ในฐานะคนที่เคยสัมผัสกับวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของสาวกะเหรี่ยงตากมาก่อน ผมเข้าใจถึงความรู้สึกที่ว่าเมื่อก่อนวิถีชีวิตนี้ดูน่าสนใจและเต็มไปด้วยความอบอุ่นของชุมชนและธรรมชาติ แต่ในช่วงหลังๆ หลายสิ่งหลายอย่างได้เปลี่ยนไป จนอาจทำให้รู้สึกไม่อยากจับตามองหรือรู้สึกเหมือนไม่เหมือนเดิม การเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดจากหลายปัจจัย เช่น การพัฒนา ความทันสมัย และผลกระทบของสังคมภายนอกที่เข้ามาทำให้วิถีชีวิตดั้งเดิมถูกลดทอนหรือสับสนไปกับสิ่งใหม่ๆ บางทีเราจะเห็นการผสมผสานวัฒนธรรม เช่น การพูดภาษาอังกฤษที่เริ่มกลายเป็นเรื่องที่น้องเมมโมพูดแทนที่จะเป็นภาษาแม่ของเธอ ซึ่งนี่เป็นสัญญาณของการเปลี่ยนผ่านที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว เมื่อเฝ้ามองอย่างใกล้ชิด จะพบว่าความแตกต่างนี้ไม่เพียงแต่สร้างความห่างเหินเท่านั้น แต่ยังเป็นบทเรียนสำคัญในการรักษาเอกลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นให้ยังคงอยู่ได้ในโลกปัจจุบัน จากประสบการณ์ที่เคยมี ผมเห็นว่าการเปิดใจแลกเปลี่ยนและรับฟังมุมมองของคนในชุมชนช่วยให้เราเข้าใจและพร้อมที่จะสนับสนุนวิถีชีวิตอย่างมีความหมายมากขึ้น สำหรับใครที่ติดตาม Memo สาวกะเหรี่ยงตากแล้วรู้สึกเหมือนกับผมว่า"หลังๆเริ่มไม่อยากดู" อยากให้ลองมองอีกมุมหนึ่งว่า นี่คือการเตือนใจให้เราไม่ลืมรากเหง้าและความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริงๆ จากสาวกะเหรี่ยงวิถีชีวิตน่าสนใจ ไปจนถึงคำถามที่ว่า "ตอนนี้เป็นอะไร?" เป็นโอกาสดีที่เราจะยืนอยู่ข้างชุมชนเหล่านี้และร่วมกันหาทางทำให้สิ่งที่เคยสวยงามอยู่ได้ต่อไปในยุคสมัยใหม่