มารีอองตัวเนต: ราชินีที่ประวัติศาสตร์ยังเถียงกันไม่จบ

พูดถึงราชินีที่คนจดจำมากที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์ยุโรป คงหนีไม่พ้น "มารี อองตัวเนต" (Marie Antoinette) ราชินีองค์สุดท้ายของฝรั่งเศสก่อนการปฏิวัติค่ะ

ภาพจำของเธอในสายตาคนทั่วไปมักเป็นผู้หญิงฟุ่มเฟือย ใช้เงินเปลืองไม่สนใจความเดือดร้อนของประชาชน แต่พอไปขุดลึกจริง ๆ แล้ว เรื่องราวของเธอซับซ้อนกว่านั้นเยอะเลยนะคะ วันนี้เลยอยากพาไปทำความรู้จักเธอให้รอบด้านขึ้นหน่อย

1. จากเจ้าหญิงออสเตรียสู่ราชินีฝรั่งเศส

มารี อองตัวเนตประสูติเมื่อปี ค.ศ. 1755 เป็นพระราชธิดาของจักรพรรดินีมาเรีย เทเรซาแห่งออสเตรีย เธอถูกส่งตัวมาแต่งงานกับพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 แห่งฝรั่งเศสตั้งแต่อายุเพียง 14 ปี เพื่อผนึกพันธมิตรทางการเมืองระหว่างราชวงศ์ฮับส์บูร์กกับราชวงศ์บูร์บง ซึ่งพูดตามตรงคือเธอแทบไม่มีสิทธิ์เลือกชีวิตตัวเองเลยค่ะ อายุแค่นั้นต้องมาอยู่ในราชสำนักต่างแดนที่วัฒนธรรม ภาษา และมารยาทต่างจากบ้านเกิดโดยสิ้นเชิง

ความกดดันตรงนี้สำคัญมากนะคะ เพราะนักประวัติศาสตร์หลายคนมองว่าพฤติกรรมที่ดูเหมือน "ใช้ชีวิตหรูหราเกินพอดี" ของเธอในเวลาต่อมา ส่วนหนึ่งอาจเป็นกลไกรับมือกับความกดดันและความเหงาในราชสำนักที่ไม่เคยยอมรับเธออย่างแท้จริง

2. มายาคติ "Let Them Eat Cake" ที่ไม่เคยมีหลักฐาน

นี่คือประเด็นที่ต้องพูดให้ชัดเลยค่ะ ประโยคในตำนานที่ว่าเธอพูดถึงชาวนาที่อดอยากว่า "ถ้าไม่มีขนมปังกิน ก็ให้กินเค้กสิ" นั้น ไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ยืนยันเลยว่าเธอเคยพูดจริง ประโยคทำนองนี้ปรากฏอยู่ในงานเขียนของ Jean-Jacques Rousseau ตั้งแต่ก่อนที่มารี อองตัวเนตจะมาถึงฝรั่งเศสด้วยซ้ำ

สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่าประโยคดังกล่าวน่าจะถูกใช้เป็นเครื่องมือโฆษณาชวนเชื่อทางการเมือง โดยฝ่ายต่อต้านราชวงศ์นำมาผลิตซ้ำเพื่อสร้างภาพลักษณ์ด้านลบให้เธอในช่วงก่อนและระหว่างการปฏิวัติฝรั่งเศส เป็นตัวอย่างคลาสสิกเลยของการที่ "ความทรงจำร่วมทางประวัติศาสตร์" ถูกสร้างขึ้นจากผลประโยชน์ทางการเมือง ไม่ใช่ข้อเท็จจริงล้วน ๆ

3. ความฟุ่มเฟือยที่มีจริง แต่ถูกขยายภาพเกินจริง

ต้องยอมรับตรง ๆ ว่ามารี อองตัวเนตใช้จ่ายเงินไปกับแฟชั่น ทรงผม การพนัน และการก่อสร้างในพระราชวังจริง อย่างหมู่บ้านจำลอง "Hameau de la Reine" ในพระราชวังแวร์ซายที่เธอสร้างขึ้นเพื่อหนีจากพิธีรีตองในราชสำนัก ก็เป็นตัวอย่างของค่าใช้จ่ายที่คนยุคนั้นมองว่าฟุ่มเฟือยเกินเหตุ

แต่ในขณะเดียวกัน นักประวัติศาสตร์ก็ชี้ว่าปัญหาเศรษฐกิจของฝรั่งเศสในช่วงนั้นมีสาเหตุใหญ่มาจากหนี้สินสงคราม (โดยเฉพาะการช่วยเหลือฝ่ายอาณานิคมอเมริกาในสงครามประกาศอิสรภาพ) และระบบภาษีที่ไม่เป็นธรรมมากกว่าค่าใช้จ่ายส่วนพระองค์ของราชินีคนเดียว การโยนความผิดทั้งหมดให้เธอจึงเป็นการทำให้เรื่องซับซ้อนกลายเป็นเรื่องง่าย ๆ ที่มีตัวร้ายชัดเจนแค่คนเดียว ซึ่งสะดวกต่อการปลุกกระแสทางการเมืองมากกว่าค่ะ

4. จุดจบบนกิโยตีน

เมื่อการปฏิวัติฝรั่งเศสปะทุขึ้นในปี ค.ศ. 1789 สถานะของราชวงศ์ก็เริ่มสั่นคลอนอย่างหนัก ครอบครัวหลวงพยายามหลบหนีออกจากฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1791 แต่ถูกจับได้ระหว่างทาง เหตุการณ์นี้ยิ่งตอกย้ำภาพลักษณ์ว่าราชวงศ์ไม่ซื่อสัตย์ต่อประชาชน

ท้ายที่สุดพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ถูกประหารด้วยกิโยตีนในเดือนมกราคม ค.ศ. 1793 ส่วนมารี อองตัวเนตถูกประหารตามในเดือนตุลาคมปีเดียวกัน หลังถูกพิจารณาคดีในข้อหากบฏต่อชาติ ซึ่งการพิจารณาคดีนั้นถูกวิจารณ์ในเวลาต่อมาว่าเต็มไปด้วยข้อกล่าวหาที่เกินจริงและไม่เป็นธรรมหลายประการ

มารี อองตัวเนตจึงเป็นตัวละครทางประวัติศาสตร์ที่ยากจะตัดสินด้วยมุมมองเดียวนะคะ เธอทั้งเป็นผลผลิตของระบบราชวงศ์ที่ฟุ่มเฟือยจริง และในขณะเดียวกันก็ตกเป็นแพะรับบาปของความล้มเหลวทางโครงสร้างที่ใหญ่กว่าตัวเธอมาก เรื่องราวของเธอจึงสอนให้เราระวังในการเชื่อภาพจำที่สังคมสร้างขึ้นแบบไม่ตั้งคำถาม เพราะบางทีสิ่งที่เราคิดว่า "รู้แน่ ๆ" เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ อาจเป็นแค่เรื่องเล่าที่ถูกปั้นแต่งเพื่อผลประโยชน์ของใครบางคนในยุคนั้นก็ได้ค่ะ

ถ้าชอบผลงานชิ้นนี้ ฝากกดหัวใจดวงน้อยๆ และกดติดตามเป็นกำลังใจให้กันด้วยนะคะ

#พัฒนาตัวเอง

#พัฒนาตัวเองให้ดีขึ้น

#ความรู้รอบตัว

#สาระน่ารู้