ว่าด้วยเรื่องการบริจาคเลือดของช้าง
ว่าด้วยเรื่อง “การบริจาคเลือดของช้าง” 🩸
ช่วงนี้มีเคส EEHV ที่ โรงพยาบาลช้างกระบี่ Krabi Elephant Hospital ตามที่ทุกท่านน่าจะกำลังติดตามข่าวสารกันอยู่นะคะ ซึ่งหนึ่งในการรักษาที่สำคัญของโรคนี้คือการถ่ายเลือด ไม่ว่าจะเป็น whole blood, fresh plasma, platelet rich plasma (PRP) หรือ platelet concentrate .. แอดมินเลยอยากมาแชร์ประสบการณ์การเก็บเลือดช้างเพื่อนำไปถ่ายเลือดให้ช้างป่วยกันซักเล็กน้อยเพื่อทุกท่านเห็นภาพมากขึ้น 😇
1️⃣ เราจะถ่ายเลือดช้างในกรณีที่ช้างป่วยมีค่าเลือด เช่น เม็ดเลือดแดง เกล็ดเลือด โปรตีนในเลือด ผิดปกติ ซึ่งส่วนมากจะเป็นการต่ำกว่าปกติจึงต้องเติม
2️⃣ ต้องมีการตรวจ “ความเข้ากันได้ของเลือด” หรือ blood compatibility ระหว่างผู้ให้และผู้รับก่อนทุกครั้ง เพื่อป้องกันการเกิดผลข้างเคียงจากการถ่ายเลือดที่ไม่พึงประสงค์
3️⃣ ช้างผู้ให้/ผู้บริจาค (donor) ต้องมีคุณสมบัติ คือ
- สามารถควบคุมบังคับเพื่อเก็บเลือดครั้งละมากกว่า 1 ชั่วโมงได้
- อายุระหว่าง 20-50 ปี น้ำหนัก 3,000 กิโลกรัมขึ้นไป
- สุขภาพที่ประเมินโดยสัตวแพทย์สมบูรณ์ แข็งแรง
- ไม่ตั้งท้อง ไม่เลี้ยงลูก ไม่ตกมัน
4️⃣ ในการเก็บเลือดโดยปกติจะเก็บครั้งละ 20 ถุง ต่อเชือก คิดเป็นปริมาณ 9 ลิตร ซึ่งปริมาณเท่านี้ถือว่า ปลอดภัย ไม่เป็นอันตรายต่อช้างผู้บริจาคที่คุณสมบัติผ่านตามข้อ 3 ⬆️
5️⃣ หลังบริจาคแนะนำให้ช้างกินน้ำมากๆ กินอาหารให้เต็มที่ และพักผ่อนจากการทำงานหนักประมาณ 1-2 วัน / สามารถบริจาคเลือดซ้ำได้ทุก 6 เดือน
6️⃣ ตั้งแต่โรงพยาบาลช้างลำปางได้ดำเนินการเก็บเลือดช้างจากผู้บริจาคมายังไม่พบข้อแทรกซ้อน/ผลข้างเคียงที่เกิดจากการบริจาคเลือดของช้างค่ะ ✳️✳️✳️
ที่ผ่านมาถ้าเป็นเคสที่ลำปางเรามักใช้บริการ donor จาก ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย จ.ลำปาง The Thai Elephant Conservation Center Lampang นะคะ ซึ่งมีลุงๆป้าๆ ที่แข็งแรง ผ่านเกณฑ์เยอะจำนวนหนึ่ง อย่างไรก็ตามในช่วงที่เคสชุกชุม การหาผู้บริจาคก็ไม่ใช่เรื่องง่ายเหมือนกัน 🥹 โดยที่กระบี่ยิ่งยากกว่า เพราะเราต้องออกไปขอรับบริจาคจากช้างนอก รพ ต้องมีขั้นตอนการเดินทางและขนส่งเพิ่มขึ้น มาอีกค่ะ แต่โชคดีที่ผ่านมาพันธมิตรของเราก็ให้ความร่วมมือกันอย่างดี 🙇🏻♀️🙇🏻
แอดมินจึงอยากเชิญชวนชาวช้างทั่วประเทศให้เลี้ยงคุณช้างให้แข็งแรง และถ้าหมอ(ไม่ว่าที่ไหน)ขอความช่วยเหลือให้บริจาคเลือด ก็ขอความร่วมมือด้วยนะคะ เพราะ give blood give life ค่า 😊
ขอบคุณล่วงหน้าค่ะ 🫶🏻🐘
