บทบาทของสยามในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

เวลาเจอคำว่า “พระราชสงคราม” ในบริบทสงครามโลกครั้งที่ 1 หลายคนจะนึกถึง “การรบ” อย่างเดียว แต่พอผมไปไล่อ่านเรื่องเหรียญและเอกสารประกอบถึงเข้าใจว่า คำนี้สะท้อน “พระราชอำนาจและการจัดการสงครามในนามพระมหากษัตริย์” ของสยามยุครัชกาลที่ 6 ด้วย คือไม่ได้เป็นแค่เหตุการณ์ไกลตัวในยุโรป แต่เป็นช่วงที่สยามใช้โอกาสทางการเมืองระหว่างประเทศ เพื่อยืนยันความเป็นรัฐสมัยใหม่และสร้างที่ยืนบนเวทีโลก สิ่งที่ช่วยให้จับภาพ “พระราชสงคราม” ได้ชัดสำหรับสายสะสม/คนชอบประวัติศาสตร์แบบผม คือกลุ่มเหรียญพระราชทานที่เกี่ยวข้องโดยตรง อย่างที่เห็นกันบ่อยในกล่องใส 2 เหรียญ คือ 1) เหรียญงานพระราชสงครามทวีปยุโรป (พ.ศ. 2461) — จุดสังเกตที่จำง่ายคือ “ริบบิ้นสีแดง” และเป็นเหรียญที่เกี่ยวกับการปฏิบัติราชการในสมรภูมิยุโรป 2) เหรียญนารายณ์บันฤาชัย หรือ “เหรียญชัย” — จุดเด่นคือ “ริบบิ้นสีรุ้ง” ตามข้อตกลงฝ่ายสัมพันธมิตร และด้านหน้าเป็นรูปนารายณ์บันฤาชัย ด้านหลังมีข้อความ “มหาสงครามเพื่ออารยธรรม” ถ้าถามว่าทำไมเหรียญพวกนี้ถึงสำคัญกับเรื่องพระราชสงคราม ผมมองว่าเหรียญทำหน้าที่เป็น “หลักฐานเชิงรูปธรรม” ว่ามีการระดมกำลังคน/จัดหน่วย/ส่งกำลังไปต่างแดนจริง และรัฐให้การยกย่องเป็นทางการ ใครที่อ่านตัวเลขทหารอาสา 1,233 นาย อาจยังไม่เห็นภาพ แต่พอมาเจอเหรียญพร้อมริบบิ้นและคำจารึก จะสัมผัสได้ถึงบรรยากาศของยุคนั้นทันที อีกมุมที่น่าสนใจคือการแยกความหมายของ “ริบบิ้น” ที่หลายคนมองข้าม ริบบิ้นสีรุ้งของเหรียญนารายณ์บันฤาชัยทำให้เราโยงไปถึงมาตรฐาน/ข้อตกลงร่วมของฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งสะท้อนว่าการเข้าร่วมสงครามของสยามไม่ได้เป็นการเคลื่อนไหวโดดเดี่ยว แต่เชื่อมกับระบบเกียรติยศและพิธีการระดับนานาชาติ ส่วนริบบิ้นแดงของเหรียญงานพระราชสงครามทวีปยุโรปก็ทำให้จำได้ง่ายว่าเป็นสาย “งานพระราชสงคราม” โดยตรง ถ้าคุณกำลังค้นคำว่า “พระราชสงคราม” เพื่ออยากทำความเข้าใจแบบเร็ว ๆ ผมแนะนำให้เริ่มจาก 3 อย่างนี้: (1) วันที่สยามประกาศสงครามและเหตุผลเชิงการทูต (2) ภารกิจของทหารอาสาไทยในยุโรป และ (3) เหรียญพระราชทาน 2 เหรียญนี้ เพราะเป็นเหมือนสรุปเรื่องราวไว้ในชิ้นเดียว ทั้งชื่อเหรียญ ปี พ.ศ. รูปแบบ และความหมายทางประวัติศาสตร์