ถ้าใครเสิร์ชว่า “preconscious คือ” แล้วเจอคำแปลหลายแบบจนงง เราเคยเป็นเหมือนกัน เลยขอสรุปแบบภาษาคนธรรมดาให้เข้าใจง่าย ๆ นะคะ Preconscious (จิตกึ่งรู้ตัว/จิตก่อนสำนึก) คือ “ข้อมูล ความคิด หรือความทรงจำ” ที่ตอนนี้เราไม่ได้กำลังนึกถึงอยู่ตรงหน้า แต่สามารถดึงขึ้นมารับรู้ได้ค่อนข้างง่าย ถ้ามีตัวกระตุ้นหรือเราตั้งใจนึก เช่น มีคนถามแล้วเรานึกออก หรือมีเหตุการณ์บางอย่างไปสะกิดให้จำได้ เพื่อไม่ให้สับสน ลองเทียบ 3 คำนี้แบบเร็ว ๆ - Conscious (จิตสำนึก): สิ่งที่เรากำลังคิด/รับรู้ตอนนี้ เช่น ตอนนี้กำลังอ่านอยู่ - Preconscious: ยังไม่ได้คิดอยู่ตอนนี้ แต่ “เรียกมาได้” เช่น นึกชื่อครูประถมคนแรกได้เมื่อมีคนถาม - Unconscious (จิตไร้สำนึก): ลึกกว่านั้น ดึงขึ้นมายาก มักโผล่ผ่านความฝัน อาการเผลอพูด หรือปฏิกิริยาบางอย่าง ตัวอย่าง preconscious ที่เจอบ่อยในชีวิตประจำวัน 1) เดินผ่านเพลงเก่า ๆ แล้วนึกได้ว่าเคยฟังช่วงสอบหนัก ๆ ความทรงจำกับอารมณ์ตอนนั้นกลับมา 2) มีคนทัก “จำได้ไหม” ตอนแรก blank แต่พอเห็นหน้า/ได้ยินชื่อโรงเรียน ก็เริ่มนึกออก 3) จะตอบคำถามในห้องเรียน ช่วงแรกยังไม่มา แต่พอครูใบ้คำสองสามคำ ความรู้ที่เก็บไว้ก็โผล่ขึ้นมา ถ้าอยากสังเกตตัวเองว่าอะไรอยู่ใน preconscious ลองทำแบบนี้ - ตั้งคำถามเจาะจงกับตัวเอง เช่น “เมื่อวานกินอะไร” “เลขบัตรประชาชนขึ้นต้นด้วยอะไร” แล้วดูว่าใช้เวลานึกนานแค่ไหน - ใช้ตัวกระตุ้น (cue) เช่น รูปเก่า กลิ่น น้ำหอม เพลง สถานที่เดิม ๆ จะช่วยดึงความจำขึ้นมาได้ดีมาก มุมที่เราเอาไปใช้กับการเรียน/การสอน (โดยเฉพาะเด็ก ๆ) - การทบทวนแบบสั้น ๆ แต่สม่ำเสมอ จะทำให้ข้อมูลอยู่ในโซน preconscious เรียกใช้ได้เร็วขึ้นเวลาทำข้อสอบ - การให้ “คำใบ้” หรือ “ตัวอย่างใกล้ตัว” ช่วยพาเด็กดึงความรู้จาก preconscious ขึ้นมาเป็น conscious ได้ทันที สรุปสั้น ๆ: preconscious คือความคิด/ความจำที่ไม่ได้อยู่ในหัวเราตอนนี้ แต่สามารถดึงขึ้นมาได้เมื่ออยากนึกหรือมีสิ่งกระตุ้น ถ้าใครกำลังอ่านเรื่องจิตวิทยาพื้นฐาน คำนี้เป็นจุดเชื่อมสำคัญที่ทำให้เข้าใจว่าความทรงจำถูกเรียกใช้ยังไงค่ะ