เมื่อพืชเล่าเรื่อง When Plants Tell Their Stories ep. 1
“Gentiana”💙
เริ่มเข้าหนาวที่ยังไม่หมดฝนสักที ชาวบ้านก็บอกว่าตอนนี้กล้วยไม้ก็บานผิดฤดูไปหมด อากาศแปลกขึ้นทุกปี อากาศอย่างนี้นึกถึงดอกไม้อย่างนึง ดอกสีฟ้า สวยนะ แต่ดูเศร้าๆยังไม่รู้ ในไทยก็มีขึ้นตามดอยสูง ไม่รู้จะใบ้ยังไง ดอกไม้ที่ว่าก็คือ ดอกหรีด หรือ Gentiana นั่นเอง
ตามตรง เมื่อก่อนฉันรู้จักแค่ดอกหรีดนี่แหละ ชื่อเก๋ๆ(ที่จริงๆคือ สกุล หรือ genus) อย่าง gentiana เนี ่ย มารู้จักตอนเมื่อ 5 ปีก่อนนี่เอง เห็นรูปตอนหาข้อมูลจะส่งงานสักอย่างสมัยเรียน (ใครสนใจอ่านเรื่องความสำคัญของชื่อ จะแปะลิงก์ไว้ให้อ่านนะ) ต่อมามีโอกาสได้ไปเห็นของจริงตอนไปเดินป่า ที่ไทยนี่คือภูหลวง ภูเรือ เป็นดอกไม้ที่ขึ้นตามที่โล่งๆเป็นส่วนมาก แต่จริงๆในที่ร่มรำไรก็เจอนะ แบบขึ้นตามทางน้ำไหลเลย ที่ต่างประเทศที่ก็หน้าห้องพักตอนไป Alaska ดอกนิดเดียว แล้วก็ไวต่อแสงมาก เวลาแดดร่มสักหน่อยดอกก็จะหุบ แต่พอมีแดดก็บานอีก กระบวนการหุบบานของมันนี่กินเวลาแค่แปบเดียว แบบตาเห็นได้เลยว่ากลีบค่อยๆหุบ น่าสนใจมาก
ชื่อสกุลของมัน(Gentiana) มาจาก “กษัตริย์ Gentius” ผู้เคยใช้รากพืชสกุลนี้รักษาโรค แต่สิ่งที่ทำให้ฉันหลงไหลในพืชสกุลนี้คือ สีฟ้าเข้มของมัน
ในฐานะไม้ประดับ Gentiana คือหนึ่งในไม่กี่กลุ่มที่ให้ “สีฟ้าเข้มจริงๆ” ในสวน
สีฟ้าที่ไม่จาง ไม่อมม่วงแบบไม้เมืองร้อนหลายชนิด ในยุโรป ญี่ปุ่น และโซนอากาศเย็นจึงนิยมปลูก Gentiana ตามสวนหิน เพราะมันบานในช่วงที่ไม้ชนิดอื่นเริ่มร่วงโรย อีกทั้งยังมีสีตัดกับดินกับหินได้ชัดเจน บางพันธุ์อย่าง Gentiana acaulis, G. asclepiadea ถูกคัดเลือกมาใช้ในสวนโดยเฉพาะ เพราะทรงต้นกระทัดรัด ดอกตั้งช่อเห็นสีชัด และรับลมหนาวได้ดี
และอย่างที่กล่าวข้างต้น สีฟ้าเข้มนี่ หายากจริงๆนะ มันเป็นที่หายากเลยในโลกของพืช ทำให้เป็นที่ต้องการในตลาดไม้ดอกของยุโรปและญี่ปุ่น
บางสายพันธุ์อย่าง Gentiana triflora หรือ Gentiana scabra ถูกปรับปรุงพันธุ์ให้บานยาวขึ้น สีเข้มขึ้น ชาวญี่ปุ่นปลูกเป็นไม้ตัดดอกส่งออกในชื่อ “Rindō” ใช้จัดแจกันและงานพิธีฤดูใบไม้ร่วง
