เรากำลังติดกับอยู่ใน Echo Chamber ของอัลกอริทึม.?
ถ้าชอบอะไร เราจะอยู่กับมันได้นานๆ ..? คำตอบคือ “ใช่” อย่างผมเป็นคนชอบต้นไม้ การได้รดน้ำ ใส่ปุ๋ย ตัดแต่งกิ่ง ผมจะรู้สึกเพลิน ไม่ค่อยเบื่อ จนขลุกอยู่ได้ทั้งวัน นี่คือ...หลักการเดียวกับการทำงานของ อัลกอริทึม (Algorithm) หรือโปรแกรมจัดการหลังบ้านของโซเชียลมีเดียทุกเจ้า ยิ่งการแข่งขันทวีความรุนแรงมากขึ้นเท่าไหร่ การดึงดูดผู้คนให้ติดอยู่กับแพลตฟอร์มตัวเองให้นานที่สุด ยิ่งเป็นสิ่งจำเป็นมากขึ้นเท่านั้น
.
เอคโค่ แชมเบอร์ (Echo Chamber) แปลตรงตัวคือ “ห้องเสียงสะท้อน” แต่ความหมายที่ลึกกว่านั้นคือ การที่เราได้รับข้อมูลหรือข้อคิดเห็นที่สอดคล้องกับแนวคิดของตนเองเท่านั้น โดยข้อมูลที่ขัดแย้งหรือแตกต่างจะถูกปิดกั้นหรือทำให้เห็นน้อยลง (โดยเฉพาะยุคโซเชียลมีเดียทุกวันนี้ที่ถูกกำกับด้วย Ai อัลกอริทึม) ผลที่ได้คือ การเห็นข้อมูลเดิมซ้ำๆ กัน จนอาจทำให้เราหลงเชื่อไปว่า “นั่นคือความเห็นของคนส่วนใหญ่”
.
เคยสังเกตไหมว่า...เวลาเราใช้โซเซียลมีเดีย ไม่ว่าเจ้าไหนก็แล้วแต่ เราจะเจอแต่คอนเทนต์ที่เราสนใจ (หรือที่อัลกอรึทึมคิดว่าเราสนใจ) เป็นหลัก แทบไม่เจออะไรที่เราไม่สนใจเลย ยกตัวอย่าง facebook เวลาไถนิ้วไปบนหน้าจอ บางทีเราจะเจอคอนเทนต์ที่ไม่เคยติดตามหรือรู้จักมาก่อน แต่...อัลกอริทึมจัดเสิร์ฟมาให้ แล้วตามด้วยปุ่มกดสอบถามว่า เรา “สนใจ” หรือ “ไม่สนใจ” คอนเทนต์นี้ไหม? ถ้าใช่! มันจะจัดการเสิร์ฟต่อให้อีกยาวๆ ผลคือ เราจะติดหนึบกับแพลตฟอร์มนั้นๆ ไม่หลุดออกไปง่ายๆ นี่คือการติดอยู่ใน Echo Chamber ชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่ทุกๆ แพลตฟอร์มในโลกโซเซียลมีเดียปัจจุบันใช้กัน หรืออาจเป็นทางรอดหลักของแพลตฟอร์มเลยก็ว่าได้ ในทางตรงกันข้าม...หากในฟีด (feed) ข่าว เราเจอแต่คอนเทนต์ที่เราไม่สนใจเอาเสียเลย เราก็อาจเลิกใช้โซเชียลมีเดียนั้นเช่นกัน
.
อินฟลูเอนเซอร์ (Influencer) หมายถึงผู้มีอิทธิพลบนโลกโซเชียลมีเดีย ที่สามารถชักจูง โน้มน้าวผู้คน ให้เชื่อถือหรือคล้อยตามได้ (เข้าใจว่า..อาจพัฒนามาจากคำว่า influenza ที่แปลว่า “ไข้หวัดใหญ่” โรคที่แพร่ระบาดได้อย่างรวดเร็ว มีอาการเฉียบพลันและรุนแรงกว่าไข้หวัดธรรมดา เหมือนกับอิทธิพลของอินฟลูฯ ในโลกโซเชียล)
.
