พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ
✨ตำนาน “พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ” ถูกกล่าวถึงอย่างแพร่หลายในพระไตรปิฎก และคติความเชื่อของทั้งศาสนาพราหมณ์และพระพุทธศาสนา พระอินทร์ทรงเป็นเทพผู้พิทักษ์คุ้มครองพระพุทธศาสนา เป็นบุคลาธิษฐานแห่งคุณธรรมที่มีอิทธิพลต่อจิตใจของผู้ศรัทธามาแต่โบราณ
พระอินทร์ได้รับการยกย่องในหลายบทบาท ได้แก่
• เทพผู้เปี่ยมด้วยเมตตา
• พุทธสาวกผู้อุปัฏฐากพระพุทธเจ้า
• สามีผู้ยึดมั่นในความซื่อสัตย์
• บรรพบุรุษผู้ตั้งมั่นในทาน
• กัลยาณมิตรต่อผู้ประพฤติธรรม
• บุคลาธิษฐานแห่ง “กฎแห่งกรรม”
• พระโพธิสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมี
• บิดาผู้เที่ยงธรรม
• นักสังคมสงเคราะห์ผู้บำเพ็ญประโยชน์
• บุตรผู้กตัญญู และญาติผู้อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่
แม้พระอินทร์จะเป็นเทพผู้ยิ่งใหญ่ในเทวโลก แต่ในตำนานแต่ละยุค บทบาทของพระองค์มีทั้งรุ่งเรืองและเสื่อมถอย บางสมัยถูกลดความสำคัญลงเป็นเทพชั้นรองจากพระศิวะ พระวิษณุ และพระพรหม
อย่างไรก็ตาม ในคติของพระพุทธศาสนา พระอินทร์ทรงดำรงตนด้วย
• การถือศีล ๕ อย่างบริสุทธิ์
• การบำเพ็ญวัตรปฏิบัติ ๗ ประการ
ด้วยเหตุนี้ พระอินทร์จึงไม่เสื่อมจากคุณงามความดี เปรียบเสมือนผู้ปกครองในปัจจุบัน หากยึดมั่นในหลักธ รรม ย่อมไม่ตกต่ำ
ดังนั้น “พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ” จึงเป็นสัญลักษณ์ของเทพผู้ปกปักรักษาผู้มีศีลธรรม เป็นเครื่องเตือนใจว่า
“คนดี เทพรักษา พระคุ้มครอง”
การสร้างรูปหล่อ รูปเหมือน หรือสัญลักษณ์ของพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ จึงมิใช่เพียงเพื่อการบูชา หากยังเป็นเครื่องเตือนใจให้ดำรงอยู่ในความดี และเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ เชื่อกันว่าสามารถป้องกันภัยจากสิ่งที่มองไม่เห็น เพราะพระอินทร์ทรงเป็นเทวราชาผู้ปราบปรามสิ่งชั่วร้ายทั้งสามโลก คือ
สวรรค์ – มนุษย์ – นรก
✨ส่วนตำนานที่เกี่ยวกับช้างเอราวัณนั้นก็มีกล่าวไว้อยู่หลายสำนวน หลายคัมภีร์ บางตำนานก็ว่า พระอิศวรได้ประทานช้างเอราวัณให้เป็นช้างทรงของพระอินทร์ บ้างก็ว่าช้างเอราวัณนั้นเป็นเทพบุตร อยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์เมื่อ พระอินทร์จะเสด็จไปที่ใด เทพบุตรเอราวัณจะแปลงกายเป็นช้างเผือกสีขาว ชื่อว่า เอราวัณ
ในคัมภีร์วิษณุปุราณะของศาสนาฮินดูก็กล่าวว่า ช้างเอราวัณเป็นหนึ่งในสิ่งวิเศษที่เกิดขึ้นเมื่อคราวเหตุการณ์กวนเกษียรสมุทร เมื่อครั้งที่พระวิษณุอวตารลงมาเป็นเต่าที่เรียกว่า กูรมาวตาร และในคัมภีร์ไตรภูมิกถากล่าวว่า ช้างที่มาฆมานพใช้งานในการสร้างศาลาเพื่อพำเพ็ญประโยชน์บนโลกมนุษย์นั้นตายไปได้ไปเกิดเป็นเทพบุตรเอราวัณ เพื่อเป็นช้างทรงให้กับมาฆมานพที่อานิสงค์ได้หนุนส่งให้ไปเกิดเป็นพระอินทร์
เอราวัณเป็นช้างที่รูปร่างสูงใหญ่เหมือนภูเขา ผิวกายเผือกผ่อง เป็นช้างที่มีพลังมาก ถือเป็นเจ้าแห่งช้างท ั้งหลาย ในคัมภีร์มหาภารตะ กล่าวว่า “ช้างไอราวตะมีงา ๔ งา มี ๓ งวง รูปร่างใหญ่มหึมา และเป็นช้างเผือก ส่วนใน คัมภีร์ไตรภูมิกถา ได้พรรณนาความใหญ่โตโอฬารของช้างเอราวัณไว้อย่างละเอียดพิสดารมาก
