใจวงจรชีวิตของดาวฤกษ์ซึ่งมีผลต่อวิวัฒนาการของกาแลคซี สำหรับผู้ที่สนใจวิทยาศาสตร์และจักรวาล ฉันอยากแนะนำให้ติดตามข้อมูลอัปเดตจาก NASA และหน่วยงานดาราศาสตร์ต่าง ๆ เพราะแต่ละภาพและการศึกษาแบบนี้ช่วยให้ความรู้เชิงลึกและเปิดโลกทัศน์ของเราไปอีกขั้น นอกจากนี้ การเข้าใจเนบิวลากะโหลกยังช่วยให้เราเห็นความสำคัญของการวิจัยอวกาศในการขยายขอบเขตความรู้ของมนุษยชาติบนจักรวาลนี้อีกด้วย