คงไม่มีใครปฏิเสธได้ว่า นักทำคอนเทนต์บนโซเซียลมีเดีย ล้วนต้องการผู้ติดตาม ยิ่งผู้ติดตามมีจำนวนมากขึ้นเท่าไหร่ ชื่อเสียงและรายได้ก็จะมากขึ้นเท่านั้น และ...สิ่งนี้จะเกิดขึ้นได้ เมื่อคอนเทนต์นั้นกลายเป็นไวรัล (Viral) ซึ่งอาจเป็นทั้งกับดัก และหลุมพราง ที่เหล่าอินฟลูฯ (บางคน) ที่มีผู้ติดตามจำนวนมาก เลือกทำคอนเทนต์ที่ล่อแหลม สุ่มเสี่ยง ที่มีเป้าหมายเพื่อสร้างความขัดแย้ง เรียกทัวร์มาลง ให้สังคมวิพากษ์วิจารณ์ แลกกับยอดไล ก์ยอดวิวที่พุ่งทะยานขึ้นกว่าเดิม
.
กรณีนี้ทำให้ผมนึกถึงคำพูดสุดคลาสสิคประโยคหนึ่ง ที่เคยได้ยินจาก ปู พงษ์สิทธิ์ คัมภีร์ นักร้องนักแต่งเพลงเพื่อชีวิตชื่อดังยุค ’90s ประมาณว่า “การสร้างชื่อเสียง...ว่ายากแล้ว แต่การรักษาชื่อเสียงให้คงอยู่ กลับยากยิ่งกว่า” ในเมื่อ ความแน่นอน...คือความไม่แน่นอน เป็นสัจจะที่ใครก็ไม่อาจปฏิเสธได้ ความขึ้นๆ ลงๆ ของชีวิต เปรียบเหมือนกับพลุไฟ เมื่อใดที่ชนวนถูกจุดติด ก็จะพุ่งทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้า ส่องประกายระยิบระยับงดงามสว่างไสว.... เวลาต่อมา....ก็ต้องร่วงลง
.
ไม่ต่างกับชื่อเสียง ที่ไม่สามารถคงทนอยู่ได้ถาวร เป็นทั้งแรงกดดันและแรงบีบคั้นให้เหล่าอินฟลูฯ ชื่อดัง ที่ต้องทำคอนเทนต์ป้อนโซเชียลอยู่สม่ำเสมอ แล้วมันจะไม่มีสักวันที่ “แป้ก..ไม่ปัง” บ้างหรือ? ยิ่งดิ้นยิ่งพยายามรักษาความนิยมให้ เท่าเดิมมากเท่าไหร่ แต่ทำไม...กลับสร้างยากกว่าเดิมหลายเท่า เมื่อแสงที่เคยส่องฉายเข้าหาตัวเอง เริ่มจางลง ปฏิบัติการหาแสงครั้งใหม่ก็เริ่มขึ้น นี่อาจเป็นบทสรุปของข่าวอื้อฉาวที่เกิดขึ้นก็ได้
.
ไม่ใช่เพราะรู้เท่าไม่ถึงการณ์ แต่มันคือความตั้งใจล้วนๆ กรณี แจ๊ก แปปโฮ ล่าสุด ที่ถอดเสื้อโชว์รอยสักเต้นเย้วๆ บนหลังคารถ Alphard เช่าสีดำคันใหญ่ หน้าร้านสะดวกซื้อสัญชาติญี่ปุ่น Lawson สาขา Kawaguchiko Ekimae จุดเช็คอินยอดนิยมที่มีฉากหลังเป็นภูเขาไฟฟูจิ ที่หลายคนเรียกว่า #คอนเทนต์ขยะ
.
