คำว่า preconscious (พรีคอนเชียส) ถ้าแปลให้เข้าใจง่าย ๆ คือ “สิ่งที่อยู่ในใจเรา แต่ยังไม่ได้อยู่ในความคิดตรงหน้า” หรือพูดอีกแบบคือ “ความทรงจำ/ข้อมูลที่เราไม่ได้กำลังนึกอยู่ตอนนี้ แต่สามารถดึงขึ้นมานึกได้ทันทีเมื่อมีตัวกระตุ้น” เวลานักเรียนถามว่า preconscious คืออะไร เรามักอธิบายด้วยภาพนี้ค่ะ: มันไม่ใช่ความคิดที่เรากำลังคิดอยู่ (conscious) แต่ก็ไม่ใช่สิ่งที่ถูกกดลึกจนเข้าถึงยากมาก (unconscious) มันเหมือน “ชั้นวางของใกล้มือ” อยู่หลังฉากนิดเดียว หยิบออกมาใช้ได้ ตัวอย่าง preconscious แบบใกล้ตัวมาก ๆ - ตอนกำลังทำข้อสอบอยู่ ไม่ได้นึกถึงสูตรวิทย์ตลอดเวลา แต่พอเห็นโจทย์ปุ๊บ สูตรเด้งขึ้นมาเอง นี่มักเป็นข้อมูลที่อยู่ใน preconscious - เดินผ่านโต๊ะแล้วเห็นโพสต์อิตติดไว้ (เหมือนการ “ติดข้อสอบตามโต๊ะ” เพื่อทบทวน) พอเห็นคำสำคัญ สมองก็เชื่อมโยงไปหาความรู้ที่เคยอ่านมา นี่คือการใช้ตัวกระตุ้นช่วยดึง preconscious ขึ้นสู่ conscious - ได้กลิ่นน้ำหอมบางกลิ่นแล้วนึกถึงวันปัจฉิมทันที ทั้งที่ก่อนหน้าไม่ได้คิดถึงเลย ความทรงจำถูกดึงขึ้นมาจาก preconscious ต่างจาก conscious / unconscious ยังไง? - Conscious: สิ่งที่กำลังคิดและรับรู้อยู่ตอนนี้ เช่น “ตอนนี้ฉันกำลังอ่านบทนี้” - Preconscious: ตอนนี้ไม่ได้คิด แต่เรียกคืนได้ง่าย เช่น “ชื่อครูประถมคนแรก” อาจไม่ได้คิดตลอด แต่พอถามก็อาจนึกออก - Unconscious (บางตำราใช้คำว่า subconscious ด้วย แต่ไม่เหมือนกันทุกแนว): เนื้อหาที่อยู่ลึก เข้าถึงยาก ต้องใช้การวิเคราะห์/บำบัด/เทคนิคเฉพาะถึงจะค่อย ๆ เห็น ทริคจำแบบนักเรียนสายสอบ ให้นึกว่า preconscious คือ “คลังคำตอบที่พร้อมถูกเรียกใช้” ดังนั้นการอ่านแบบทวนบ่อย ๆ ทำแฟลชการ์ด ทำสรุปแปะตามจุดที่เห็นบ่อย ๆ จะช่วยให้ข้อมูลขึ้นมาไวตอนสอบ เพราะเราฝึกเส้นทางการดึงข้อมูลจาก preconscious มาเป็น conscious นั่นเอง ถ้าอยากลองสังเกตตัวเอง วันนี้ลองเลือก 1 เรื่องที่คิดว่า ‘รู้’ แต่ไม่ค่อยได้นึก เช่น คำศัพท์/สูตร/นิยาม แล้วใช้ตัวกระตุ้นง่าย ๆ (โพสต์อิต รูปภาพ คำใบ้) ดูว่าสมองดึงข้อมูลกลับมาได้เร็วแค่ไหน จะเห็นภาพ preconscious ชัดมากค่ะ