Worship of Termite - ศิลปะที่นำปลวกสะท้อนสังคม
"Worship of Termite" นิทรรศการที่นำ 'ปลวก' มาเป็นกระจกสะท้อนระบอบการเมืองและสังคม โดย ณัฐพล สวัสดี
แนวคิดของนิทรรศการนี้เริ่มต้นจากประสบการณ์ส่วนตัวของศิลปินที่ได้ยินเสียงปลวกกัดกินบ้านของตัวเอง จากความรำคาญนำไปสู่ความสนใจใคร่รู้ ก่อนจะขยายไปสู่การศึกษาเชิงชีววิทย า ประวัติศาสตร์ และคติความเชื่อและค้นพบว่าสังคมของปลวกนั้นมีความคล้ายคลึงกับสังคมมนุษย์อย่างน่าประหลาดใจ ทั้งในแง่ของระบบชนชั้นวรรณะที่เข้มงวด การมีผู้ปกครองและผู้ถูกปกครอง
จากมุมมองนี้ ศิลปินจึงใช้ 'ปลวก' เป็นสัญลักษณ์ของการตั้งคำถามและท้าทายความเชื่อในสังคมที่ครอบงำด้วยอำนาจและอคติ ศิลปินไม่ได้ต้องการทำให้ปลวกเป็นมนุษย์ แต่ต้องการใช้ปลวกเป็นสัญลักษณ์เชิงของการต่อต้าน การปฏิเสธระเบียบจอมปลอม และการยกย่องการผุพังในฐานะพลังแห่งการเปลี่ยนแปลง
ศิลปินแปลงร่างตัวเองเป็น “มนุษย์ปลวก” และใช้สตูดิโอถ่ายภาพเก่าแก่ “ฉายาจิตรกร” ซึ่งเคยถ่ายภาพผู้นำประเทศ เพื่อจำลองภาพบุคคลศักดิ์สิทธิ์แห่งอำนาจให้กลายเป็นเพียงภาพของปลวก ซึ่งเป็นการผลิตซ้ำภาพลักษณ์แบบราชการที ่เคยทำหน้าที่สร้างความชอบธรรมให้ระบอบอำนาจนิยม
ศิลปินเสนอเรื่องราวผ่านผลงานที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นภาพหมู่ปลวก รูปผู้นำปลวก งานเซรามิกรอยโพรงปลวกบนผนัง เทียนที่ถูกปลวกกัดจนดับ และหน้ากากปลวก เพื่อตั้งคำถามว่า สิ่งที่เราเคารพยำเกรงในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นบุคคล สถานที่ หรือระบอบการปกครอง แท้จริงแล้วมีความมั่นคงและศักดิ์สิทธิ์อย่างที่เราเชื่อหรือไม่ หรือกำลังถูกกัดกร่อนจากพลังเล็กๆ ที่เรามองไม่เห็น
"Worship of Termite" ไม่ได้เพียงแต่ล้อเลียนภาพลักษณ์ของผู้นำหรือระบอบอำนาจ แต่ยังทำให้ผู้ชมเผชิญหน้ากับความจริงที่ผุพังจากภายใน งานศิลปะที่ดูเหมือนเล่นสนุกจึงกลับเต็มไปด้วย การวิพากษ์โครงสร้างการเมือง สิทธิมนุษยชน ความไม่เป็นธรรม และการผลิตซ้ำมายาคติ เหมือนเสียงกัดแทะข องปลวกที่เราแทบไม่เคยได้ยิน แต่เมื่อใดที่เห็นร่องรอยบนผนัง ความจริงก็ปรากฏว่าสิ่งนั้นได้พังทลายลงไปแล้ว
📍จัดแสดงที่ Cartel Art Space (ซอยนราธิวาส 22, กรุงเทพฯ)
🗓 จัดแสดงแล้ววันนี้ - 31 สิงหาคม 2568
⏰️ เปิดให้เข้าชมทุกวันอังคาร - เสาร์ ตั้งแต่เวลา 12.30-18.00 น. (หยุดวันอาทิตย์-จันทร์)
💵 เข้าชมฟรี
นิทรรศการ "Worship of Termite" เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของการใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือสะท้อนและตั้งคำถามต่อโครงสร้างอำนาจในสังคมอย่างลึกซึ้งและหลากหลายมากขึ้น ปลวกที่ดูเหมือนศัตรูและสิ่งรบกวนในชีวิตประจำวันของผู้คน ถูกสร้างให้เป็นสัญลักษณ์แห่งความเปราะบางและการกัดกร่อนที่ซ่อนอยู่ในระบอบอำนาจ ที่ดูเหมือนจะมั่นคงแข็งแรง แต่แท้จริงแล้วมีความเปราะบางและพร้อมพังทลายลงได้ทุกเมื่อ จากการสังเกตชีววิทยาและพฤติกรรมของปลวก ศิลปินพบว่าสังคมปลวกยังมีความคล้ายคลึงกับสังคมมนุษย์ในเรื่องโครงสร้างชนชั้น การปกครอง รวมทั้งการดำรงอยู่ของระบบอำนาจที่ซับซ้อน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความเป็นจริงในโลกมนุษย์ไม่ว่าจะเป็นการปกครองแบบเผด็จการหรือการแย่งชิงอำนาจทางการเมือง ภาพตรึงใจของ "มนุษย์ปลวก" ที่ศิลปินสร้างขึ้นโดยใช้สตูดิโอถ่ายภาพเก่าแก่ ต้องการแยกแยะและลดทอนอำนาจและบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์ที่ล้อมรอบผู้นำหรือบรรดาผู้ถืออำนาจในสังคมให้น่าคิดและเปิดโอกาสให้ผู้ชมสะท้อนความรู้สึกและความคิด องค์ประกอบอื่น ๆ ในการแสดงงาน เช่น งานเซรามิกรอยโพรงปลวกบนผนัง เทียนที่ถูกปลวกกัดจนดับ และหน้ากากปลวก ยังช่วยสื่อสารเรื่องราวเกี่ยวกับความไม่มั่นคง ความผุพัง และการสลายตัวของอำนาจ อีกทั้งชวนให้ตั้งคำถามต่อสิ่งที่เรานับถือและเชื่อถือ รวมถึงการวิพากษ์วิจารณ์ปัญหาสิทธิมนุษยชน และมายาคติต่าง ๆ ที่ถูกผลิตซ้ำในสังคม นิทรรศการนี้ยังเสนอความสำคัญของพลังในระดับเล็ก ๆ ที่คนส่วนใหญ่มองไม่เห็น เช่น ปลวกที่กัดกินโครงสร้างบ้านเรือนอย่างเงียบ ๆ แต่พลังนั้นกลับทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับลึก นำไปสู่การตั้งคำถามใหม่เกี่ยวกับความถูกต้องและความยั่งยืนของระบอบอำนาจที่ครอบงำ ผู้สนใจสามารถเข้าชมนิทรรศการได้ที่ Cartel Art Space กรุงเทพฯ จนถึงวันที่ 31 สิงหาคม 2568 ทุกวันอังคารถึงเสาร์ ตั้งแต่เวลา 12.30-18.00 น. โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เป็นโอกาสดีที่จะได้สัมผัสประสบการณ์ทางศิลปะที่ไม่เพียงแค่สะท้อนสังคม แต่กระตุ้นให้เกิดความคิดและสนทนาต่อในวงกว้างเกี่ยวกับการเมืองและความเป็นมนุษย์ผ่านสัญลักษณ์ที่ไม่ธรรมดาอย่าง 'ปลวก'