Spiritual Hypocrisy : หน้ากากแห่งจิตวิญญาณ

จากกระแสข่าวที่สะท้อนวิกฤตเชิงจิตวิญญาณของสังคมไทยในช่วงเวลาปัจจุบันนี้ทั้งในวงการพระสงฆ์และฆราวาสที่มีบทบาทเป็นตัวแทนทางจิตวิญญาณ ได้ชี้ให้เห็นถึงปัญหาทางจิตวิญญาณที่กำลังเกิดขึ้นในสังคมไทย ซึ่งในบทความก่อนเราได้รู้จักกับประเด็นปัญหา ‘False Gods’ (สิ่งศักดิ์สิทธิ์ปลอม) กันไปแล้ว ในบทความนี้เราจะพูดถึงกันต่อในประเด็นของ ‘Spiritual Hypocrisy’ แปลอย่างตรงไปตรงมาคือ ‘ความหน้าซื่อใจคดทางจิตวิญญาณ’

*อ่านบทความก่อนหน้าได้ที่ลิงค์ : https://www.facebook.com/share/p/1FH7TYUqpK/

.

Spiritual Hypocrisy คือ การที่บุคคลใช้ปัจจัยเชิงจิตวิญญาณ เช่น ใช้บทบาทความเป็นนักบวช หรือการแสดงตนเองเป็นผู้ศรัทธาในศาสนา ฯลฯ เพื่อหาประโยชน์ให้กับตนเองอย่างผิดหลักการ ประโยชน์ที่ว่านี้มีตั้งแต่ระดับเล็ก เช่น การเข้าวัดปฏิบัติธรรมเพื่อสร้างภาพลักษณ์ที่ดี ไปจนถึงขั้นที่สร้างปัญหาต่อสังคมด้วยการทำผิดศีลธรรมและผิดกฎหมายโดยใช้ปัจจัยทางจิตวิญญาณบังหน้า เช่น บาทหลวงที่ล่วงละเมิดทางเพศเด็ก การนำเงินบริจาคไปใช้ในทางที่ผิด หรือการใช้อิทธิพลอำนาจเพื่อประโยชน์ส่วนตัว ฯลฯ

.

ความหน้าซื่อใจคดทางจิตวิญญาณสร้างปัญหาต่อการเติบโตทางจิตวิญญาณของคนเราได้หลากหลายแบบ เพราะตัวมันมีหลายแง่มุม ทั้งการสวมหน้ากากแบบที่จงใจ แบบที่เราไม่รู้ตัว แบบที่สร้างความขัดแย้งภายในให้กับตนเอง แบบที่ส่งผลกระทบต่อผู้อื่น แบบที่ขัดแย้งกับจิตวิญญาณของตนเอง ไปจนถึงขั้นทำผิดศีลธรรมต่อความเป็นมนุษย์ของผู้อื่น

.

จากตัวอย่างข้างต้น ‘การเข้าวัดปฏิบัติธรรม’ เป็นประเด็นที่พบได้บ่อย เกิดขึ้นได้ทั้งแบบที่เราไม่เจตนา กล่าวคือเราคิดว่าตนเองได้อยู่บนวิถีทางจิตวิญญาณที่มีคุณค่า แต่ลึก ๆ ภายในเราอาจกำลังแสวงหาการยอมรับจากคนอื่น หลบหนีปัญหา บางกรณีก็เพื่อชำระล้างความรู้สึกผิดในใจ เช่น การเป็นคนชอบใช้กำลังทำร้ายผู้อื่น การเที่ยวกลางคืน การใช้สารเสพติด ฯลฯ หรือในแบบที่รู้ตัวและมีเจตนาชัดเจน อย่างเช่น การเข้าโบสถ์เพื่อขายประกันในสังคมตะวันตก หาสมาชิกรายเดือน หรือการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีทางการเมือง

.

ปัญหาที่ใหญ่ที่สุดของการสวมหน้ากากทางจิตวิญญาณ (Spiritual Hypocrisy) คือมันสร้าง ‘ความขัดแย้งกับกระบวนการจิตวิญญาณภายในของตนเอง’ ยกตัวอย่างเดิมคือ ‘การเข้าวัดปฏิบัติธรรม’ ตามหลักการของพุทธแล้วเราควรปฏิบัติภาวนาเพื่อลดทอนการทำงานของ ‘อัตตา’ แต่เมื่อเราสวมหน้ากากแล้วนั่งภาวนา มันกลับเป็นการเพิ่มพูนอัตตาของเราโดยไม่รู้ตัวซึ่งถือเป็นการขัดแย้งกันอย่างสิ้นเชิงต่อหลักการพุทธ

.

