**คทาอะความารีนแห่งกษัตริย์องค์สุดท้ายของโปแลนด์: มรดกทางประวัติศาสตร์ที่รอดพ้นกาลเวลา**

**โครงสร้างและลักษณะทางแร่วิทยา**

คทาประจำพระองค์ของกษัตริย์สตาญิสวัฟ เอากุสตุส ปอญาตอฟสกี (Stanisław August Poniatowski) สร้างขึ้นในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 18 ถือเป็นงานฝีมือชั้นเลิศที่ผสมผสานศิลปะการประกอบโลหะมีค่าเข้ากับลักษณะทางแร่วิทยาได้อย่างสมบูรณ์แบบ โครงสร้างหลักของคทาประกอบขึ้นจากแร่อะความารีน (Aquamarine) จำนวนสามท่อน แต่ละท่อนผ่านการเจียระไนอย่างประณีตให้เป็นรูปทรงแปดเหลี่ยม ชิ้นส่วนอะความารีนเหล่านี้ถูกนำมาประกอบเข้าด้วยกันโดยใช้ทองคำฝังลาย สลักเสลาเป็นรูปทรงใบอะแคนทัส (Acanthus) ซึ่งเป็นลวดลายสถาปัตยกรรมคลาสสิกที่สะท้อนถึงความงามในยุคสมัยนั้น

ส่วนยอดสุดของคทาได้รับการประดับประดาด้วยทองคำที่ขึ้นรูปเป็นลักษณะตาดอกไม้ (Flower bud) ในขณะที่ส่วนปลายด้านล่างสุดของคทาเป็นชิ้นแร่อะความารีนที่ถูกเจียระไนให้เป็นทรงกลม พันล้อมด้วยริบบิ้นทองคำจำนวนหกเส้นอย่างประณีต การเลือกใช้แร่อะความารีนขนาดใหญ่มาจัดสร้างเป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ถือเป็นการแสดงออกถึงความมั่งคั่งและอำนาจของราชสำนัก

**จุดเปลี่ยนแห่งกรรมสิทธิ์และการเดินทางสู่จักรวรรดิรัสเซีย**

คทาองค์นี้อยู่ในความครอบครองของกษัตริย์สตาญิสวัฟ เอากุสตุส ปอญาตอฟสกี มาอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งพระองค์เสด็จสวรรคตในปี ค.ศ. 1798 ซึ่งนับเป็นการสิ้นสุดของกษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งโปแลนด์ หลังจากการสวรรคต คทาอะความารีนได้ถูกเปลี่ยนสถานะไปเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งจักรวรรดิรัสเซีย ต่อมาจักรพรรดิพอลที่ 1 แห่งรัสเซีย (Emperor Paul I Romanov) ได้ทรงอุทิศคทาองค์นี้ให้เป็นสมบัติของคอลเลกชันพระราชวังเครมลินแห่งมอสโก โดยถูกนำไปเก็บรักษาความปลอดภัยไว้ที่พิพิธภัณฑ์คลังแสง (Armory)

เวลาล่วงเลยผ่านไปจนถึงช่วงสิ้นสุดสงครามโปแลนด์-โซเวียต ภายใต้ข้อตกลงและเงื่อนไขของสนธิสัญญารีกา (Treaty of Riga) ในปี ค.ศ. 1921 รัฐบาลบอลเชวิคได้ทำการส่งมอบคทาองค์นี้คืนให้แก่ประเทศโปแลนด์ ทำให้คทาได้กลับมาเป็นส่วนหนึ่งของคอลเลกชันทรัพย์สมบัติ ณ ปราสาทหลวงในกรุงวอร์ซอ (Royal Castle in Warsaw)

**การลี้ภัยข้ามทวีปในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง**

ในปี ค.ศ. 1939 เมื่อสถานการณ์ความขัดแย้งในยุโรปเริ่มตึงเครียดและเป็นช่วงก่อนหน้าการปะทุของสงครามโลกครั้งที่สองเพียงเล็กน้อย คทาองค์นี้ได้ถูกย้ายไปเก็บรักษาไว้ในห้องนิรภัยของธนาคาร Bank Gospodarstwa Krajowego ในกรุงวอร์ซอ ทว่าในเดือนกันยายน ค.ศ. 1939 จากภัยคุกคามของสงคราม ทรัพย์สมบัติชิ้นนี้จำเป็นต้องถูกลักลอบนำออกนอกประเทศไปยังประเทศฝรั่งเศส

ในระยะแรก คทาถูกเก็บรักษาไว้ที่สถานเอกอัครราชทูตโปแลนด์ประจำกรุงปารีส ก่อนจะถูกย้ายไปยังหอสมุดโปแลนด์ (Polish Library) ต่อมาในปี ค.ศ. 1940 คทาแห่งราชวงศ์ได้ถูกนำไปผนวกรวมกับคอลเลกชันวาเวล (Wawel collection) ซึ่งในขณะนั้นถูกเก็บซ่อนไว้ที่เมืองโอบูว์ซง (Aubusson) ประเทศฝรั่งเศส

เมื่อเข้าสู่ช่วงฤดูใบไม้ผลิของปี ค.ศ. 1940 สถานการณ์สงครามบีบบังคับให้ต้องมีการเคลื่อนย้ายสมบัติของชาติอีกครั้ง คทาอะความารีนพร้อมด้วยทรัพย์สมบัติอื่นๆ ได้ถูกขนส่งผ่านบริเตนใหญ่และเดินทางข้ามมหาสมุทรไปยังประเทศแคนาดา โดยได้รับการช่วยเหลือให้ซ่อนตัวอยู่ในโกดังของรัฐบาลแคนาดาที่ตั้งอยู่บริเวณใกล้เคียงกับกรุงออตตาวา

**การกลับคืนสู่มาตุภูมิอย่างถาวร**

เพื่อเพิ่มระดับความปลอดภัยสูงสุด ในปี ค.ศ. 1944 คทาได้ถูกโอนย้ายไปเก็บรักษาไว้ภายในห้องนิรภัยของธนาคาร Bank of Montreal สาขากรุงออตตาวา และถูกเก็บรักษาสถานะไว้ที่นั่นยาวนานถึง 15 ปี

จนกระทั่งปี ค.ศ. 1959 เมื่อสถานการณ์โลกเข้าสู่สภาวะปกติ คทาจึงได้รับการส่งมอบกลับคืนสู่ประเทศโปแลนด์ โดยในเบื้องต้นได้ถูกนำไปจัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติในกรุงวอร์ซอ (National Museum in Warsaw) ภายหลังจากการบูรณะฟื้นฟูปราสาทหลวงในกรุงวอร์ซอเสร็จสมบูรณ์ คทาอะความารีนได้ถูกนำกลับมาจัดแสดง ณ สถานที่แห่งนี้อย่างถาวรจนถึงปัจจุบัน นับเป็นหนึ่งในเครื่องราชกกุธภัณฑ์ของราชวงศ์โปแลนด์เพียงไม่กี่ชิ้นที่สามารถรอดพ้นจากการทำลายล้างของสงครามและกาลเวลามาได้อย่างสมบูรณ์แบบ

เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน by Bunchong Tientong

12 ส.ค. 2569