จับตา "ช่องแคบบับเอลมันเดบ" ภายใต้อำนาจอิหร่าน

เมื่อกลุ่มฮูตีในเยเมนซึ่งเป็นพันธมิตรของอิหร่าน กำลังขู่ว่าจะปิดกั้นช่องแคบบับเอลมันเดบ (Bab al-Mandab Strait) ซึ่งเปรียบเสมือนช่องแคบฮอร์มุซแห่งที่สองของอิหร่าน อาจเป็นการส่งสัญญาณว่า สงครามในอิหร่านจะขยายออกไปทั้งในวงกว้าง และระยะเวลา

💥

ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกา อิสราเอล และอิหร่าน ได้ส่งผลกระทบต่อตลาดพลังงานและสินค้าโภคภัณฑ์ ด้วยอิหร่านได้ปิดช่องแคบฮอร์มุซซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญ

💥

การหยุดชะงักของการขนส่งทางทะเลในอ่าวเปอร์เซียทำให้ราคาน้ำมันดิบเบรนท์พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

💥

หากแต่การค้าโลกยังขึ้นอยู่กับเส้นทางน้ำแคบๆ อีกหลายแห่งซึ่งมักถูกเรียกว่า "จุดคอขวด" ที่มีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์โลก จากช่องแคบฮอร์มุซถึงมะละกา การค้าโลกต้องพึ่งพาเส้นทางน้ำแคบๆ ทั้งห้าสายนี้เกือบทั้งหมด :

1️⃣ ช่องแคบฮอร์มุซ

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นจุดยุทธศาสตร์ด้านพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลก เป็นเส้นทางเดินเรือเพียงแห่งเดียวจากอ่าวเปอร์เซียไปยังทะเลอาหรับ นอกจากจะเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติที่สำคัญ ยังมีการส่งออกปุ๋ยเคมีจำนวนมากผ่านที่นี่ด้วย ดังนั้น การหยุดชะงักของการขนส่งจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อต้นทุนการผลิตอาหารทั่วโลก

2️⃣ คลองสุเอซ

คลองสุเอซเชื่อมทะเลแดงกับทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ช่วยลดระยะเวลาการเดินทางระหว่างเอเชียและยุโรปได้อย่างน้อยสิบวัน เส้นทางน้ำนี้รองรับการค้าทางทะเลทั่วโลก ถึง 10% และเนื่องจากอยู่ภายใต้การควบคุมของอียิปต์ จึงไม่ค่อยถูกคุกคามโดยตรงได้ง่ายนัก

.

จุดอ่อนที่สำคัญของเส้นทางนี้คือช่องแคบบับเอลมันเดบ ซึ่งอยู่ทางตอนใต้สุดของทะเลแดง ดังเช่นเหตุการณ์โจมตีเรือขนส่งสินค้าโดยกลุ่มฮูตีที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านในเยเมนระหว่างปี 2023 ถึง 2025 ซึ่งเป็นการตอบโต้สงครามของอิสราเอลต่อกลุ่มฮามาสในฉนวนกาซา ทำให้ผู้ประกอบการหลายรายต้องเปลี่ยนเส้นทางอ้อมทวีปแอฟริกา

3️⃣ คลองปานามา

คลองปานามาซึ่งเชื่อมมหาสมุทรแปซิฟิกและมหาสมุทรแอตแลนติก รองรับการค้าทางทะเลทั่วโลกประมาณ 2.5% ซึ่งเป็นส่วนแบ่งที่ไม่มากนัก แต่กระจุกตัวอยู่ในสินค้าที่มีมูลค่าสูงและสินค้าเชิงยุทธศาสตร์ เช่น สินค้าบรรจุตู้คอนเทนเนอร์ รถยนต์ และธัญพืช คลองแห่งนี้ขนส่งสินค้าบรรจุตู้คอนเทนเนอร์ของสหรัฐฯ ประมาณ 40% คิดเป็นมูลค่า 270 พันล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี

.

