การตรวจปัสสาวะแบบนี้ มีประโยชน์อย่างไร?

หลายคน (รวมถึงเรา) ตอนเริ่มฝากครรภ์จะสงสัยมากว่า “ทำไมต้องตรวจปัสสาวะทุกครั้ง” แถมบางที่ให้จุ่มแถบตรวจปัสสาวะแล้วมี “แถบสี” ขึ้นเต็มไปหมด ดูไม่ออกว่าอะไรปกติ/ไม่ปกติ เลยรวบรวมแนวทางอ่านแบบเข้าใจง่ายจากที่พยาบาลอธิบาย + สิ่งที่เราควรถามต่อค่ะ 1) แถบ “น้ำตาล (Glucose)” ขึ้น = ต้องระวังเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ถ้าเจอน้ำตาลในปัสสาวะ ไม่ได้แปลว่าเป็นเบาหวาน 100% (บางครั้งกินหวานก่อนตรวจ หรือฉี่เข้มข้นก็มีผลได้) แต่ถือเป็นสัญญาณให้หมอนัดตรวจน้ำตาลในเลือด/คัดกรองเบาหวานขณะตั้งครรภ์เพิ่มเติม เพื่อป้องกันลูกตัวโต คลอดยาก และภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ 2) แถบ “โปรตีน (Protein)” ขึ้น = เช็กครรภ์เป็นพิษ/ไตทำงานผิดปกติ คำที่คนท้องชอบเจอคือ “โปรตีนในปัสสาวะ 1+” หรือบางใบจะเขียนเป็น “trace/1/2/3/4” ถ้าขึ้นเล็กน้อยอาจเกิดชั่วคราวได้ (เช่น ขาดน้ำ ออกกำลังกายหนัก) แต่ถ้าพบซ้ำ ๆ หรือพบร่วมกับความดันสูง/บวม/ปวดหัว ตาพร่า ต้องรีบแจ้งแพทย์ เพราะอาจเกี่ยวกับครรภ์เป็นพิษ หรือภาวะไตผิดปกติ และแพทย์อาจพิจารณาตรวจปัสสาวะแบบเก็บ 24 ชม. หรือตรวจเลือดเพิ่ม 3) “Leukocyte trace คืออะไร?” (LEU/เม็ดเลือดขาว) LEU คือเม็ดเลือดขาวในปัสสาวะ ถ้าขึ้น trace หรือ 1+ บางครั้งแปลว่าอาจมีการอักเสบ/ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (UTI) หรือปนเปื้อนจากการเก็บตัวอย่าง (โดยเฉพาะถ้าไม่ได้เช็ดทำความสะอาดก่อนเก็บ) ถ้า LEU ขึ้นร่วมกับ nitrite บวก หรือมีอาการแสบขัด ปัสสาวะบ่อย ปวดท้องน้อย แนะนำให้ขอให้คุณหมอพิจารณาส่งเพาะเชื้อ (urine culture) 4) ดูค่าอื่น ๆ ที่พบบ่อยบนแผ่นตรวจปัสสาวะคนท้อง - Blood/RBC (เลือด): อาจสัมพันธ์กับการติดเชื้อ นิ่ว หรือการระคายเคือง ต้องดูร่วมกับอาการ - Ketone: บางคนแพ้ท้องกินได้น้อย/อาเจียนบ่อย คีโตนขึ้นได้ ควรเน้นดื่มน้ำและปรับอาหารตามคำแนะนำ - Specific gravity (ความเข้มข้น): ถ้าสูงมากมักบอกว่าดื่มน้ำน้อย ปัสสาวะเข้มข้น ทำให้ค่าบางอย่างเพี้ยนได้ ทริกเล็ก ๆ ตอนเก็บปัสสาวะให้ผลแม่นขึ้น - ใช้วิธีเก็บ “ช่วงกลางสาย” (ปล่อยช่วงแรกทิ้งก่อน แล้วค่อยเก็บ) - เช็ดทำความสะอาดก่อนเก็บ และปิดฝาให้สนิท - พยายามไม่กินหวานจัดก่อนตรวจ และดื่มน้ำพอดี (ไม่งดน้ำจนฉี่เข้ม) สุดท้าย ถ้าผล “ผิดปกติครั้งเดียว” ยังไม่ต้องตกใจ ให้ดูแนวโน้มว่าพบซ้ำไหม และควรถามแพทย์ตรง ๆ ว่า ค่านี้เกี่ยวกับน้ำตาลในปัสสาวะ/โปรตีนรั่วในปัสสาวะ/การติดเชื้อหรือไม่ ต้องตรวจเลือดหรือเพาะเชื้อเพิ่มไหม เพื่อดูแลแม่และลูกให้ปลอดภัยค่ะ