ที่ไทยเอง ช่วงหลังก็มีร้านดอกไม้บางร้านเอาดอก gentiana เข้ามาจำหน่ายบ้าง ตามตลาดดอกไม้อย่างปากคลองตลาด จะเห็น Gentiana ส ีฟ้าเข้มจัดวางอยู่ในกลุ่มดอกไม้ที่นำเข้ามาจากจีน มีแบบดอกสีชมพูด้วยนะ แต่ส่วนตัวก็ชอบแบบดอกสีฟ้าที่สุด ลองไปส่องๆดูกันได้ บางช่วงมีมาขายเป็นไม้ประดับด้วยนะเพื่อใครอยากลองฝีมือ
เอนจอยกับการปลูกต้นไม้นะครับ
แทนคุณ Suannaban
Gentiana หรือที่รู้จักกันในชื่อดอกหรีด เป็นดอกไม้ที่มีความโดดเด่นด้วยสีฟ้าเข้มสดใสซึ่งพบได้น้อยในพืชทั่วไป สีฟ้าเฉพาะตัวนี้ทำให้ Gentiana เป็นที่ต้องการอย่างมากในวงการไม้ดอก โดยเฉพาะในยุโรปและญี่ปุ่นที่นิยมปลูกในสวนหินซึ่งเหมาะกับสภาพอากาศเย็น ดอก Gentiana มีคุณสมบัติที่น่าสนใจ คือมีความไวต่อแสงแดด เมื่อแดดจ้า ดอกจะบานสะพรั่ง แต่ในช่วงที่แดดร่ม ดอกจะหุบอย่างรวดเร็ว กระบวนการนี้สามารถสังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนเป็นเสน่ห์ของดอกไม้ชนิดนี้ นอกจากความสวยงามทางด้านสีกับการบานแล้ว Gentiana ยังมีประวัติความเป็นมาทางพฤกษศาสตร์ที่น่าจดจำ ชื่อสกุล Gentiana มาจากกษัตริย์ Gentius ที่เคยใช้รากของพืชชนิดนี้รักษาโรค สะท้อนถึงการนำพืชชนิดนี้มาใช้งานจริงในอดีต สำหรับการปลูก Gentiana ในประเทศไทยนั้น พบว่าพันธุ์ที่เหมาะสมจะเป็นชนิดที่ขึ้นตามพื้นที่สูง เช่น ภูหลวงและภูเรือ เนื่องจากต้องการสภาพแวดล้อมเย็นและความชื้นที่เหมาะสม Gentiana สามารถปลูกได้ทั้งในที่โล่งและที่ร่มรำไร บางชนิดสามารถพบได้บริเวณทางน้ำไหล นอกจากนี้ยังมีการนำเข้า Gentiana สีฟ้าเข้มและสีชมพูจากจีนมาจำหน่ายในตลาดดอกไม้ เช่น ปากคลองตลาด ส่วนผู้ที่สนใจปลูกเอง ควรให้ความสำคัญกับการวางที่ตั้งที่มีแสงแดดพอเหมาะและดินที่ระบายน้ำดี เพื่อให้ดอกบานได้นานและสวยงาม ที่น่าสนใจคือสายพันธุ์ Gentiana triflora และ Gentiana scabra ที่ชาวญี่ปุ่นนิยมปลูกและพัฒนาสายพันธุ์เพื่อให้ดอกบานยาวขึ้นและสีเข้มขึ้น นำไปใช้ในงานพิธีฤดูใบไม้ร่วงและจัดแจกัน ซึ่งแสดงถึงมูลค่าทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมของพืชชนิดนี้ ดังนั้น Gentiana จึงไม่ใช่แค่ดอกไม้สีฟ้าเข้มที่สวยงามเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความอดทนและการปรับตัวในธรรมชาติ พร้อมทั้งมีบทบาทสำคัญทั้งด้านการใช้งานและความงามในวงการไม้ดอกระดับโลก