เวลาเราเสิร์ชว่า “คนตาบอดมีกี่ประเภท” หลายคนจะนึกถึงภาพคนที่มองไม่เห็นเลย แต่จากที่เคยหาข้อมูลและคุยกับคนรอบตัวที่มีปัญหาสายตา จริงๆ แล้วคำว่า “ตาบอด (Blind)” กับ “สายตาเลือนราง (Low Vision)” ไม่เหมือนกัน และการใช้คำให้ถูกช่วยให้เข้าใจเขาได้มากขึ้นค่ะ 1) ตาบอด (Blind) โดยทั่วไปจะหมายถึงการมองเห็นที่น้อยมากจนใช้งานการมองเห็นในชีวิตประจำวันแทบไม่ได้ หรือบางคน “ไม่เห็นแสงเลย” ก็มีค่ะ เกณฑ์ที่มักถูกอ้างถึงบ่อยๆ จะเกี่ยวกับ “ความคมชัดของการมองเห็น” และ “ลานสายตา” เช่น มองเห็นได้ที่ระยะ 6 เมตรหรือน้อยกว่าเมื่อเทียบกับคนทั่วไป หรือมีลานสายตาแคบมาก (มองเห็นเหมือนผ่านหลอด) ถึงแม้รายละเอียดเกณฑ์จะต่างกันตามหน่วยงาน/ประเทศ แต่ใจความคือ “การมองเห็นไม่เพียงพอสำหรับการใช้ชีวิตด้วยตา” ค่ะ 2) สายตาเลือนราง (Low Vision) อันนี้สำคัญมาก เพราะหลายคนไม่ได้ตาบอดสนิท แต่ก็ไม่ได้มองเห็นปกติ แม้ใส่แว่นหรือรักษาแล้วก็ยังเหลือการมองเห็นน้อยอยู่ เช่น เห็นเป็นเงา เห็นไม่ชัด อ่านตัวหนังสือยาก แพ้แสง หรือมองเห็นส่วนกลาง/ส่วนข้างหายไปบางส่วน คนกลุ่มนี้มักใช้ “การมองเห็นที่เหลืออยู่” ร่วมกับตัวช่วย เช่น แว่นขยาย โปรแกรมขยายหน้าจอ เพิ่มคอนทราสต์ หรือจัดแสงให้เหมาะสม แล้ว “ตาบอดสีมีกี่ประเภท” ล่ะ? ตาบอดสี (Color blindness/ภาวะบกพร่องการมองเห็นสี) ไม่ใช่การตาบอดแบบ Blind นะคะ แต่เป็นการแยก “สี” ได้ยากกว่าคนทั่วไป โดยที่ความคมชัดอาจยังดีอยู่ ซึ่งโดยที่เจอบ่อยจะมี 3 กลุ่มหลักๆ - แดง-เขียว (พบบ่อยที่สุด): สลับ/แยกเฉดแดงกับเขียวลำบาก - น้ำเงิน-เหลือง (พบได้น้อยกว่า): สับสนระหว่างน้ำเงินกับเหลืองบางเฉด - เห็นสีได้น้อยมาก/เกือบขาวดำ (พบค่อนข้างน้อย): การรับรู้สีลดลงมาก ทริคเล็กๆ จากประสบการณ์ใช้งานร่วมกันในชีวิตประจำวัน - เวลาออกแบบ/ทำสไลด์/ทำโพสต์ อย่าใช้ “สีอย่างเดียว” เพื่อสื่อความหมาย (เช่น ถูก=เขียว ผิด=แดง) ควรใส่สัญลักษณ์/ข้อความกำกับ - ถ้าคุยกับคนที่เป็น Low Vision ลองถามว่า “อยากให้ช่วยแบบไหน” เช่น อ่านป้ายให้ไหม เปิดไฟเพิ่มไหม แทนที่จะเดาเอง - เลี่ยงประโยคเหมารวมว่า “คนตาบอดต้องมองไม่เห็นทั้งหมด” เพราะความจริงมีหลายระดับและหลายรูปแบบค่ะ