พระคง ลำพูน
คุณพ่อพาส่องพระ ขอพามาชม พระคงลำพูน
โดยขอนำบทความที่มีการบันทึกข้อมูลจาก พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติแห่ง “หริภุญไชย“ เพื่อความรู้แก่ผู้สนใจทั่วไป ดังนี้ครับ
พระคง เป็นหนึ่งในพระพิมพ์ที่มีชื่อเสียงของเมืองลำพูน วัสดุเป็นดินเผา รูปทรงมีลักษณะเป็นพระพุทธรูปแสดงปางมารวิชัย พระเศียรโล้นไม่มีพระเกตุมาลา ครองจีวรห่มคลุมเรียบบางแนบพระวรกาย ประทับนั่งขัดสมาธิเพชรบนฐานมีกลีบบัวที่คลี่คลายเป็นลายจุดไข่ปลาขนาดเล็ก รองรับด้วยฐานเรียบอีกชั้นหนึ่ง รอบพระวรกายมีประภาวลี หรือรัศมีที่เป็นเส้นรอบพระวรกาย เหนือขึ้นไปเป็นซุ้มปรกโพธิ์ ลักษณะรูปแบบของพระคง เป็นพระพิมพ์ขัดสมาธิเพชรที่อาจได้รับอิทธิพลจากพระพุทธรูปในศิลปะพุกามที่มีอิทธิพลจากพระพุทธรูปในศิลปะอินเดียแบบปาละและคุปตะปรากฏในงานศิลปกรรม เช่น พระพุทธรูป และพระพิมพ์ชนิดอื่นๆในวัฒนธรรมหริภุญไชย กำหนดอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖-๑๗
พระคง ตามประวัดิที่กล่าวถึงส่วนใหญ่ต่างกล่าวว่า พบที่วัดพระคงฤๅษี อ.เมืองลำพูน จ.ลำพูน นอกกำแพงเมืองลำพูนไปทางทิศเหนือ ตามตำนานที่เขียนขึ้นในสมัยหลัง กล่าวถึงการสร้างอารามของพระนางจามเทวี คือ วัดอาพัทธาราม ด้านทิศเหนือของเมืองหริภุญไชย แต่จากสภาพปัจจุบันของวัดได้รับการบูรณะใหม ่แล้ว ในบริเวณวัดแห่งนี้เคยมีการขุดพบพระพิมพ์ดินเผาเป็นจำนวนมากในปี พ.ศ. 2485 ที่บริเวณฐานเจดีย์ประธาน และปี พ.ศ. 2499 พบเป็นจำนวนมากที่บริเวณหลังวัด นอกจากการพบพระคงในบริเวณวัดนี้แล้ว ยังมีการขุดพบในแหล่งโบราณสถานเวียงกุมกาม
วัดกานโถมหรือวัดช้างค้ำ ต.ท่าวังตาล อ.สารภี จ.เชียงใหม่ ราว พ.ศ. 2527 ร่วมกับพระพิมพ์ศิลปะหริภุญไชยรูปแบบอื่นๆ
อ้างอิง
บัณฑิต เนียมทรัพย์. “พระพิมพ์ที่พบในจังหวัดลำพูน” สารนิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ศิลปะ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2499.
ผาสุข อินทราวุธ. รายงานการวิจัยเรื่องการศึกษาร่องรอยอารยธรรมโบราณจากหลักฐานโบราณคดีในเขต จ.ลำพูน ก่อนพุทธศตวรรษที่ 19. กรุงเทพฯ: ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2536.
สุรพล ดำริห์กุล. ประวัต ิศาสตร์และศิลปะหริภุญไชย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ 2547
อัศวี ศรจิตติ. “พระพิมพ์สกุลลำพูน”. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปบัณฑิต (โบราณคดี) คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร,2551.
พระคง ลำพูน ถือเป็นหนึ่งในพระพิมพ์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในวงการศิลปะและโบราณคดีของภาคเหนือประเทศไทย ด้วยรูปทรงที่เรียบง่ายแต่แฝงไปด้วยความงดงามและเอกลักษณ์ที่สะท้อนวัฒนธรรมหริภุญไชย ซึ่งเป็นเมืองสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย พระคงสร้างจากดินเผาที่ผ่านการปั้นและเผาอย่างประณีต แสดงภาพพระพุทธเจ้าทรงปางมารวิชัย ซึ่งเป็นเครื่องหมายของชัยชนะเหนือกิเลสและปัญหาแห่งใจ จากประสบการณ์ของผู้เขียนที่ได้มีโอกาสเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติหริภุญไชย และศึกษาจากตำนานท้องถิ่น ได้เรียนรู้ว่าพระคงไม่ได้เป็นเพียงพระพิมพ์ที่มีความสวยงามเท่านั้น แต่ยังมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปะที่บ่งบอกถึงอิทธิพลของศิลปะพุกามและอินเดียในยุคปาละและคุปตะที่ถูกนำมาประยุกต์ใช้ในท้องถิ่น สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าลำพูนเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมที่สำคัญในอดีต การค้นพบพระคงในหลายแหล่ง เช่น วัดพระคงฤๅษีและเวียงกุมกาม ช่วยให้เราเข้าใจความรุ่งเรืองของเมืองโบราณลำพูนได้ดีขึ้น พระพิมพ์เหล่านี้ยังเป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาศิลปะและประวัติศาสตร์ของภูมิภาค ซึ่งนักสะสมพระเครื่องและนักโบราณคดีทั่วประเทศให้ความสนใจอย่างลึกซึ้ง นอกจากนี้ การศึกษาพระคงยังช่วยเปิดมุมมองเกี่ยวกับวิธีการสร้างสรรค์งานศิลปะในอดีต การใช้วัสดุธรรมชาติอย่างดินเผาและเทคนิคการปั้นที่ประณีต ช่วยให้เรารักษามรดกทางวัฒนธรรมนี้ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชมและเรียนรู้ ความรู้ที่ได้รับจากพระคงยังเสริมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างศิลปะกับศาสนาในสังคมไทยสมัยโบราณอีกด้วย สำหรับผู้ที่สนใจสะสมพระเครื่องหรือศึกษาศิลปะโบราณ พระคง ลำพูน คือหนึ่งในพระพิมพ์ที่ควรศึกษาอย่างลึกซึ้ง ทั้งเพื่อความรู้ และเพื่อให้เห็นคุณค่าอันแท้จริงของศิลปะโบราณไทยที่มีชีวิตชีวาและทรงคุณค่าอย่างยิ่งในวัฒนธรรมไทยจนถึงปัจจุบัน