แล้วไง ใครแคร์? สำคัญคือยอดวิวล่าสุดคลิปนี้ของ #แจ็กแปปโฮ ทุกแพลตฟอร์มพุ่งสู่หลักล้านแล้ว (ล่าสุดใน FB คลิปถูกซ่อน แต่ใน TikTok ยังอยู่ ยอดวิวล่าสุด 3.4M วันที่ 18/11/2568 เวลา 20.30 น.) อาการวนลูปต่อไปคือ น่าจะอ อก..คลิปขอโทษ คลิปทำความดี (แบบเดียวกับอินฟลูฯ หมอ #มุกกินเค้ก VS ฌอน POEM หลังเกิดดราม่ากล่าวหาพนักงานชื่อ “ก้อย” ว่าบริการแย่ ระหว่างลองชุดที่ร้าน POEM สาขาสยามพารากอน เธอก็หยุดทำคลิปรีวิวสินค้าชั่วคราว แล้วปล่อยคลิปทำความดี เลี้ยงข้าวเด็กๆ โรงเรียนวัดลาดเป้ง จ.สมุทรสงคราม ทั้งโรงเรียน (เหรอ..?) ตามสูตรเดิม “เดี๋ยวกูทำคลิปทำความดีออกมา พวกมึงก็ลืม”
.
กรณีแจ็ก แปปโฮ ก็เคยเกิดดราม่าเมื่อปี 2565 ที่เหมาร้านโอมากาเสะ (MANEKU OMAKASE ซ. พัฒนาการ 20) แบบ Private เพื่อถ่ายคอนเทนต์ โดยปีนขึ้นไปยืนบนโต๊ะที่ใช้รับประทานอาหาร สุดท้ายเกิดดราม่าหนัก จนเจ้าของร้านต้องออกมารับผิดชอบ ด้วยการเปลี่ยนโต๊ะบาร์ไม้ในร้านใหม่ทั้งหมด จากนั้น แจ็ก แปปโฮ ออกคลิปขอโทษ และจบลงที่ร่วมทำบุญกับเจ้าของร้าน เลี้ยงโอมากาเสะให้เด็กตาบ อด ที่โรงเรียนสอนคนตาบอดกรุงเทพฯ และแล้ว....อีก 3 ปี ต่อมา เขาก็กลับมาก่อวีรกรรมอีก
.
แน่นอนว่า...เราจะเห็นการวนลูป กับพฤติกรรมเดิมๆ แบบนี้อีกต่อไป และต่อไป (ประกอบกับมีติ่งจำนวนมาก ยกขบวนออกมาช่วยแก้ต่างให้) ผมไม่แน่ใจว่า...มันเกิดจากอาการหมดแสง แล้วต้องเร่งหาแสงใหม่ๆ เพื่อรักษาความสำเร็จให้คงเดิมหรือไม่? ซึ่งผมมองว่า...เป็นภาระที่ทั้งเหนื่อยและหนักมาก สำหรับการเป็นคนดัง ที่ต้องการเลี้ยงกระแสให้กระเพื่อมอยู่ตลอดเวลา ไม่ให้หลุดออกจากวงรอบของแสงไป ยิ่งอื้อฉาวมาก...เท่าไหร่ ก็ยิ่งดังระเบิด..? - - - แต่อะไรเล่า....จะหาญกล้า สู้สัจธรรม
.
เราควรทราบว่าปรากฏการณ์เหล่านี้ เกิดจากระบบของอัลกอริทึมที่กดดันเหล่าอินฟลูฯ ให้สร้างคอนเทนต์ที่เป็นกระแสไวรัลอยู่ตลอด และเราเอง (กำลังตกเป็นเหยื่อหรือไม่?) ที่มักจะงับเอาไว้เช่นกั น จนบางคนถึงกับกล่าวว่า “เราอยู่ในยุคของโซเชียลมีเดีย ที่ระบบ (หลังบ้าน) ถูกออกแบบมาเพื่อให้รางวัลกับคนเลว” แน่นอนว่าอัลกอริทึมไร้ชีวิต...ที่ถูกโปรแกรมมา มันไม่สนใจหรอกว่าคอนเทนต์นี้มีเนื้อหาดีหรือแย่แค่ไหน แค่ขอให้มันถูกพูดถึงในปริมาณมากๆ คนแชร์ คนไลก์ (รวมถึงคนด่าด้วย) ยิ่งมากเท่าไหร่ยิ่งดี ซึ่งเท่ากับผู้คนให้ “การมีส่วนร่วม” (เอนเกจเมนต์ Engagement) มากเท่านั้น มันก็จะยิ่งส่งต่อคอนเทนต์พวกนี้ ด้วยความถี่ระดับสูงสุด กระจายออกไปอย่างรวดเร็วในพริบตา
.
