How to เทคนิคเล็กๆ จับโป๊ะคนโกหก (ที่นักจิตวิทยาใช้กัน)

เสริมจากประสบการณ์ส่วนตัว เวลาอยาก “จับโป๊ะคนโกหก” ให้เน้นดูภาพรวมมากกว่าจับจุดเดียว เพราะบางคนเลี่ยงสบตาเพราะเขิน/ประหม่า ไม่ได้โกหกเสมอไป สิ่งที่ช่วยได้จริงคือการตั้งคำถามให้เขา “เล่าให้ชัดขึ้น” โดยไม่ทำให้อีกฝ่ายรู้สึกถูกสอบสวน 1) วิธีถามต่อเมื่อเจอ “คำกำกวม” คำกำกวมที่เจอบ่อย เช่น “ประมาณนั้น”, “น่าจะ”, “ก็…แถวนั้น”, “จำไม่ค่อยได้”, “เดี๋ยวค่อยเล่า” ถ้าได้ยินแล้วรู้สึกคาใจ ลองถามแบบเจาะจงแต่สุภาพ: - “ประมาณนั้นคือช่วงกี่โมง/กี่วันได้ไหม?” - “แถวนั้นแถวไหน ขอจุดสังเกต 2-3 อย่างหน่อย” - “ถ้าจำไม่ค่อยได้ งั้นเล่าเป็นขั้นตอนตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุจนจบได้ไหม?” คนพูดจริงมักค่อยๆ เติมรายละเอียดที่สอดคล้องกันได้ ส่วนคนที่แต่งเรื่องอาจวนไปวนมา หรือใช้คำกว้างๆ เพื่อเลี่ยงรายละเอียด 2) ให้เล่า “ซ้ำ” แต่เปลี่ยนมุมเล่า นอกจากให้เล่าเรื่องย้อนหลัง ลองให้เล่าใหม่แบบเปลี่ยนมุม เช่น “เล่าแบบสรุป 3 ประโยค” แล้วค่อยให้ “เล่าละเอียดอีกครั้ง” จุดที่น่าสังเกตไม่ใช่ว่าต้องเหมือนเป๊ะ (คนจริงก็ลืมได้) แต่ดูว่า “แก่นเรื่อง” และลำดับเหตุผลยังสมเหตุสมผลไหม 3) สังเกตการตอบสนองเมื่อถูกขอรายละเอียด เวลาคนพูดจริงถูกถามเพิ่ม มักหยุดคิดแล้วพยายามนึก (pause แบบธรรมชาติ) แต่ถ้าเป็นการโกหก บางคนจะตอบเร็วผิดปกติเพื่อปิดบท หรือเปลี่ยนเรื่อง/โยนคำถามกลับ เช่น “ถามทำไม ไม่เชื่อกันเหรอ” วิธีรับมือคือกลับไปที่ข้อเท็จจริง: “เราอยากเข้าใจให้ตรงกัน เล่าตรงจุดนี้เพิ่มนิดนึงได้ไหม” 4) เทคนิควาดรูป/ผังเหตุการณ์แบบนุ่มนวล ถ้าไม่อยากให้รู้สึกเหมือนจับผิด ลองชวนทำเป็น “ผัง” มากกว่ารูปสวยๆ เช่น วาดแผนที่คร่าวๆ เส้นทาง โต๊ะที่นั่ง ตำแหน่งคนในเหตุการณ์ คนที่จำได้จริงมักวางตำแหน่งสัมพันธ์กันได้ (ใครอยู่ซ้าย/ขวา ใกล้/ไกล) และเพิ่มรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ได้เมื่อถามต่อ 5) ตั้งกรอบความปลอดภัยก่อนคุย หลายครั้งคนโกหกเพราะกลัวผลลัพธ์ ลองเปิดพื้นที่ให้พูดความจริง เช่น “ถ้ามีอะไรที่กังวล บอกได้ เราจะคุยกันแบบไม่ตัดสิน แต่อยากได้ความจริงเพื่อแก้ปัญหา” บางเคสแค่ลดแรงกดดัน คำกำกวมก็จะน้อยลง และเรื่องจะชัดขึ้นเอง สรุปคือ วิธีจับคนโกหกที่เวิร์กที่สุดสำหรับเรา คือสังเกตคำกำกวม + ขอรายละเอียดอย่างใจเย็น + เช็กความสอดคล้องหลายรอบ ไม่ต้องรีบฟันธง แต่ใช้เพื่อทำให้ความจริงถูกพูดออกมาได้ง่ายขึ้น