หลายคนที่ค้นหาเรื่อง “ขั้นตอนการบริจาคเลือด/การบริจาคเลือด” อาจนึกถึงของคนเป็นหลัก แต่ของช้างก็มีระบบที่เป็นขั้นเป็นตอนมาก และทำเพื่อช่วยชีวิตช้างป่วยจริงๆ โดยเฉพาะเคสไวรัส EEHV ที่บางครั้งต้องพึ่ง “ถ่ายเลือด” แบบเร่งด่วน จากที่เคยเห็นการทำงานของทีมสัตวแพทย์ในภาคสนาม สิ่งแรกที่คนมักสงสัยคือ “ช้างบริจาคเลือดได้เยอะขนาดนั้นไม่อันตรายเหรอ?” คำตอบคือ ปลอดภัยได้ ถ้าคัดเลือกช้างผู้บริจาคถูกต้องและทำตามมาตรฐานค่ะ ปกติจะมีการประเมินสุขภาพก่อนทุกครั้ง เช่น ตรวจร่างกายทั่วไป ดูความสมบูรณ์ ความแข็งแรง และตรวจค่าเลือดพื้นฐานเพื่อยืนยันว่าช้างผู้ให้ไม่มีภาวะซีดหรือความผิดปกติอื่นๆ ขั้นตอนสำคัญที่อยากเน้นคือ “การตรวจความเข้ากันได้ของเลือด (blood compatibility)” เพราะช้างก็มีโอกาสเกิดปฏิกิริยาหลังถ่ายเลือดได้เหมือนกัน หากเลือดผู้ให้-ผู้รับไม่เข้ากัน การเช็กตรงนี้เลยเป็นด่านที่ช่วยลดความเสี่ยงผลข้างเคียง เช่น ไข้ หนาวสั่น หรืออาการแพ้หลังถ่ายเลือด พอผ่านการคัดกรองแล้วจะเข้าสู่ช่วงเตรียมบริจาค ซึ่งสิ่งที่เห็นในรูปบ่อยๆ คือการเจาะเลือดบริเวณ “หู” เพราะเป็นตำแหน่งที่เข้าถึงหลอดเลือดได้สะดวก เจ้าหน้าที่หลายคนจะช่วยกันดูแลความปลอดภัย คุมช้างให้อยู่นิ่ง และจัดอุปกรณ์ให้พร้อม (ภาพถุงเลือดช้างและขั้นตอนการบริจาคเลือดช้างที่หลายคนเห็น ก็สะท้อนว่าต้องใช้ทีมเวิร์กมากจริงๆ) ระหว่างเก็บเลือดจะคอยสังเกตอาการช้างตลอด ทั้งความเครียด ความเหนื่อย การยืนทรงตัว และสัญญาณผิดปกติอื่นๆ หลังบริจาค สิ่งที่ทำได้ทันทีเพื่อช่วยให้ช้างฟื้นตัวไวคือ ให้ดื่มน้ำมากขึ้น กินอาหารเต็มที่ และพักจากงานหนัก 1–2 วัน ช้างบางเชือกอาจดูเพลียนิดหน่อยในวันแรกๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่ทีมจะติดตามอาการใกล้ชิดอยู่แล้ว และโดยทั่วไปจะกำหนดช่วงเวลาบริจาคซ้ำแบบเว้นระยะ (เช่น ทุกประมาณ 6 เดือน) เพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวเต็มที่ อีกมุมที่คนภายนอกอาจไม่รู้คือ “การหาช้างผู้บริจาค” ไม่ง่ายเสมอไป โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีช้างผู้ให้ไม่มาก ต้องประสานกับหลายฝ่ายและวางแผนการเดินทาง/ขนส่งอย่างรอบคอบ เพราะเลือดเป็นสิ่งที่ต้องจัดการอย่างรวดเร็วและถูกวิธี ถ้าใครดูแลช้างอยู่ อยากชวนให้โฟกัสเรื่องพื้นฐานที่สุดคือ เลี้ยงให้แข็งแรง ตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ และถ้าวันหนึ่งสัตวแพทย์ขอความร่วมมือเรื่องบริจาคเลือด ขอให้ลองพิจารณาช่วยกันนะคะ เพราะสำหรับเคสฉุกเฉิน เลือด 1 ถุงอาจต่อชีวิตได้จริงๆ