ความเปราะบางของคลองแห่งนี้เกิดจากสภาพภูมิอากาศและภูมิรัฐศาสตร์ ดังเช่นในปี 2023 และ 2024 เกิดภัยแล้งรุนแรงทำให้ระดับน้ำในอ่างเก็บน้ำจืดของคลองลดลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ต้องมีการจำกัดจำนวนและขนาดของเรือ จากนั้น ในต้นปี 2025 ทรัมป์ก็ขู่ว่าจะเข้าควบคุมคลอง โดยอ้างถึงความกังวลเกี่ยวกับการดำเนินงานของท่าเรือบางแห่งซึ่งเป็นบริษัทที่ตั้งอยู่ในฮ่องกง

4️⃣ ช่องแคบตุรกี

ประกอบด้วย ช่องแคบบอสฟอรัส (Bosphorus Strait) และช่องแคบดาร์ดะเนลส์ (Dardanelles Strait) เป็นช่องแคบธรรมชาติทอดผ่านใจกลางเมืองอิสตันบูล ประเทศตุรกี และแบ่งอิสตันบูลออกเป็นสองส่วน คือส่วนยุโรปและส่วนเอเชีย เป็นเส้นทางเดินเรือที่เชื่อมระหว่างทะเลดำและทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ช่องแคบเหล่านี้รองรับการค้าทางทะเลทั่วโลกถึง 3% แม้ส่วนแบ่งนี้อาจดูน้อย แต่ก็รวมถึงการส่งออกข้าวสาลีทั่วโลกประมาณ 20% จากยูเครน รัสเซีย และโรมาเนีย

.

สถานการณ์ปัจจุบัน ภายใต้อนุสัญญามองเทรอซ์ (Montreux Convention) รัฐบาลตุรกีอยู่ในสถานะที่ยากลำบากเนื่องจากทั้งยูเครนและรัสเซียต่างเป็นพันธมิตรที่สำคัญในข้อตกลงการค้าด้านพลังงานและการทหารที่สำคัญ ตุรกีซึ่งเป็นสมาชิกนาโตมาตั้งแต่ปี 2495 ต้องการเสริมสร้างความสัมพันธ์กับตะวันตกโดยไม่ทำให้รัสเซียไม่พอใจ

5️⃣ช่องแคบมะละกา

ช่องแคบมะละกาเป็นเส้นทางเดินเรือที่คับคั่งที่สุดในโลก อยู่ระหว่างคาบสมุทรมลายูกับเกาะสุมาตรา เป็นเส้นทางเชื่อมระหว่าง 2 น่านน้ำสำคัญของโลก คือมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิก จึงเป็นประตูหลักที่จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ใช้ในการนำเข้าพลังงาน โดยเกือบ 80% ของการนำเข้าน้ำมันของจีนผ่านเส้นทางนี้

.

อย่างไรก็ตาม โจรสลัดยังคงเป็นปัญหาที่น่ากังวลอย่างต่อเนื่องสำหรับเส้นทางเรือนี้ แต่ความเสี่ยงที่ใหญ่กว่านั้นคือความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ ด้วยระดับความตึงเครียดระหว่างจีนกับสหรัฐฯ หรืออินเดีย เกี่ยวกับการครองอำนาจทางทะเลในภูมิภาคนี้ได้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และอาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการสัญจรผ่านช่องแคบมะละกา

💥

ทั่วโลกนั้น มีจุดยุทธศาสตร์ทางทะเลที่สำคัญมากถึง 24 แห่ง นอกจาก "จุดคอขวด" ข้างต้น ยังมีเส้นทางน้ำสำคัญอื่นๆ เช่น ช่องแคบไต้หวัน ช่องแคบโดเวอร์ และช่องแคบบีริง เส้นทางน้ำแต่ละแห่งเหล่านี้ล้วนเผชิญกับความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โจรสลัด อุบัติเหตุ หรือภัยพิบัติทางธรรมชาติในรูปแบบที่แตกต่างกันไป

⚠️ ยุทธศาสตร์ของอิหร่านในช่องแคบบับเอลมันเดบและการโจมตีของกลุ่มฮูตี

.

ช่องแคบบับเอลมันเดบ ชื่อภาษาอาหรับที่แปลว่า "ประตูแห่งน้ำตา" หรือ “ประตูแห่งความโศกเศร้า” เป็นช่องแคบกว้าง 20 ไมล์ ยาว 70 ไมล์

.

•🔶 อยู่ระหว่างประเทศเยเมน และประเทศจิบูตี ซึ่งอยู่ทางตอนใต้สุดของทะเลแดง และเอริเทรียในทวีปแอฟริกา

•🔶 เป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญ เชื่อมต่อทะเลแดง ออกสู่อ่าวเอเดน (มหาสมุทรอินเดีย) และคาบสมุทรอาหรับ

•🔶 เป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างแอฟริกา ยุโรป และเอเชีย ช่องแคบบับเอลมันเดบจึงเป็นความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างยิ่ง

