กงหรือจงโคล้ง
จงโคร่ง หมาน้ำ กง กระทาหอง กระหอง (ปักษ์ใต้)[2] (ชื่อวิทยาศาสตร์: Phrynoidis aspera) เป็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำจำพวกคางคกขนาดใหญ่ที่พบในประเทศไทยชนิดหนึ่ง
จงโคร่งนับเป็นคางคกชนิดที่ใหญ่ที่สุดที่พบได้ในประเทศไทย บริเวณหลังมีน้ำพิษเห็นเป็นปุ่มชัดเจน ตาใหญ่ ตัวมีสีน้ำตาลดำ ตัวผู้มักปรากฏลายสีเข้มเป็นแถบทั้งขาหน้า และขาหลัง บริเวณใต้ท้องมีสีขาวหม่น ขนาดโตเต็มที่ประมาณ 22 เซน ติเมตร ขายาว 6-8 นิ้ว ขาหน้าสั้นกว่าขาหลัง นิ้วเท้ามี 4 นิ้ว สามารถเปลี่ยนสีลำตัวได้ตามสภาพแวดล้อม โดยตัวเมียมีขนาดใหญ่กว่าตัวผู้
จงโคร่งเป็นสัตว์ที่พบได้เฉพาะในป่าดิบชื้น โดยจะอาศัยอยู่ตามแหล่งน้ำในป่า เช่น ลำธารน้ำตกหรือลำห้วย โดยมักใช้ชีวิตอยู่ในน้ำมากกว่าอยู่บนบก มักหลบอยู่ตามขอนไม้หรือก้อนหินขนาดใหญ่ หากินในเวลากลางคืน อาหารหลักได้แก่ แมลงและสัตว์น้ำขนาดเล็ก
มีเสียงร้องคล้ายสุนัขเห่า จึงได้อีกชื่อหนึ่งว่า "หมาน้ำ" [3] โดยมีพฤติกรรมร้องเป็นจังหวะ ๆ ละ 6-10 วินาที ลักษณะไข่เป็นฟองกลม ๆ อาจติดอยู่ตามขอบแหล่งน้ำที่อาศัย โดยฤดูกาลผสมพันธุ์อยู่ในช่วงฤดูฝนจนถึงต้นฤดูหนาว
หลายคนสงสัยว่า “กง” กับ “จงโคร่ง” คือชนิดเดียวกันไหม จากที่เจอคำเรียกในภาคใต้และดูจากลักษณะแล้ว ส่วนใหญ่หมายถึง “จงโคร่ง” หรือที่บางพื้นที่เรียก “หมาน้ำ” นี่แหละค่ะ เป็นคางคกขนาดใหญ่ที่มักเจอตามป่าดิบชื้น โดยเฉพาะบริเวณลำธาร น้ำตก และลำห้วยที่น้ำใสเย็น ๆ จุดสังเกตเวลาพบจงโคร่งในธรรมชาติ (เผื่อไปเที่ยวน้ำตกอย่างน้ำตกลำปีแล้วเห็นผ่าน ๆ) - ขนาดตัวค่อนข้างใหญ่กว่าคางคกทั่วไป โตเต็มที่ราว ๆ 20 กว่าเซนติเมตร - สีออกน้ำตาลดำ และมีปุ่มนูนตามหลังที่เป็นต่อมพิษ ดูชัดเวลาเจอไฟฉายส่อง - ตาใหญ่ และขาหลังยาวกว่าขาหน้าชัดเจน ทำให้ดูปราดเปรียวเวลาลงน้ำ - บางตัวมีลายเข้มเป็นแถบ ๆ บริเวณขา โดยเฉพาะตัวผู้ พฤติกรรมที่ทำให้คนจำได้ง่ายคือ “เสียงร้องเหมือนสุนัขเห่า” เลยได้ชื่อว่าหมาน้ำ ถ้าไปช่วงกลางคืนหรือหัวค่ำแถวลำธาร แล้วได้ยินเสียงร้องเป็นจังหวะ ๆ (เหมือนร้องค้างทีละหลายวินาที) มีโอกาสสูงว่าจะเป็นจงโคร่ง เพราะเขามักหากินตอนกลางคืน อาหารหลักคือแมลงและสัตว์น้ำตัวเล็ก ๆ ถ้าอยากเพิ่มโอกาสเจอแบบไม่รบกวนสัตว์ แนะนำให้เดินเบา ๆ ใช้ไฟฉายแสงอ่อน ไม่ส่องจี้ตานาน ๆ และสังเกตตามก้อนหินใหญ่ ๆ ขอนไม้ใกล้น้ำ เพราะจงโคร่งชอบหลบพักตรงนั้น ที่สำคัญไม่ควรจับหรือเล่นกับตัวมันนะคะ ต่อมพิษบนหลังสามารถระคายเคืองผิวได้ และถ้าเผลอเอามือไปขยี้ตาหรือปากอาจแสบมาก ๆ ข้อควรระวังสำหรับคนพาสัตว์เลี้ยงไปเที่ยวน้ำตก: ถ้าน้องหมาชอบดม/งับสัตว์ริมลำธาร ให้คุมใกล้ ๆ เลยค่ะ เพราะคางคกกลุ่มนี้มีพิษป้องกันตัว หากสัตว์เลี้ยงไปเลียหรือคาบอาจเกิดอาการน้ำลายฟูมปากหรืออาเจียนได้ สุดท้าย ถ้าเจอจงโคร่งแถวน้ำตกหรือลำห้วย ให้ดูห่าง ๆ และปล่อยเขาอยู่ในที่ของเขาดีกว่า เราจะได้ชมความน่าทึ่งของสัตว์ป่าแบบปลอดภัยทั้งคนทั้งสัตว์ค่ะ