ในตัวอย่างของศาสนาคริสต์ที่มีวัฒนธรรมการเข้าโบสถ์ในวันอาทิตย์ ก็มีมุมที่ประสบกับปัญหาหน้าไหว้หลังหลอกแบบนี้เช่นกัน ‘Harry Truman’ ประธานาธิบดีคนที่ 33 ได้แสดงความคิดเห็นอย่างตรงไปตรงมาดังนี้

“ใครกันที่ควรถูกตำหนิในสภาพสังคมเช่นนี้ ถ้าไม่ใช่สมาชิกคริสตจักรที่เอาแต่ร้องไห้ในวันอาทิตย์ วันจันทร์ไปเที่ยวหญิง วันอังคารกินเหล้า วันพุธก็ยอมขายตัวให้เจ้านาย วันศุกร์ค่อยกลับมาสำนึกผิด แล้ววันอาทิตย์ก็กลับมาร้องไห้อีกครั้ง”

🔬งานวิจัย🔬

ความขัดแย้งนี้นำมาซึ่งปัญหาสุขภาพจิตหลายประการ งานวิจัยเมื่อหลายปีก่อน (Pargament, Steele, & Tyler, 1979) แสดงให้เห็นว่า ผู้ที่เข้าร่วมกิจกรรมทางศาสนาบ่อยแต่ไม่ได้มีแรงจูงใจหรือความศรัทธา

มีการทำงานทางจิตสังคมต่ำที่สุด มีความรู้สึกว่าตนเองมีอำนาจควบคุมผู้อื่นสูง ในขณะที่ความรู้สึกถึงความสามารถในตนเองต่ำ การควบคุมตนเอง ความไว้วางใจผู้อื่น และทักษะการเผชิญปัญหาต่ำ

.

อีกงานวิจัยหนึ่ง แสดงให้เห็นว่าการเข้าร่วมศาสนาด้วยความตั้งใจหรือตามความสนใจของตนเอง ส่งผลต่อสุขภาพจิตที่ดีขึ้น ส่วนผู้ที่เข้าร่วมอย่างผิวเผิน หรือเข้าร่วมเพราะความรู้สึกผิด ความวิตกกังวล และแรงกดดันภายนอกอื่น ๆ มีสุขภาพจิตที่ย่ำแย่ลง

❗การแก้ไขปัญหา❗

การจัดการแก้ไขและป้องกันการสวมหน้ากากทางจิตวิญญาณนี้มีความซับซ้อนเพราะเชื่อมโยงกับปัญหาเชิงจิตวิญญาณอื่น เช่น ปัญหา‘False Gods’ (สิ่งศักดิ์สิทธิ์ปลอม), ปัญหา ‘Small Gods’ (มุมมองต่อจิตวิญญาณที่ไม่ครอบคลุมความซับซ้อนของชีวิต) และ Problems of breadth and depth (ปัญหาศรัทธาที่ตื้นเขิน ไม่ลึกซึ้ง หรือลึกจนคับแคบ ขาดความเปิดกว้าง)

.

อย่างไรก็ตามเราอาจพิจารณาการป้องกันจากตัวของผู้เดินบนเส้นทางจิตวิญญาณในระดับปัญหาแบบที่สร้างความขัดแย้งภายในตนเองก่อน เพราะในระดับปัญหาที่ถึงขั้นผิดศีลธรรมนั้นสามารถถูกตรวจสอบ ร้องเรียน และดำเนินการตามกฎหมายได้ แต่ปัญหาในระดับบุคคลนั้นไม่สามารถที่จะถูกตรวจสอบได้เลยหากเราไม่มีความตั้งใจที่จะตระหนักถึงปัญหาในตนเอง นอกจากนี้ปัญหาในระดับผิดศีลธรรมก็มักจะขยายตัวมาจากปัญหาในระดับบุคคลเองอย่างที่ได้ยกตัวอย่างไปแล้วข้างต้น

.

ลองกลับมาทบทวนตนเองว่าเรายังอยู่ในหนทางที่ถูกต้องหรือไม่ เราคาดหวังอะไรจากเส้นทางจิตวิญญาณของตนเอง เรารู้สึกว่ามีความขัดแย้งอะไรภายในใจไหม เราได้สร้างความทุกข์อะไรแก่ตนเองหรือคนรอบข้างบ้างหรือเปล่า เราได้รับผลประโยชน์อะไรบ้างบนหนทางจิตวิญญาณของตนเอง และเรามีพฤติกรรมที่เข้าข่ายไม่เหมาะสมอะไรบ้าง

.

สุดท้ายนี้ก็ขอเป็นกำลังใจให้กับทุกท่านที่ได้รับผลกระทบกับวิกฤตเชิงจิตวิญญาณในครั้งนี้ ขอให้ทุกท่านได้รับการเยียวยาจิตวิญญาณตนเอง พบเจอบนหนทางของการเติบโตทางจิตวิญญาณที่ดี มีคุณภาพ เป็นประโยชน์ต่อตนเอง ผู้อื่น และสังคมอีกครั้ง

📝อ้างอิง📝

Kenneth I. Pargament. (2007). Spiritually Integrated Psychotherapy: Understanding and Addressing the Sacred. The Guilford Press

.

เครดิตรูปภาพ : Moisés Romero

-----

#จิตวิทยา #ซึมเศร้า #จิตวิญญาณ