สมชีวิตา ในพุทธวจน (คำสอนที่ออกจากพระโอษฐ์ของพระพุทธเจ้าโดยตรง) หมายถึง การเลี้ยงชีวิตอย่างสมดุล พอเหมาะแก่ฐานะ โดยไม่ฟุ่มเฟือยหรือฝืดเคืองเกินไป เป็นหลักธรรมที่มุ่งเน้นประโยชน์สุขในปัจจุบันสำหรับคฤหัสถ์หรือผู้ครองเรือน

หลักการของสมชีวิตา

พระพุทธเจ้าได้ทรงอุปมาหลักการนี้กับการชั่งน้ำหนัก:

รู้จักประมาณตน: คือการที่กุลบุตร (ผู้มีชาติตระกูล) รู้จักทางเจริญทรัพย์และทางเสื่อมทรัพย์ของตน

รายได้ต้องเหนือรายจ่าย: มีสติในการใช้จ่าย โดยคิดเสมอว่ารายรับจะต้องมากกว่ารายจ่าย และรายจ่ายจะต้องไม่มากกว่ารายรับ

ความพอเหมาะพอดี: การใช้ชีวิตที่ไม่ตึงเกินไป (ฝืดเคือง) และไม่หย่อนเกินไป (ฟุ่มเฟือย)

สมชีวิตาในฐานะส่วนหนึ่งของ "ทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ 4"

สมชีวิตาเป็นหนึ่งในองค์ประกอบ 4 ประการของ "ทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์" (ประโยชน์ที่เห็นได้ในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นหลักธรรมสำหรับฆราวาสชั้นเลิศ:

อุฏฐานสัมปทา: ความขยันหมั่นเพียรในการประกอบอาชีพที่สุจริต

อารักขสัมปทา: การรู้จักเก็บรักษาทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยัน

กัลยาณมิตตตา: การคบคนดีเป็นมิตรเป็นสหาย

สมชีวิตา: การเลี้ยงชีวิตอย่างเหมาะสม พอเพียงแก่กำลังทรัพย์ที่หามาได้

หลักธรรมนี้สอนให้เห็นถึงความสำคัญของการบริหารจัดการชีวิตและทรัพย์สินด้วยปัญญา เพื่อให้เกิดความสุขและความมั่นคงในชีวิตปัจจุบัน

หากสนใจอ่านพระสูตรเพิ่มเติมเกี่ยวกับเรื่องนี้ สามารถศึกษาได้ใน ทีฆชาณุสูตร ในพระไตรปิฎกฉบับพุทธวจน