สิ่งที่คุณเห็นในภาพคือ ดอกบุกคางคก หรือมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Amorphophallus paeoniifolius ซึ่งเป็นพืชล้มลุกในวงศ์บอน (Araceae) มีหัวขนาดใหญ่อยู่ใต้ดิน และส่วนที่เห็นอยู่นี้คือช่อดอกขนาดใหญ่ที่มีลักษณะเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว
ลักษณะเด่นที่น่าสนใจ
รูปร่างคล้ายสมอง: ส่วนแกนกลางของดอก (Spadix) จะมีลักษณะเป็นก้อนย่นๆ สีม่วงเข้มแกมน้ำตาล ดูคล้ายกับรอยหยักของสมองมนุษย์หรือผิวหนังของคางคก
กลิ่นเหม็นรุนแรง: เมื่อดอกบานเต็มที่ จะ ส่งกลิ่นเหม็นคล้ายซากสัตว์เน่าเพื่อดักล่อแมลงวันหรือด้วงให้เข้ามาช่วยผสมเกสร
วงจรชีวิต: พืชชนิดนี้จะสะสมอาหารไว้ที่หัวใต้ดิน เมื่อเข้าสู่ฤดูฝนจะแทงช่อดอกนี้ขึ้นมาจากดินโดยตรง หลังจากดอกเหี่ยวแห้งไปแล้วจึงจะแทงใบเดี่ยวที่มีลักษณะคล้ายร่มกางตามออกมา
การนำไปใช้ประโยชน์
หัวใต้ดินของบุกคางคกสามารถนำมาต้มหรือนึ่งเพื่อรับประทาน หรือประกอบอาหารคาวหวานได้ เช่น แกนบุกใส่แกง หรือทำขนม แต่จำเป็นต้องผ่านกระบวนการล้างและทำให้สุกอย่างถูกวิธีเพื่อขจัดสารแคลเซียมออกซาเลต (Calcium Oxalate) ที่ทำให้เกิดอาการคันในปากและคออย่างรุนแรง
จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมเคยมีโอกาสได้เห็นดอกบุกคางคกที่สวนพฤกษศาสตร์แห่งหนึ่ง ซึ่งลักษณะช่อดอกที่คล้ายสมองและมีกลิ่นเหม็นรุนแรงนั้นน่าทึ่งมาก การปล่อยกลิ่นเหม็นเหมือนซากสัตว์เน่าช่วยให้แมลงวันและด้วงเข้ามาผสมเกสรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นกลไกธรรมชาติที่น่าสนใจไม่น้อย นอกจากนี้การนำหัวบุกคางคกมาประกอบอาหารก็ต้องใส่ใจในขั้นตอนการเตรียมอย่างมาก เพราะในหัวเหล่านี้มีสารแคลเซียมออกซาเลตซึ่งสามารถทำให้เกิดอาการคันในช่องปากและลำคอ ดังนั้นการต้มหรือการนึ่งเพื่อให้สุกและล้างสารพิษออกให้มากที่สุดจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นมาก ผมเคยลองปรุงเมนูแกงที่ใส่หัวบุกซึ่งหลังจากผ่านกระบวนการล้างและต้มจนสุกแล้ว จะได้เนื้อสัมผัสที่กรุบกรอบและรสชาติดี สามารถเติมความแปลกใหม่ให้กับอาหารคาวหวานได้อย่างลงตัว ด้วยความหายากและความสวยงามของดอก การศึกษาและอนุรักษ์พืชชนิดนี้จึงสำคัญมาก เพื่อให้คนรุ่นหลังมีโอกาสได้เห็นและเรียนรู้ถึงคุณค่าและลักษณะพิเศษของดอกบุกคางคกนี้อย่างครบถ้วน