โลกธรรม๘

[๒๙๖] โลกธรรม ๘ (ธรรมดาของโลก, เรื่องของโลก, ความเป็นไปตามคติธรรมดาซึ่งหมุนเวียนมาหาสัตวโลกและสัตวโลกก็หมุนเวียนตามมันไป - Loka-dhamma: wordly conditions; wordly vicissitudes)

๑. ลาภ (ได้ลาภ, มีลาภ - Lābha: gain)

๒. อลาภ (เสื่อมลาภ, สูญเสีย - Alābha: loss)

๓. ยส (ได้ยศ, มียศ - Yasa: fame; rank; dignity)

๔. อยส (เสื่อมยศ - Ayasa: obscurity)

๕. นินทา (ติเตียน - Nindā: blame)

๖. ปสังสา (สรรเสริญ - Pasaṁsā: praise)

๗. สุข (ความสุข - Sukha: happiness)

๘. ทุกข์ (ความทุกข์ - Dukkha: pain)

โดยสรุปเป็น ๒ คือ ข้อ ๑, ๓, ๖, ๗เป็น อิฏฐารมณ์ คือ ส่วนที่น่าปรารถนา;

ข้อที่เหลือเป็น อนิฏฐารมณ์ คือ ส่วนที่ไม่น่าปรารถนา

โลกธรรมเหล่านี้ ย่อมเกิดขึ้นทั้งแก่ปุถุชนผู้มิได้เรียนรู้ และแก่อริยสาวกผู้ได้เรียนรู้ ต่างกันแต่ว่า

คนพวกแรกย่อมไม่รู้เห็นเข้าใจตามความเป็นจริง ลุ่มหลง ยินดียินร้าย ปล่อยให้โลกธรรมเข้าครอบงำย่ำยีจิต ฟูยุบเรื่อยไป ไม่พ้นจากทุกข์ มีโสกะปริเทวะ เป็นต้น

ส่วนอริยสาวกผู้ได้เรียนรู้พิจารณาเห็นตามเป็นจริง ว่าสิ่งเหล่านี้อย่างใดก็ตามที่เกิดขึ้นแก่ตน ล้วนไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ไม่หลงใหลมัวเมาเคลิ้มไปตามอิฏฐารมณ์ ไม่ขุ่นมัวหม่นหมองคลุ้มคลั่งไปในเพราะอนิฏฐารมณ์ มีสติดำรงอยู่ เป็นผู้ปราศจากทุกข์ มีโสกะปริเทวะ เป็นต้น

[A.IV.157. องฺ.อฏฺฐก. 23/96/159.]