ซึ่งสรุปได้ว่า ช้างเอราวัณเป็นช้างที่มีขนาดใหญ่มาก ผิวกายสีขาว มีหัว ๓๓ หัว แต่ละหัว มีงาเจ็ดงา แต่ละอันยาวสี่ล้านวา แต่ละงามีสระโบกขรณีเจ็ดสระ แต่ละสระมีกอบัวเจ็ดกอ แต่ละกอมีดอกบัวเจ็ดดอก แต่ละดอกมีกลีบเจ็ดกลีบ แต่ละกลีบมีธิดาฟ้อนรำอยู่เจ็ดองค์ แต่ละองค์มีบริวารอยู่อีกเจ็ดนาง รวมได้ว่า ช้างเอราวัณ มี ๓๓ หัว มีงา ๒๓๑ งา มีสระบัว ๑,๖๑๗ สระ มีกอบัว ๑๑,๓๑๙ กอ มีดอกบัว ๗๙,๒๓๓ ดอก กลีบบัว ๕๕๔,๖๓๑ กลีบ เทพธิดา ๓,๘๘๒,๔๗๑ องค์ และบริวารของเทพธิดาอีก ๒๗,๑๗๖,๙๑๙ นาง
#พระอินทร์ทรงช้างเอ ราวัณสามเศียร #พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ #พระอินทร์ #ช้างเอราวัณ #ตํานาน
ถ้าใครเสิร์ชหา “พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ” หรือ “ช้างเอราวัณลายไทย” ส่วนใหญ่จะอยากได้ทั้งความรู้และภาพอ้างอิงไปพร้อมกัน เราเองก็เป็นแบบนั้นค่ะ เวลาเห็นรูปพระอินทร์สีเขียวประทับบนช้างเอราวัณ 33 เศียรสีขาวประดับทอง มีเทพธิดาบนดอกบัวล้อมรอบ ท่ามกลางปราสาททองและแสงสว่างระยิบระยับ จะรู้สึกว่าภาพมัน “อลังการ” แต่ก็แอบสงสัยว่าแต่ละองค์ประกอบสื่ออะไรบ้าง สิ่งที่ช่วยให้ดูภาพแล้วเข้าใจขึ้นคือ “จับจุดสัญลักษณ์” 3 อย่างนี้ 1) พระอินทร์ (ท้าวสักกะ) = ภาพแทนผู้ปกปักรักษา คติเรื่องคนทำดีมีสิ่งคุ้มครอง และยังโยงกับการถือศีล/ความยุติธรรม 2) ช้างเอราวัณ = พาหนะของเทวราช สื่อถึงพลัง ความมั่นคง ความยิ่งใหญ่ บางคัมภีร์เล่าว่ามี 33 เศียร (หลายงานศิลป์จึงวาด “เอราวัณ 33 เศียร” ให้ยิ่งใหญ่เหมือนภูเขา) 3) ดอกบัว–เทพธิดา–ปราสาททอง–แสงสว่าง = อารมณ์ของ “โลกทิพย์/สวรรค์ดาวดึงส์” ทำให้ภาพดูศักดิ์สิทธิ์และมีมิติความงามแบบลายไทย ถ้าตั้งใจหา “รูปพระอินทร์สวยๆ” ไปใช้เป็นแรงบันดาลใจ (เช่น ทำภาพประกอบงานบุญ งานศิลป์ หรือเก็บไว้เป็นวอลเปเปอร์) เราแนะนำให้ดูรายละเอียดเชิงลายไทยเพิ่มอีกนิด จะเลือกภาพได้ตรงใจขึ้น เช่น - โทนสี: พระอินทร์มักวาดโทนเขียว (ให้ความรู้สึกสงบแต่ทรงพลัง) ตัดกับช้างเผือกสีขาวและเครื่องประดับทอง - งานประดับทอง: ช้างเอราวัณในลายไทยมักใส่ “ลายกระหนก/ลายเครือเถา” ให้ดูเป็นราชพาหนะ ยิ่งละเอียดภาพยิ่งดูแพง - จำนวนเศียร: บางภาพทำ “สามเศียร” เพื่อความกระชับในการจัดองค์ประกอบ แต่บางภาพทำ “33 เศียร” เพื่ออิงตำนานเต็มรูปแบบ—เลือกตามพื้นที่ที่เราจะนำไปใช้ ส่วนตัวเราชอบภาพแบบ 33 เศียรมาก เพราะแค่ซูมดูแต่ละเศียรและลายเครื่องทรงก็เพลินแล้ว และพอรู้ที่มาคร่าวๆ เวลาเห็นช้างเอราวัณลายไทยในงานประติมากรรมหรือจิตรกรรม จะรู้สึกว่าไม่ได้ดูแค่ “ความสวย” แต่เหมือนได้ทบทวนคติเรื่องการทำความดีไปพร้อมกันด้วย ทริคเล็กๆ ก่อนบันทึก/แชร์รูป: ลองจดคีย์เวิร์ดไว้ใต้ภาพ เช่น “พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ 33 เศียร”, “ช้างเอราวัณลายไทย”, “ปราสาททอง แสงสว่างระยิบระยับ” จะช่วยให้เรากลับมาค้นหาเจอเร็ว และยังอธิบายให้คนอื่นเข้าใจความหมายของภาพได้ง่ายขึ้นด้วยค่ะ
ดูความคิดเห็นเพิ่มเติม