💥

ช่องแคบนี้เป็นทางเข้าด้านใต้ของคลองสุเอซ เรือทุกลำที่เดินทางระหว่างยุโรป ตะวันออกกลาง และเอเชีย จะต้องผ่านช่องแคบบับเอลมันเดบก่อนที่จะเข้าสู่คลองสุเอซ

💥

เยเมนควบคุมช่องแคบบับเอลมันเดบ และกลุ่มฮูตีได้ใช้ช่องแคบนี้เป็นยุทธศาสตร์ในการข่มขู่เรือขนส่งสินค้าในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ในช่วงปลายปี 2566 กลุ่มฮูตีประกาศว่าจะโจมตีเรือในช่องแคบบับเอลมันเดบเพื่อช่วยเหลือกลุ่มฮามาสที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน ซึ่งกำลังทำสงครามกับอิสราเอลในฉนวนกาซา

💥

กลุ่มฮูตีส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิมชีอะห์ที่มีความเชื่อมโยงกับอิหร่าน ผู้ให้เงินสนับสนุนการก่อกบฏต่อต้านรัฐบาลเยเมนที่มีชาวมุสลิมสุหนี่เป็นส่วนใหญ่ และโจมตีซาอุดีอาระเบียซึ่งนำโดยชาวมุสลิมสุหนี่

💥

ช่องแคบบับเอลมันเดบกลายเป็นจุดปะทะสำคัญระดับโลก เนื่องจากปริมาณการค้าและน้ำมันจำนวนมหาศาลที่ผ่านช่องแคบนี้ มหาอำนาจโลกหลายประเทศ รวมทั้งสหรัฐอเมริกาและจีน ต่างตั้งฐานทัพขนาดใหญ่ทางฝั่งประเทศจิบูตีของช่องแคบ โดยอ้างว่าเพื่อป้องกันไม่ให้ช่องแคบบับเอลมันเดบตกเป็นเป้าหมายของความขัดแย้ง หากแต่เมื่อปีที่แล้ว ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้เปิดฉากปฏิบัติการโจมตีทางอากาศอย่างหนักหน่วงต่อกลุ่มฮูตี

💥

ใน "สงครามลับ" ระหว่างอิหร่านและอิสราเอล มีการโจมตีเรือพาณิชย์หลายครั้ง ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในหรือใกล้ช่องแคบฮอร์มุซและช่องแคบบับเอลมันเดบ

💥

ขณะนี้เกิดวิกฤตช่องแคบฮอร์มุซ และความขัดแย้งในตะวันออกกลางทำให้ช่องแคบบับเอลมันเดบ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันประมาณ 12% ของโลก กำลังเผชิญกับความตึงเครียดที่เพิ่มสูงขึ้น

💥

เพราะหากเส้นทางเดินเรือบริเวณช่องแคบบับเอลมันเดบ ถูกปิดกั้นหรือหยุดชะงัก เรือจะต้องอ้อมไปทางตอนใต้ของทวีปแอฟริกา ซึ่งจะทำให้ระยะทางเพิ่มขึ้นหลายพันกิโลเมตรและใช้เวลาเดินทางเพิ่มขึ้นหลายวัน

💥

กลุ่มฮูตีซึ่งได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านได้ขู่ว่าจะเพิ่มการโจมตีเส้นทางเดินเรือที่ผ่านช่องแคบบับเอลมันเดบ หากเป็นเช่นนั้น สถานการณ์จะยิ่งเลวร้ายลงเมื่อรวมกับความตึงเครียดรอบช่องแคบฮอร์มุซ ด้วยจุดขนส่งสำคัญทั้งสองแห่งถูกรบกวนพร้อมกัน โลกจะเผชิญกับวิกฤตการณ์ด้านอุปทานที่รุนแรงที่สุดครั้งหนึ่งในรอบหลายทศวรรษ

💥

นอกจากนี้ ช่องแคบบับเอลมันเดบยังเป็นจุดสำคัญในโครงการริเริ่มหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (Belt and Road Initiative) ของจีนอีกด้วย

💥

.

ในฐานะประเทศผู้บริโภคพลังงานรายใหญ่ที่สุดของโลก จีนมีความต้องการน้ำมันและก๊าซธรรมชาติมหาศาล จากประเทศในแอฟริกาแถบช่องแคบบาบเอลมันเดบ เช่น ซูดาน เอริเทรีย และเยเมน ซึ่งเป็นผู้จัดหาพลังงานนำเข้าที่สำคัญของจีน

💥

การรักษาความมั่นคงและเสถียรภาพของช่องแคบบาบเอลมันเดบจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความมั่นคงด้านพลังงานของจีน.

จากบทความ : #blockditเนื้อติดมัน