ปรากฏการณ์เดียวกันนี้เกิดขึ้นทั่วโลก ไม่แค่เฉพาะอินฟลูฯ ไทย เราอาจเรียกว่า ปรากฏการณ์หิวแสง หรืออ้อนตรีนขอยอดวิวอะไรสักอย่างก็ได้ แต่มันจะไม่มีวันหมดไป หากเรายังจำเป็นต้องใช้โซเชียลมีเดีย ไม่ว่าจะเพื่อติดต่อสื่อสารหรือทำมาหากิน ก็ควรรู้ให้เท่าทันวิธีการของ อัลกอรึทึมที่แอบซ่อนอยู่เบื้องหลังให้ดีด้วย
.
จิด.ตระ.ธานี : #เล่าสู่กันฟังนะครับ
Echo Chamber เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างชัดเจนในยุคของโซเชียลมีเดีย ที่ถูกขับเคลื่อนด้วยระบบอัลกอริทึม (Algorithm) ซึ่งมีหน้าที่คัดเลือกและแสดงผลคอนเทนต์ให้ตรงกับรสนิยมและพฤติกรรมของผู้ใช้มากที่สุด เพื่อเพิ่มเวลาที่ใช้งานบนแพลตฟอร์มให้นานขึ้น ระบบนี้จึงเสมือนสร้าง "ห้องเสียงสะท้อน" ที่ทำให้ผู้ใช้เห็นแต่ข้อมูลหรือความคิดเห็นที่ใกล้เคียงกับความเชื่อและความสนใจของตัวเอง ส่งผลให้การรับรู้ภาพรวมของสังคมถูกจำกัดและแคบลง สำหรับอินฟลูเอนเซอร์ในยุคนี้ ความกดดันจากระบบอัลกอริทึมทำให้พวกเขาต้องสร้างและนำเสนอคอนเทนต์ที่ได้รับความนิยมสูงหรือกลายเป็นไวรัลอยู่ตลอดเวลา เพื่อรักษาผู้ติดตามและสร้างการมีส่วนร่วม (Engagement) บนโซเชียลมีเดีย ซึ่งบางครั้งอาจทำให้เกิดคอนเทนต์ที่เป็น "คอนเทนต์ขยะ" หรือมีการสร้างความขัดแย้งเพียงเพื่อเรียกยอดวิวและไลก์ กรณีของอินฟลูเอนเซอร์ระดับดังอย่าง แจ็ก แปปโฮ ที่มีพฤติกรรมก่อดราม่าสร้างกระแสซ้ำๆ แสดงให้เห็นวงจรของการหิวยอดวิวที่วนลูป ทั้งการก่อเรื่อง กระแสตอบรับ และการออกคลิปขอโทษหรือทำความดีเพื่อกลบเสียงวิจารณ์ ก่อนจะกลับมาสร้างเหตุการณ์ใหม่อีกครั้ง สิ่งนี้สะท้อนถึงความเหน็ดเหนื่อยและแรงกดดันอย่างสูงของคนดังที่ต้องเลี้ยงกระแสให้อยู่รอดในโลกออนไลน์ นอกจากนี้ ผู้ใช้ทั่วไปเองก็ควรตระหนักถึงกลไกเหล่านี้และรู้เท่าทันว่า พฤติกรรมของอัลกอริทึมอาจทำให้เราอยู่ใน Echo Chamber โดยไม่รู้ตัว ซึ่งอาจส่งผลต่อทัศนคติและการตัดสินใจได้ เราควรเปิดรับข้อมูลที่หลากหลายและมีวิจารณญาณในการเสพสื่อ เพื่อความสมดุลในการรับรู้ข้อมูลและการใช้สื่อโซเชียลอย่างมีสติ ในที่สุด ความเข้าใจในกลไกของอัลกอริทึมและผลกระทบของ Echo Chamber จะช่วยให้ผู้ใช้โซเชียลมีเดีย ทั้งอินฟลูเอนเซอร์และผู้ติดตาม มีทิศทางการใช้งานที่เหมาะสม และสามารถต้านทานกับคลื่นความเปลี่ยนแปลงของโลกโซเชียลได้มากขึ้นในระยะยาว
